Banner background

Axeton là gì? Công thức cấu tạo, tính chất hóa học và ứng dụng

Axeton (acetone) là gì? Tìm hiểu công thức cấu tạo, tính chất vật lí, tính chất hóa học, phản ứng iodoform, ứng dụng và bài tập Hóa học 11.
axeton la gi cong thuc cau tao tinh chat hoa hoc va ung dung

Key takeaways

  • Axeton (acetone) là ketone đơn giản nhất, có công thức phân tử C₃H₆O và công thức cấu tạo CH₃COCH₃.

  • Axetone là chất lỏng không màu, dễ bay hơi và tan vô hạn trong nước.

  • Axetone tham gia phản ứng khử tạo propan-2-ol và phản ứng iodoform tạo kết tủa vàng CHI₃.

  • Axetone được sử dụng phổ biến làm dung môi trong công nghiệp và phòng thí nghiệm.

Axeton (acetone hay aceton) là hợp chất hữu cơ thuộc nhóm ketone (xeton), có công thức phân tử C₃H₆O, công thức cấu tạo CH₃COCH₃, chứa nhóm chức carbonyl (C=O). Axeton là chất lỏng không màu, dễ bay hơi, có mùi đặc trưng và được sử dụng phổ biến làm dung môi hữu cơ, chất tẩy rửa, tẩy keo.

Bài viết cung cấp kiến thức Hóa học 11 - Kết nối tri thức về khái niệm, cấu tạo, tính chất vật lí, tính chất hóa học, ứng dụng, cách nhận biết axeton, đồng thời giải đáp axeton dùng để làm gì, có độc không và có phải là cồn không thông qua ví dụ, bài tập vận dụng.

Axeton là gì? Công thức và tên gọi

Axeton (acetone hay aceton), tên thay thế là propanone (propan-2-one), là hợp chất hữu cơ thuộc nhóm ketone (xeton), có công thức phân tử C₃H₆O và công thức cấu tạo thu gọn CH₃COCH₃. Đây là hợp chất carbonyl có nhóm C=O, trong đó nguyên tử carbon của nhóm carbonyl liên kết với hai gốc hydrocarbon.

Axeton là gì? Công thức và tên gọi
Axeton (hay Acetone, propan-2-one) là một hợp chất hữu cơ thuộc nhóm xeton, có công thức hóa học là (CH₃)₂CO hoặc C₃H₆O

Công thức hóa học của axeton

Axeton có các công thức và cách biểu diễn như sau:

Đặc điểm

Nội dung

Tên thông dụng

Axeton (Acetone)

Tên thay thế (IUPAC)

Propanone

Tên gốc – chức

Dimethyl ketone (đimetyl xeton)

Công thức phân tử

C₃H₆O

Công thức cấu tạo thu gọn

CH₃COCH₃

Nhóm chức

Ketone (-CO-)

Khối lượng phân tử

Khoảng 58,08 g/mol

Công thức cấu tạo của axeton có thể biểu diễn là: \(\mathrm{CH_3-C(=O)-CH_3}\)

Trong phân tử, nhóm carbonyl (C=O) nằm ở vị trí giữa mạch carbon và liên kết với hai nhóm methyl (CH₃).

Vì vậy, axeton là ketone đơn giản nhất, có mạch carbon gồm 3 nguyên tử carbon.

Axeton thuộc nhóm hợp chất nào?

Dựa vào cấu tạo phân tử, axeton được xếp vào nhóm ketone (xeton), thuộc loại hợp chất carbonyl.

Cần phân biệt axeton với hai nhóm hợp chất hữu cơ thường dễ nhầm lẫn:

  • Ketone: Nhóm carbonyl liên kết với hai gốc hydrocarbon, có dạng R-CO-R′. Axeton có cấu tạo CH₃-CO-CH₃.

  • Aldehyde: Nhóm carbonyl liên kết trực tiếp với ít nhất một nguyên tử hydrogen, có dạng R-CHO.

  • Alcohol (ancol): Chứa nhóm hydroxyl (-OH) liên kết với nguyên tử carbon no, có dạng R-OH.

Như vậy, mặc dù axeton chứa nguyên tố oxygen và có nhóm C=O, chất này không phải aldehyde hay alcohol.

Việc nhận biết đúng nhóm chức là cơ sở để người học phân biệt cấu tạo và dự đoán tính chất hóa học của axeton trong chương trình Hóa học 11.

Cấu tạo và tính chất vật lí của axeton

Axeton có nhóm carbonyl C=O nằm giữa hai nhóm methyl, vì vậy phân tử phân cực. Ở điều kiện thường, axeton là chất lỏng không màu, dễ bay hơi, có nhiệt độ sôi khoảng 56 °C, tan vô hạn trong nước và hòa tan được nhiều chất hữu cơ.

Đặc điểm cấu tạo phân tử axeton

Aceton có công thức cấu tạo thu gọn là CH₃COCH₃, trong đó nhóm carbonyl (C=O) nằm ở vị trí giữa mạch carbon và liên kết trực tiếp với hai nhóm methyl (CH₃). Đây là đặc điểm cấu tạo đặc trưng của hợp chất ketone.

Cấu tạo phân tử axeton.
Cấu tạo phân tử aceton.

Có thể biểu diễn cấu tạo phân tử aceton như sau: \[\mathrm{CH_3-C(=O)-CH_3}\]

Trong đó:

  • Hai nhóm CH₃ là hai gốc hydrocarbon liên kết với carbonyl.

  • Liên kết đôi C=O tạo nên nhóm chức ketone.

  • Nguyên tử carbon của nhóm carbonyl không liên kết trực tiếp với hydrogen.

Do có nhóm carbonyl phân cực, phân tử aceton có khả năng tương tác với nhiều chất khác, góp phần tạo nên tính chất dung môi đặc trưng.

Tính chất vật lí của axeton

Aceton là chất lỏng không màu, có mùi đặc trưng, dễ bay hơi và dễ cháy. Một số tính chất vật lí đáng chú ý gồm:

Tính chất

Đặc điểm

Trạng thái

Chất lỏng không màu

Mùi

Mùi đặc trưng

Nhiệt độ sôi

Khoảng 56°C

Độ tan trong nước

Tan vô hạn trong nước

Khả năng hòa tan

Hòa tan được nhiều chất hữu cơ

Tính bay hơi

Dễ bay hơi ở điều kiện thường

Nhờ khả năng hòa tan nhiều hợp chất hữu cơ và dễ bay hơi, aceton được sử dụng phổ biến làm dung môi trong phòng thí nghiệm và sản xuất.

Lưu ý:

  • Aceton tinh khiết không đồng nghĩa với mọi loại nước tẩy sơn móng tay.

  • Một số sản phẩm có chứa aceton, trong khi những sản phẩm khác sử dụng dung môi thay thế hoặc phối hợp nhiều thành phần.

  • Vì vậy, cần kiểm tra bảng thành phần để xác định chính xác sản phẩm có chứa aceton hay không.

    Thuật ngữ “dung dịch axeton” hoặc “nước axeton” trong giao tiếp thường chỉ sản phẩm có chứa axeton; cần phân biệt với axeton tinh khiết và không suy ra nồng độ nếu chưa có thông tin thành phần.

Tính chất hóa học của axeton

Axeton (CH₃COCH₃) có tính chất hóa học đặc trưng của ketone do chứa nhóm carbonyl (C=O): bị khử thành alcohol bậc II, tham gia phản ứng cộng vào nhóm C=O và phản ứng tạo iodoform. Axeton không tham gia phản ứng tráng bạc trong điều kiện thông thường, khác với aldehyde.

Phản ứng khử axeton thành alcohol

Axeton có thể bị khử thành propan-2-ol (isopropyl alcohol), một alcohol bậc II. Tác nhân khử có thể là NaBH₄, LiAlH₄ hoặc hydrogen (H₂) trong điều kiện xúc tác thích hợp.

Trong chương trình Hóa học 11 – Kết nối tri thức, phản ứng khử hợp chất carbonyl thường được viết dưới dạng:

\[\mathrm{CH_3COCH_3 + 2[H] \longrightarrow CH_3CH(OH)CH_3}\]

Trong đó, [H] biểu thị tác nhân khử như NaBH₄ hoặc LiAlH₄. Phương trình dùng H₂/Ni bên dưới là một cách biểu diễn khác của phản ứng khử axeton.

Trong điều kiện thích hợp, khi có mặt chất xúc tác Nickel (Ni) và đun nóng, axeton (CH₃COCH₃) sẽ tham gia phản ứng cộng hydrogen để tạo thành propan-2-ol, còn được gọi là isopropyl alcohol hoặc ancol isopropylic.

Phương trình hóa học của phản ứng khử axeton:

\[CH_3COCH_3 + H_2 \xrightarrow{Ni,\,t^\circ} CH_3CH(OH)CH_3\]

Trong phản ứng này, hydrogen (H₂) được cộng vào nhóm carbonyl (C=O) của phân tử axeton. Cụ thể, liên kết đôi giữa nguyên tử carbon và oxygen (C=O) bị chuyển thành liên kết đơn (C-O).

Đồng thời, hai nguyên tử hydrogen được bổ sung vào phân tử: một nguyên tử hydrogen liên kết với carbon carbonyl, nguyên tử còn lại liên kết với oxygen, tạo thành nhóm hydroxyl (-OH).

Nhờ quá trình biến đổi này, nhóm carbonyl đặc trưng của ketone được chuyển hóa thành nhóm hydroxyl đặc trưng của alcohol.

Đây là phản ứng khử ketone thành alcohol, thường được thực hiện với hydrogen (H₂) và xúc tác kim loại như Ni, Pt hoặc Pd trong điều kiện nhiệt độ thích hợp.

Phản ứng cộng HCN vào nhóm carbonyl

Axeton có thể tham gia phản ứng cộng hydrogen cyanide (HCN) vào liên kết C=O, tạo hợp chất cyanohydrin. Liên kết C=O phân cực nên carbon của nhóm carbonyl là vị trí chịu sự tấn công của tác nhân nucleophile trong phản ứng cộng.

\[\mathrm{CH_3COCH_3 + HCN \rightleftharpoons (CH_3)_2C(OH)CN}\]

Sản phẩm chứa đồng thời nhóm hydroxyl (–OH) và nhóm nitrile (–CN) trên cùng một nguyên tử carbon. HCN là hóa chất có độc tính cao; phản ứng được trình bày để nhận biết tính chất hóa học, không phải hướng dẫn tự thực hiện.

Phản ứng iodoform

Axeton (CH₃COCH₃) là một hợp chất thuộc nhóm ketone, có chứa nhóm chức carbonyl (C=O) và đặc biệt là nhóm methyl ketone (CH₃CO-). Nhờ đặc điểm cấu tạo này, axeton có khả năng tham gia phản ứng iodoform khi tác dụng với iodine (I₂) trong môi trường kiềm, thường sử dụng dung dịch sodium hydroxide (NaOH).

Đây là một phản ứng hóa học đặc trưng, được sử dụng phổ biến trong hóa học hữu cơ để nhận biết các hợp chất có chứa nhóm methyl ketone (CH₃CO-).

Phương trình hóa học của phản ứng iodoform

Khi cho axeton phản ứng với iodine trong môi trường kiềm NaOH, sản phẩm thu được bao gồm iodoform (CHI₃), sodium acetate (CH₃COONa), sodium iodide (NaI) và nước (H₂O).

Phương trình phản ứng:

\[CH_3COCH_3 + 3I_2 + 4NaOH \rightarrow CHI_3\downarrow + CH_3COONa + 3NaI + 3H_2O\]

Trong phản ứng này, nhóm methyl (CH₃-) nằm cạnh nhóm carbonyl của axeton bị iodine thay thế dần các nguyên tử hydrogen bằng iodine. Sau đó, phân tử bị phân cắt trong môi trường kiềm, tạo thành kết tủa iodoform (CHI₃) có màu vàng đặc trưng.

Hiện tượng nhận biết phản ứng iodoform của axeton

Khi tiến hành phản ứng giữa axeton với dung dịch iodine (I₂) và NaOH, có thể quan sát được hiện tượng đặc trưng như sau:

  • Màu nâu của iodine nhạt dần và có thể biến mất khi iodine tham gia phản ứng.

  • Xuất hiện kết tủa màu vàng nhạt hoặc vàng đặc trưng của iodoform (CHI₃).

  • Kết tủa iodoform có dạng tinh thể, ít tan trong nước và có mùi đặc trưng.

Giới hạn của phép thử: Kết tủa vàng CHI₃ chứng tỏ mẫu có nhóm cấu trúc thích hợp cho phản ứng iodoform, nhưng không đủ để khẳng định riêng axeton, vì một số hợp chất khác như ethanal và các methyl ketone khác cũng cho phản ứng này.

Phân biệt axeton và acetaldehyde (CH₃CHO)

Đặc điểm

Axeton (CH₃COCH₃)

Acetaldehyde (CH₃CHO)

Nhóm chức

Ketone

Aldehyde

Phản ứng tráng bạc

Không có phản ứng thông thường

Có phản ứng

Phản ứng khử

Tạo propan-2-ol

Tạo ethanol

Không viết phản ứng tráng bạc cho axeton trong điều kiện thông thường. Đây là điểm khác biệt quan trọng giúp phân biệt ketone với aldehyde khi giải bài tập về hợp chất carbonyl.

Điều chế và ứng dụng của axeton

Axeton được điều chế chủ yếu qua quy trình cumene trong công nghiệp và cũng có thể thu được từ propan-2-ol. Nhờ khả năng hòa tan nhiều chất và dễ bay hơi, axeton được sử dụng làm dung môi, chất tẩy rửa phù hợp với từng bề mặt và nguyên liệu tổng hợp hữu cơ.

Điều chế và ứng dụng của axeton
Điều chế và ứng dụng của axeton

Điều chế axeton

Trong công nghiệp, axeton chủ yếu được sản xuất theo quy trình cumene (cumen), đồng thời tạo phenol. Ngoài ra, axeton còn có thể điều chế từ propan-2-ol (isopropyl alcohol) bằng phản ứng tách hydrogen hoặc oxi hóa alcohol bậc II.

Điều chế axeton từ cumene: Cumene (isopropylbenzene) được oxi hóa bằng oxygen, sau đó phân cắt sản phẩm trung gian trong môi trường acid để tạo phenol và axeton.

\[\mathrm{C_6H_5CH(CH_3)_2 + O_2 \longrightarrow C_6H_5OH + CH_3COCH_3}\]

Đây là phương trình tổng quát của quy trình nhiều giai đoạn, không biểu diễn một phản ứng trực tiếp duy nhất. Hai phương trình từ propan-2-ol dưới đây minh họa các con đường điều chế khác.

Phương trình phản ứng dehydrogen hóa:

\[CH_3CH(OH)CH_3 \xrightarrow{Cu,\,t^\circ} CH_3COCH_3 + H_2\]

Ngoài ra, aceton còn có thể thu được từ quá trình oxi hóa propan-2-ol:

\[CH_3CH(OH)CH_3 + [O] \rightarrow CH_3COCH_3 + H_2O\]

Như vậy, propan-2-ol và aceton có mối liên hệ trực tiếp về cấu tạo và phản ứng hóa học: alcohol bậc II có thể bị oxi hóa thành ketone tương ứng.

Ứng dụng của axeton

Nhờ sở hữu khả năng hòa tan tốt nhiều hợp chất hữu cơ, tốc độ bay hơi nhanh và ít để lại cặn sau khi bay hơi, axeton (acetone) được xem là một trong những dung môi hữu cơ quan trọng, có phạm vi ứng dụng rộng rãi trong đời sống cũng như các ngành công nghiệp hiện đại.

Với công thức hóa học CH₃COCH₃, axeton có khả năng hòa tan nhiều loại nhựa, sơn, vecni, dầu mỡ và các chất hữu cơ khác.

Chính những đặc tính này giúp axeton trở thành nguyên liệu và dung môi được sử dụng phổ biến trong nhiều lĩnh vực.

Ứng dụng của axeton làm dung môi hữu cơ

Một trong những ứng dụng phổ biến nhất của axeton là sử dụng làm dung môi trong các hoạt động sản xuất và sinh hoạt.

Axeton có khả năng hòa tan nhiều hợp chất hữu cơ như một số loại nhựa, sơn, vecni, chất béo và dầu mỡ.

Nhờ đặc tính bay hơi nhanh, axeton thường được sử dụng để:

  • Hòa tan và pha loãng một số loại sơn, vecni và chất phủ bề mặt.

  • Làm sạch các vết keo, dầu mỡ và một số chất bẩn hữu cơ trên bề mặt vật liệu phù hợp.

  • Hỗ trợ loại bỏ lớp sơn hoặc cặn nhựa trong một số ứng dụng chuyên dụng.

Ứng dụng của axeton trong công nghiệp

Trong lĩnh vực công nghiệp, axeton đóng vai trò quan trọng vừa là dung môi, vừa là nguyên liệu trung gian trong quá trình tổng hợp hóa học.

Một số ứng dụng tiêu biểu bao gồm:

  • Sản xuất nhựa: Axeton được sử dụng trong một số công đoạn sản xuất và gia công vật liệu polymer.

  • Sản xuất sợi tổng hợp: Tham gia vào các quy trình công nghiệp liên quan đến sản xuất và xử lý vật liệu sợi.

  • Tổng hợp hợp chất hữu cơ: Axeton là nguyên liệu hoặc dung môi trong sản xuất bisphenol A, methyl methacrylate và một số hợp chất khác.

  • Công nghiệp sơn và chất phủ: Hỗ trợ hòa tan, pha chế và điều chỉnh tính chất của một số sản phẩm sơn, vecni và chất phủ.

Ứng dụng của axeton trong phòng thí nghiệm

Trong các phòng thí nghiệm hóa học, axeton là dung môi hữu cơ được sử dụng khá phổ biến nhờ khả năng hòa tan nhiều chất và dễ dàng bay hơi ở nhiệt độ thường.

Một số ứng dụng cụ thể của axeton trong phòng thí nghiệm gồm:

  • Hòa tan các hợp chất hữu cơ phù hợp trong quá trình thực hiện phản ứng hóa học.

  • Làm sạch một số dụng cụ thủy tinh và thiết bị thí nghiệm khi có cặn bẩn hữu cơ.

  • Hỗ trợ làm khô dụng cụ sau khi vệ sinh nhờ khả năng bay hơi nhanh.

  • Sử dụng làm dung môi trong một số quy trình chiết tách và phân tích hóa học.

Lưu ý khi sử dụng axeton

Mặc dù có nhiều ứng dụng hữu ích, axeton là hóa chất dễ bay hơi và rất dễ cháy. Vì vậy, khi sử dụng cần lưu ý:

  • Làm việc tại khu vực thông thoáng hoặc có hệ thống hút khí phù hợp.

  • Tránh tiếp xúc trực tiếp với mắt và hạn chế để axeton tiếp xúc lâu với da.

  • Không sử dụng gần ngọn lửa, tia lửa điện hoặc các nguồn nhiệt có khả năng gây cháy.

  • Bảo quản trong bao bì kín, đặt ở nơi khô ráo, thoáng mát và tránh xa nguồn phát lửa.

  • Kiểm tra khả năng tương thích của axeton với vật liệu trước khi sử dụng để tránh làm hư hỏng nhựa, sơn hoặc lớp phủ bề mặt.

Kết luận: Axeton là ketone quan trọng có thể điều chế chủ yếu từ quy trình cumene hoặc từ propan-2-ol, dùng làm dung môi và nguyên liệu tổng hợp hữu cơ. Trong bài tập nhận biết, phản ứng tráng bạc giúp phân biệt axeton với ethanal, còn phản ứng iodoform nhận diện nhóm methyl ketone nhưng không đặc hiệu riêng cho axeton.

Câu hỏi thường gặp về axeton

Các câu hỏi dưới đây làm rõ công dụng, mức độ an toàn của axeton và sự khác biệt giữa axeton với cồn, giúp liên hệ kiến thức Hóa học 11 với thực tế.

Axeton dùng để làm gì?

Axeton được sử dụng chủ yếu làm dung môi hữu cơ, hỗ trợ tẩy sơn móng tay, làm sạch một số loại keo và dầu mỡ, đồng thời làm nguyên liệu cho tổng hợp hóa học. Không phải mọi bề mặt hoặc vật liệu đều phù hợp với axeton.

Axeton có độc không?

Axeton có thể gây kích ứng mắt, da và đường hô hấp; tiếp xúc với hơi ở nồng độ cao có thể gây đau đầu, chóng mặt. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào lượng, nồng độ và thời gian tiếp xúc. Đặc biệt, axeton rất dễ cháy nên phải tránh nguồn lửa và sử dụng ở nơi thông thoáng.

Axeton có phải là cồn không?

Không. Axeton thuộc nhóm ketone, có nhóm carbonyl (C=O); còn cồn như ethanol thuộc nhóm alcohol, có nhóm hydroxyl (–OH). Dù cả hai đều có thể được sử dụng làm dung môi, chúng khác nhau về cấu tạo và tính chất hóa học.

Bài tập axeton có lời giải

Các bài tập dưới đây tập trung vào nhận biết nhóm chức, đồng phân chức, phân biệt axeton với aldehyde và phản ứng khử ketone, kèm phân tích và lời giải để kiểm tra khả năng vận dụng kiến thức Hóa học 11.

Bài 1. Nhận biết nhóm chức của axeton

Đề bài: Cho hợp chất có công thức cấu tạo CH₃-CO-CH₃. Hãy xác định nhóm chức và phân loại hợp chất này.

Phân tích đề bài:

  • Đề bài cung cấp công thức cấu tạo, không yêu cầu tính toán.

  • Quan sát nhóm C=O và xác định nguyên tử carbonyl liên kết với bao nhiêu gốc hydrocarbon.

  • Nếu carbonyl liên kết với hai gốc hydrocarbon, hợp chất thuộc nhóm ketone.

Lời giải:

CH₃-CO-CH₃ có nhóm carbonyl (C=O) liên kết với hai nhóm CH₃.

Đáp án: Axeton thuộc nhóm ketone.

CH₃-CO-CH₃ có nhóm carbonyl (C=O) liên kết với hai nhóm CH₃.
CH₃-CO-CH₃ có nhóm carbonyl (C=O) liên kết với hai nhóm CH₃.

Bài 2. Xác định đồng phân của axeton

Đề bài: Viết công thức cấu tạo của một đồng phân aldehyde có cùng công thức phân tử với axeton (C₃H₆O). Gọi tên đồng phân đó.

Phân tích đề bài:

  • Hai chất là đồng phân khi có cùng công thức phân tử nhưng khác công thức cấu tạo.

  • Axeton có công thức C₃H₆O.

  • Đề bài yêu cầu đồng phân thuộc nhóm aldehyde, vì vậy cần chuyển nhóm chức ketone thành nhóm -CHO nhưng vẫn giữ nguyên số nguyên tử.

Lời giải:

Công thức cấu tạo của đồng phân là CH₃CH₂CHO.

Tên gọi: Propanal.

Đáp án: Propanal là đồng phân chức của axeton.

Propanal là đồng phân chức của axeton.
Propanal là đồng phân chức của axeton.

Bài 3. Phân biệt axeton và aldehyde

Đề bài: Có hai lọ mất nhãn chứa CH₃COCH₃ và CH₃CHO. Hãy đề xuất thuốc thử để phân biệt hai chất.

Phân tích đề bài:

  • Axeton thuộc nhóm ketone, còn CH₃CHO thuộc nhóm aldehyde.

  • Aldehyde có phản ứng tráng bạc với thuốc thử Tollens, trong khi axeton không có phản ứng này trong điều kiện thông thường.

  • Vì vậy, có thể dùng thuốc thử Tollens để nhận biết.

Lời giải:

  • CH₃CHO: Xuất hiện lớp bạc sáng trên thành ống nghiệm.

  • CH₃COCH₃: Không xuất hiện bạc.

Phương trình:

CH₃CHO + 2[Ag(NH₃)₂]OH → CH₃COONH₄ + 2Ag↓ + 3NH₃ + H₂O.

Đáp án: Dựa vào hiện tượng tạo bạc để nhận biết aldehyde.

Dựa vào hiện tượng tạo bạc để nhận biết aldehyde.
Dựa vào hiện tượng tạo bạc để nhận biết aldehyde.

Bài 4. Tính khối lượng sản phẩm khi khử axeton

Đề bài: Cho 8,7 g axeton phản ứng hoàn toàn với H₂ (xúc tác Ni, đun nóng). Viết phương trình phản ứng, xác định sản phẩm và tính khối lượng alcohol thu được. Giả sử hiệu suất phản ứng đạt 100%.

Phân tích đề bài:

  • Axeton là ketone có nhóm carbonyl C=O, bị khử thành propan-2-ol.

  • Số mol axeton = 8,7/58 = 0,15 mol (lấy M ≈ 58 g/mol).

  • Tỉ lệ mol axeton : propan-2-ol là 1 : 1; M(propan-2-ol) ≈ 60 g/mol.

Lời giải:

CH₃COCH₃ + H₂ → CH₃CH(OH)CH₃ (Ni, t°).

Sản phẩm là propan-2-ol. Khối lượng alcohol tạo thành: m = 0,15 × 60 = 9,0 g.

Phản ứng axeton tác dụng với H₂, xúc tác Ni, đun nóng.
Phản ứng axeton tác dụng với H₂, xúc tác Ni, đun nóng.

Bài 5. So sánh phản ứng khử của axeton và acetaldehyde

Đề bài: Khử CH₃CHO và CH₃COCH₃ bằng H₂ (xúc tác Ni, đun nóng). Xác định sản phẩm và so sánh hai phản ứng.

Phân tích đề bài:

  • CH₃CHO là aldehyde, còn CH₃COCH₃ là ketone.

  • Cả hai đều chứa nhóm carbonyl nên có thể tham gia phản ứng khử.

  • Cần xác định bậc alcohol tạo thành dựa vào cấu tạo sản phẩm.

Lời giải:

  • CH₃CHO + H₂ → CH₃CH₂OH (ethanol, alcohol bậc I).

  • CH₃COCH₃ + H₂ → CH₃CH(OH)CH₃ (propan-2-ol, alcohol bậc II).

Kết luận: Aldehyde tạo alcohol bậc I, còn ketone tạo alcohol bậc II khi bị khử bằng H₂ trong điều kiện thích hợp.

Axeton (acetone) hay propanone là hợp chất hữu cơ thuộc nhóm ketone, có công thức phân tử C₃H₆O và công thức cấu tạo thu gọn CH₃COCH₃. Khi ôn tập, cần ghi nhớ ba điểm quan trọng: nhóm carbonyl (C=O) liên kết với hai gốc hydrocarbon; axeton là chất lỏng không màu, dễ bay hơi và tan vô hạn trong nước; axeton tham gia phản ứng khử tạo propan-2-ol nhưng không có phản ứng tráng bạc trong điều kiện thông thường. Để củng cố kiến thức, học sinh có thể ôn thêm chuyên đề Hóa học 11, đặc biệt là phần aldehyde, ketone và phản ứng nhận biết hợp chất hữu cơ.

Nguồn tham khảo

Đánh giá

(0)

Gửi đánh giá

0

Bình luận - Hỏi đáp

Bạn cần để có thể bình luận và đánh giá.
Đang tải bình luận...
Bài viết tương tự