Banner background

Nguyễn Công Trứ: Tiểu sử, tác phẩm, phong cách sáng tác và đóng góp

Nguyễn Công Trứ: Tiểu sử, các tác phẩm tiêu biểu, phong cách sáng tác và những đóng góp nổi bật đối với văn học Việt Nam.
nguyen cong tru tieu su tac pham phong cach sang tac va dong gop

Key takeaways

  • Nguyễn Công Trứ (1778–1858) là nhà thơ, nhà văn hóa nổi bật của Việt Nam thế kỷ XIX.

  • Hát nói là thể loại nổi bật trong sáng tác của Nguyễn Công Trứ.

  • Phong cách thơ thể hiện cái tôi mạnh mẽ, phóng khoáng, tài tử và bản lĩnh.

  • “Bài ca ngất ngưởng” là tác phẩm tiêu biểu, thể hiện rõ quan niệm sống và cá tính của ông.

Nguyễn Công Trứ là một nhân vật nổi bật của văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ XIX, đồng thời là nhà thơ từng đảm nhiệm nhiều chức vụ và tham gia các hoạt động quân sự, khai hoang, lập ấp. Những hoạt động đó gắn với đóng góp nổi bật của ông cho sự phát triển của hát nói, thể loại gắn với nghệ thuật ca trù. Bài viết khái quát tiểu sử, các tác phẩm tiêu biểu, phong cách sáng tác và những đóng góp của Nguyễn Công Trứ đối với văn học Việt Nam.

Nguyễn Công Trứ là ai?

Nguyễn Công Trứ, tên tục là Củng, tự Tồn Chất, hiệu Ngộ Trai, biệt hiệu Hy Văn, sinh ngày 1/11 năm Mậu Tuất, niên hiệu Cảnh Hưng thứ 39, tức ngày 19/12/1778, tại làng Uy Viễn, huyện Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh (nay là xã Nghi Xuân, Hà Tĩnh). Theo một số tài liệu, ông sinh ở Quỳnh Côi, Quỳnh Phụ (Thái Bình, nay là Hưng Yên), và đến năm 10 tuổi mới theo gia đình về quê cha ở Hà Tĩnh. [1]

Trong cuộc đời của mình, Nguyễn Công Trứ nổi bật trên ba phương diện. Trước hết, ông là một nhà nho tham gia chính trường, từng giữ nhiều chức vụ từ thấp đến cao, có thời điểm đảm nhiệm những vị trí như Binh bộ Thượng thư, Tổng đốc Hải An. Con đường quan trường của ông không bằng phẳng, bên cạnh những lần được thăng chức, ông cũng nhiều lần bị giáng chức, thậm chí có lúc bị cách chức và bắt đi lính thú.

Thứ hai, ông là một nhà doanh điền có dấu ấn rõ nét. Ông tổ chức chiêu mộ dân nghèo, khai hoang, quai đê lấn biển, góp phần hình thành những vùng cư dân mới, tiêu biểu là hai huyện Kim Sơn (Ninh Bình) và Tiền Hải (Thái Bình). [2]

Thứ ba, ông là một nhà thơ có cá tính mạnh, đặc biệt thành công với thể hát nói. Nghiên cứu của Khoa Ngữ văn, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế ghi nhận đóng góp của Nguyễn Công Trứ đối với nghệ thuật hát nói và mối quan hệ giữa thể loại này với tư tưởng, thế giới nghệ thuật của ông [3]. Ông được đánh giá là một trong những tác giả có đóng góp nổi bật trong việc phát triển nghệ thuật hát nói, góp phần đưa thể loại này từ hình thức diễn xướng gắn với ca trù trở thành một thể loại văn học giàu khả năng biểu đạt tư tưởng và cảm xúc cá nhân. Qua các sáng tác hát nói, ông vận dụng linh hoạt ngôn ngữ, nhịp điệu và giọng điệu để thể hiện cái tôi tài tử, bản lĩnh cá nhân, tinh thần tự do cùng những suy tư về công danh, chí làm trai và lẽ sống. Sự kết hợp giữa đặc trưng nghệ thuật của hát nói với tư tưởng phóng khoáng đã góp phần tạo nên dấu ấn riêng trong phong cách sáng tác của Nguyễn Công Trứ.

Tên gọi Uy Viễn tướng công thường được dùng để nhắc đến Nguyễn Công Trứ, gắn với quê hương Uy Viễn và sự nghiệp của ông. Trong lịch sử văn học, ông được xem là một tác gia lớn của nửa đầu thế kỷ XIX, đặc biệt có vị trí quan trọng trong quá trình phát triển của thơ hát nói.

Tiểu sử và cuộc đời Nguyễn Công Trứ qua các mốc chính

Cuộc đời Nguyễn Công Trứ trải qua xuất thân hàn nho, con đường khoa cử lận đận và những thăng trầm trong sự nghiệp làm quan, từ khi đỗ Giải nguyên đến lúc đảm nhiệm nhiều chức vụ trong triều Nguyễn.

Tiểu sử Nguyễn Công Trứ
Tiểu sử và cuộc đời Nguyễn Công Trứ qua các mốc thời gian

Xuất thân hàn nho và con đường khoa cử

Nguyễn Công Trứ sinh năm 1778 trong một gia đình có truyền thống Nho học. Cha ông là Nguyễn Công Tấn, từng giữ chức Tri phủ, quê cha ở Uy Viễn, Nghi Xuân, Hà Tĩnh. Do hoàn cảnh công việc của người cha, Nguyễn Công Trứ sinh ra tại Quỳnh Côi, Thái Bình nhưng gắn bó sâu sắc với quê cha Hà Tĩnh.

Từ nhỏ, ông đã nổi tiếng thông minh và ham học. Tuy nhiên, con đường khoa cử của ông lại rất gian nan. Năm 1807, ông dự kỳ thi Hương đầu tiên nhưng không đỗ. Đến năm 1813, ông mới đỗ sinh đồ, tương đương học vị tú tài. Phải đến khoa thi năm 1819, khi đã ngoài 40 tuổi, Nguyễn Công Trứ mới đỗ Giải nguyên trường thi Nghệ An.

Việc đỗ đạt muộn là một điểm đáng chú ý khi tìm hiểu nhân vật này. Sau nhiều năm chờ đợi, Nguyễn Công Trứ mới chính thức bước vào con đường quan trường. Năm 1820, ông được bổ làm Hành tẩu Quốc sử quán, đây là một chức quan khởi đầu khá thấp. Từ đây, ông bắt đầu một sự nghiệp kéo dài khoảng 28 năm với nhiều lần thăng giáng. [4]

Sự nghiệp quan trường

Nguyễn Công Trứ làm quan dưới các triều vua Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức. Trong khoảng 28 năm làm quan, ông từng đảm nhiệm khoảng 26 chức vụ khác nhau, từ những vị trí cấp thấp đến các chức vụ cao như Thượng thư, Tổng đốc. Dù được đánh giá là người thanh liêm, tài trí, con đường quan trường của ông vẫn trải qua nhiều thăng trầm.

Sau khi đỗ Giải nguyên vào cuối thời Gia Long, Nguyễn Công Trứ nhiều lần được thăng chức nhưng cũng không ít lần bị giáng chức, thậm chí có lúc bị giáng liền ba, bốn cấp. Năm 1841, ông chịu án “trảm giam hậu” (án tử hình nhưng tạm hoãn thi hành), đến năm 1843 bị điều đi làm lính thú.

Bên cạnh vai trò quan văn, Nguyễn Công Trứ còn thể hiện tài năng trong lĩnh vực quân sự. Ông từng được giao nhiệm vụ dẹp khởi nghĩa Phan Bá Vành (1827), khởi nghĩa Nông Văn Vân (1833), dẹp giặc Khách và tiễu trừ cướp biển ở vùng Đông Bắc (1835), đồng thời tham gia cuộc chiến tranh Việt – Xiêm (1841–1845).

Đặc biệt, Nguyễn Công Trứ còn có nhiều đóng góp trong công cuộc khai hoang, lập ấp. Nhận thấy người dân nghèo cần đất đai để ổn định cuộc sống, ông đã dâng sớ đề xuất khai khẩn những vùng đất còn bỏ hoang. Năm 1828, trên cương vị Dinh điền sứ, ông tổ chức chiêu mộ dân nghèo, quai đê lấn biển và khai hoang lập ấp, góp phần hình thành hai huyện Kim Sơn (Ninh Bình) và Tiền Hải (Thái Bình). [5]

Tuy nhiên, những biến động ấy không khiến Nguyễn Công Trứ từ bỏ lý tưởng hành động. Quan niệm “chí nam nhi”, ý thức lập công danh và mong muốn đem tài năng giúp đời trở thành một mạch tư tưởng quan trọng trong cuộc đời cũng như trong sáng tác của ông. Chính trải nghiệm thăng trầm trong quan trường góp phần hình thành một Nguyễn Công Trứ vừa quyết liệt nhập thế, vừa có cá tính mạnh mẽ và tinh thần tự do.

Sự nghiệp quan trường của Nguyễn Công Trứ
Sự nghiệp quan trường và những đóng góp của Nguyễn Công Trứ

Những đóng góp nổi bật của Nguyễn Công Trứ

Nguyễn Công Trứ có gần 30 năm hoạt động trong bộ máy nhà nước triều Nguyễn và từng trải qua nhiều vị trí khác nhau. Trong quá trình làm quan, ông không chỉ thực hiện công việc hành chính mà còn trực tiếp tham gia giải quyết các vấn đề về chính trị, quân sự, kinh tế và đời sống xã hội. Dù nhiều lần được trọng dụng rồi giáng chức, ông vẫn giữ tinh thần trách nhiệm, đề cao việc lập công và mong muốn đem tài năng phục vụ đất nước, nhân dân.

  • Về lĩnh vực chính trị – xã hội: Ông quan tâm đến việc ổn định đời sống nhân dân và củng cố trật tự xã hội. Ông từng đề xuất nhiều biện pháp liên quan đến tổ chức xã thôn, giáo dục và quản lý dân cư. Quan điểm của ông thể hiện tư tưởng lấy việc làm cho dân có điều kiện sinh sống, sản xuất và ổn định lâu dài làm một nhiệm vụ quan trọng của người làm quan.

  • Về kinh tế và khai hoang: Đây là một trong những đóng góp nổi bật nhất của Nguyễn Công Trứ. Ông nhận thấy việc khai khẩn đất hoang không chỉ giúp mở rộng diện tích canh tác mà còn tạo sinh kế cho người dân nghèo. Với vai trò Dinh điền sứ, ông tổ chức chiêu mộ dân, khai hoang, quai đê lấn biển, đào sông, đắp đập, mở đường và xây dựng các khu dân cư mới. Đặc biệt, công cuộc khai hoang do ông tổ chức đã góp phần hình thành hai vùng đất quan trọng là Tiền Hải (Thái Bình) và Kim Sơn (Ninh Bình). Những vùng đất này về sau trở thành khu vực sản xuất nông nghiệp và cư trú có ý nghĩa đối với địa phương.

  • Về phương diện quân sự: Nguyễn Công Trứ cũng để lại dấu ấn đáng kể. Ông nhiều lần được triều đình giao nhiệm vụ tổ chức và chỉ huy quân đội trong các chiến dịch dẹp loạn, bảo vệ lãnh thổ. Khả năng xử lý công việc thực tế và kinh nghiệm quân sự giúp ông hoàn thành nhiều nhiệm vụ được giao. Tuy nhiên, sự nghiệp quân sự của ông cũng gắn với những tranh luận và thăng trầm trong quan trường, cho thấy con đường làm quan của ông luôn đan xen giữa công trạng và những biến động chính trị.

  • Về lĩnh vực văn hóa: Bên cạnh hoạt động chính trị, quân sự và khai hoang, Nguyễn Công Trứ còn có đóng góp quan trọng cho văn hóa và văn học. Ông đặc biệt thành công với hát nói; đây là hình thức gắn với nghệ thuật ca trù. Bằng tài năng sáng tạo, ông khai thác hát nói để thể hiện những suy nghĩ, tình cảm và quan niệm sống của cá nhân, qua đó góp phần nâng cao khả năng biểu đạt của thể loại này trong văn học Việt Nam thế kỷ XIX. Đây cũng là một trong những cơ sở quan trọng để đánh giá vị trí của ông trong lịch sử văn học dân tộc. Như vậy, ông tham gia quản lý và ổn định xã hội, tổ chức khai hoang, lập ấp, đảm nhiệm nhiều hoạt động quân sự và có đóng góp nổi bật đối với văn học, đặc biệt là hát nói. Chính sự kết hợp giữa một nhà nho hành động và một nghệ sĩ giàu cá tính đã tạo nên vị trí đặc biệt của Nguyễn Công Trứ trong lịch sử Việt Nam nửa đầu thế kỷ XIX. [6]

Tác phẩm tiêu biểu của Nguyễn Công Trứ

Sáng tác của Nguyễn Công Trứ chủ yếu được biết đến qua thơ Nôm và hát nói, trong đó hát nói giữ vị trí nổi bật. Di sản của ông gắn chặt với nghệ thuật ca trù và cho thấy khả năng sử dụng linh hoạt một thể loại giàu tính nhạc để bộc lộ tư tưởng, tình cảm và cá tính của người viết. Vì vậy, khi tìm hiểu tác phẩm của Nguyễn Công Trứ, học sinh nên đặc biệt chú ý đến những bài hát nói tiêu biểu như “Bài ca ngất ngưởng”, “Chí làm trai”, “Vịnh Tỳ bà hành” và “Vịnh cây thông”.

Một số tác phẩm thường được nhắc đến khi tìm hiểu sáng tác của Nguyễn Công Trứ gồm:

Tên tác phẩm

Thể loại

Điểm đáng nhớ

Bài ca ngất ngưởng

Hát nói

Tác phẩm tiêu biểu cho cái tôi cá nhân, bản lĩnh và quan niệm sống phóng khoáng của Nguyễn Công Trứ.

Chí làm trai

Hát nói

Thể hiện khát vọng lập công danh, ý thức về chí nam nhi và lý tưởng hành động.

Vịnh Tỳ bà hành

Hát nói

Cho thấy khả năng vận dụng hát nói để thể hiện cảm xúc và suy tư của tác giả.

Vịnh cây thông

Hát nói

Gợi lên hình ảnh cây thông như một biểu tượng của phẩm chất và khí tiết con người.

Thiên Nam quốc âm ca khúc

Ca trù

Gắn với việc tìm hiểu các bài ca và phương thức biểu đạt bằng tiếng Việt trong sinh hoạt ca trù.

Ca trù thể cách

Ca trù

Liên quan đến việc ghi chép, tìm hiểu các thể cách của nghệ thuật ca trù.

Ca điệu lược ký

Ca trù

Gắn với việc tìm hiểu các điệu hát và phương diện âm nhạc của ca trù.

Trong số đó, “Bài ca ngất ngưởng” là tác phẩm đặc biệt quan trọng khi tìm hiểu Nguyễn Công Trứ. Qua bài hát nói này, tác giả không chỉ kể lại những dấu mốc trong cuộc đời làm quan mà còn trực tiếp bộc lộ quan niệm sống và ý thức về tài năng, vị thế của bản thân. Hình tượng một con người vừa coi trọng công danh, vừa muốn sống theo cá tính riêng tạo nên dấu ấn nổi bật trong sáng tác của ông.

Bên cạnh các sáng tác thơ Nôm và hát nói, khi tìm hiểu di sản Nguyễn Công Trứ, cần chú ý đến những tài liệu liên quan đến nghệ thuật ca trù như “Thiên Nam quốc âm ca khúc”, “Ca trù thể cách” và “Ca điệu lược ký”. Đây là những nhan đề gắn với việc tìm hiểu văn chương và nghệ thuật ca trù, giúp mở rộng góc nhìn về mối quan hệ giữa sáng tác thơ ca với hoạt động diễn xướng truyền thống. Nếu thơ hát nói cho thấy khả năng sử dụng ngôn ngữ giàu nhạc tính để thể hiện chí hướng, cá tính và quan niệm sống, thì các tài liệu về thể cách, ca điệu lại gợi mở phương diện quy cách biểu diễn và tổ chức âm nhạc của loại hình nghệ thuật này.

“Thiên Nam quốc âm ca khúc” gợi sự quan tâm đến các bài ca sử dụng ngôn ngữ dân tộc trong truyền thống ca hát. Nhan đề này cũng cho thấy mối liên hệ giữa văn chương chữ Nôm với đời sống diễn xướng, trong đó lời ca không chỉ mang giá trị ngôn từ mà còn cần phù hợp với nhịp điệu và cách thể hiện khi trình diễn. Khi đặt trong bối cảnh nghiên cứu ca trù, tài liệu này góp phần gợi mở cách tiếp cận văn bản ca hát như một hình thức nghệ thuật kết hợp giữa thơ ca và âm nhạc.

“Ca trù thể cách” hướng sự chú ý đến các thể cách trong nghệ thuật ca trù. Thể cách có thể được hiểu là những quy cách hoặc hình thức trình diễn tương đối ổn định, gắn với cách tổ chức lời ca, nhịp phách và sự phối hợp giữa người hát với nhạc công. Việc tìm hiểu thể cách giúp người đọc nhận ra rằng ca trù không đơn thuần là việc phổ nhạc cho thơ, mà là một loại hình nghệ thuật có quy tắc và truyền thống biểu diễn riêng. Đây cũng là cơ sở để hiểu rõ hơn vì sao hát nói có khả năng kết hợp tính linh hoạt của ngôn ngữ với nhịp điệu đặc trưng của ca trù.

Trong khi đó, “Ca điệu lược ký” gợi đến phương diện ghi chép và tìm hiểu các điệu ca. Nếu thể cách nhấn mạnh những hình thức, quy tắc trình diễn, thì ca điệu hướng sự chú ý đến yếu tố âm nhạc và cách thức thể hiện lời ca. Từ góc nhìn này, việc khảo cứu ca điệu có ý nghĩa trong việc tìm hiểu mối quan hệ giữa nhịp thơ, tiết tấu và cách diễn xướng. Đây là những yếu tố quan trọng để nhận diện đặc trưng nghệ thuật của hát nói nói riêng và ca trù nói chung.

Như vậy, bên cạnh “Bài ca ngất ngưởng”, những sáng tác như “Chí làm trai”, “Vịnh Tỳ bà hành” hay “Vịnh cây thông” và các tác phẩm ca trù như “Ca điệu lược ký” đã góp phần cho thấy sự đa dạng trong thế giới nghệ thuật của Nguyễn Công Trứ. Nếu “Chí làm trai” nhấn mạnh khát vọng hành động và lập công, thì các bài vịnh lại mở rộng phạm vi biểu đạt của hát nói, từ việc bộc lộ chí hướng đến suy ngẫm về con người, phẩm chất và cuộc sống. [7]

Phong cách sáng tác và nội dung thơ Nguyễn Công Trứ

Phong cách sáng tác và nội dung thơ Nguyễn Công Trứ nổi bật ở triết lý dấn thân, tinh thần tự do và nghệ thuật khai thác hát nói để bộc lộ cái tôi cá nhân.

Nội dung: triết lý dấn thân và tinh thần tự do

Một trong những đặc điểm nổi bật của thơ Nguyễn Công Trứ là ý thức mạnh mẽ về cái tôi cá nhân. Ông thường nói đến chí làm trai, công danh, trách nhiệm và khát vọng được đem tài năng của mình ra giúp đời. Những quan niệm như “Chí nam nhi”, “Nợ tang bồng” trở thành những nội dung quen thuộc trong thơ ông.

Ở Nguyễn Công Trứ, công danh không đơn thuần là ham muốn địa vị. Nó gắn với quan niệm lập công, hành động và cống hiến. Chính vì vậy, hình ảnh một con người luôn muốn “kinh bang tế thế” xuất hiện khá đậm nét trong sáng tác của ông.

Bên cạnh tinh thần nhập thế, thơ Nguyễn Công Trứ còn thể hiện một con người lạc quan, tự tin, phóng khoáng và khảng khái. Ông không né tránh việc nói về tài năng, công trạng và cá tính của chính mình. Cái tôi ấy đôi khi có vẻ “ngông”, nhưng đằng sau sự ngang tàng là ý thức sâu sắc về tài năng và giá trị cá nhân.

Một phương diện khác là triết lý hành lạc; đây là quan niệm tận hưởng những giá trị của cuộc sống sau khi đã hoàn thành trách nhiệm với đời. Vì thế, trong thơ ông có cả hình ảnh rượu, đàn, ca hát, thú vui và tình yêu. Tuy nhiên, không nên đơn giản hóa điều này thành lối sống chỉ biết hưởng thụ. Trong thế giới nghệ thuật, dấn thân và hưởng lạc là hai mặt cùng tồn tại của một quan niệm sống, hành động hết mình khi còn ở trong cuộc đời và sống tự do khi đã hoàn thành trách nhiệm.

Ví dụ: Trong “Bài ca ngất ngưởng”, ông viết:

Vũ trụ nội mạc phi phận sự,
Ông Hi Văn tài bộ đã vào lồng.
Khi Thủ khoa, khi Tham tán, khi Tổng đốc Đông,
Gồm thao lược đã nên tay ngất ngưởng.
Lúc Bình Tây, cờ Đại tướng,
Có khi về Phủ doãn Thừa Thiên.
[...]
Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng.

Qua đoạn thơ, Nguyễn Công Trứ thể hiện tinh thần dấn thân và ý thức trách nhiệm trước cuộc đời, đồng thời khẳng định tài năng, công trạng của bản thân qua những dấu mốc trong sự nghiệp. Tuy nhiên, ông không để công danh trở thành khuôn khổ ràng buộc toàn bộ cuộc sống mà vẫn hướng đến sự tự do, phóng khoáng và quyền tận hưởng những niềm vui riêng. Hình ảnh ca hát, rượu và âm nhạc thể hiện triết lý hành lạc, cho thấy con người không chỉ sống để cống hiến mà còn cần được sống theo cá tính của mình. Sự kết hợp giữa tinh thần nhập thế và khát vọng tự do đã tạo nên phong thái “ngất ngưởng” độc đáo của Nguyễn Công Trứ.

Nghệ thuật: đưa hát nói thành thể thơ thuần Việt

Đóng góp quan trọng của Nguyễn Công Trứ nằm ở việc ông khai thác và phát triển hát nói thành một phương tiện biểu đạt giàu sức sống cho văn chương.

Hát nói có tính linh hoạt cao về câu chữ, nhịp điệu và khả năng kết hợp các yếu tố thơ ca với âm nhạc. Đặc điểm ấy rất phù hợp để ông thể hiện một cái tôi tự do, phóng khoáng, tài tử và giàu cá tính. Những câu thơ có khi trang trọng, hào hùng, có khi dân dã, ngang tàng, có khi lại giàu chất trữ tình. Vì vậy, khi đọc thơ Nguyễn Công Trứ, học sinh có thể chú ý đến cái tôi - cá tính - hát nói. Đây là ba yếu tố giúp nhận diện khá rõ phong cách của ông.

Ví dụ: Trong tác phẩm “Bài ca ngất ngưởng”, sự linh hoạt của hát nói được thể hiện qua cách kết hợp câu thơ dài ngắn khác nhau, nhịp điệu biến đổi và ngôn ngữ gần với lời nói tự nhiên:

“Khi ca, khi tửu, khi cắc, khi tùng,
Không Phật, không Tiên, không vướng tục.”

Những câu thơ có nhịp điệu linh hoạt, cách liệt kê kết hợp với điệp từ “khi” tạo nên giọng điệu phóng khoáng, tự nhiên, đồng thời thể hiện rõ cá tính ngang tàng của nhân vật trữ tình. Bên cạnh đó, ông còn kết hợp ngôn ngữ trang trọng với cách diễn đạt gần gũi, tạo nên giọng thơ vừa hào sảng, vừa hóm hỉnh và giàu tính tự sự. Nhờ khả năng dung nạp nhiều sắc thái biểu cảm, hát nói trở thành phương tiện phù hợp để ông bộc lộ cái tôi cá nhân tự tin, tài tử và tự do. Qua đó, Nguyễn Công Trứ không chỉ khẳng định dấu ấn phong cách riêng mà còn góp phần nâng cao vị trí nghệ thuật của hát nói trong nền văn học dân tộc.

Mối liên hệ giữa Nguyễn Công Trứ và “Bài ca ngất ngưởng”

“Bài ca ngất ngưởng” là tác phẩm tiêu biểu nhất để nhận diện phong cách Nguyễn Công Trứ. Nghiên cứu của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đánh giá đây là một tác phẩm tiêu biểu cho cá tính và phong cách văn chương của ông, đồng thời ghi nhận tác phẩm được đưa vào giảng dạy ở chương trình Ngữ văn 11.

  • “Bài ca ngất ngưởng” được viết theo thể hát nói, cũng là thể loại gắn bó nổi bật với Nguyễn Công Trứ. Hình thức linh hoạt của hát nói tạo điều kiện để tác giả kể, tự thuật, bộc lộ suy nghĩ và trực tiếp khẳng định cái tôi.

  • Điểm nối về cá tính nằm ở hình tượng “ngất ngưởng”. Những gì học sinh biết về một Nguyễn Công Trứ tự tin, khảng khái, có ý thức mạnh mẽ về tài năng và không dễ bị khuất phục trước những thăng trầm sẽ giúp giải thích vì sao nhân vật trữ tình trong tác phẩm có cách nhìn đặc biệt về chính mình.

  • Điểm nối về cuộc đời cũng rất quan trọng. Nguyễn Công Trứ từng trải qua cả đỉnh cao danh vị lẫn những lần bị giáng chức, cách chức và đi lính thú. Vì vậy, khi ông nhìn lại cuộc đời bằng giọng điệu tự tin, phóng khoáng, người đọc cần đặt thái độ ấy trong chính hành trình nhiều vinh nhục của tác giả. [8]

Tuy nhiên, phần tiểu sử chỉ giúp định hướng đọc hiểu, không thể thay thế việc phân tích văn bản. Muốn hiểu đầy đủ giá trị của Bài ca ngất ngưởng, cần phải tiếp tục tìm hiểu cách tác giả xây dựng hình tượng “ngất ngưởng”, quan niệm sống, nghệ thuật hát nói, ngôn ngữ và giọng điệu trong chính tác phẩm.

Nguyễn Công Trứ (1778–1858) là danh nhân đa tài, từng hoạt động với tư cách nhà chính trị, nhà quân sự, nhà doanh điền và nhà thơ. Cuộc đời ông gắn với khoa cử lận đận, quan trường nhiều thăng trầm và khát vọng dấn thân, lập công giúp đời. Trong văn học, Nguyễn Công Trứ tạo dấu ấn đặc biệt qua hát nói, nổi bật với Bài ca ngất ngưởng, qua đó đóng góp đáng kể cho văn học Việt Nam. Người học có thể tiếp tục tìm hiểu sâu hơn về cuộc đời và sáng tác của ông.

Để tìm hiểu thêm về các tác giả, tác phẩm và kiến thức trọng tâm trong chương trình, người đọc có thể tham khảo chuyên mục Ngữ văn 11 của ZIM Academy, nơi tổng hợp nhiều nội dung hỗ trợ quá trình học tập và ôn luyện môn Ngữ văn.

Nguồn tham khảo

Đánh giá

(0)

Gửi đánh giá

0

Bình luận - Hỏi đáp

Bạn cần để có thể bình luận và đánh giá.
Đang tải bình luận...
Bài viết tương tự