Thái độ hơn trình độ: Vì sao quan trọng và cách ghi điểm khi đi làm

Trong thị trường lao động cạnh tranh và thay đổi nhanh chóng, nhiều sinh viên và người mới đi làm thắc mắc vì sao hai ứng viên có trình độ tương đương nhưng kết quả tuyển dụng lại khác nhau. Trình độ bao gồm kiến thức chuyên môn, kỹ năng và chứng chỉ; tuy cần thiết nhưng không đủ để dự đoán mức độ phù hợp và tiềm năng phát triển lâu dài. Yếu tố thường tạo ra sự khác biệt chính là thái độ. Thái độ không phải sự nhiệt tình nhất thời mà là tổng hòa tư duy, hành vi và phản ứng cảm xúc của cá nhân trong công việc.

Thái độ là gì?

Thái độ (Attitude) là cách suy nghĩ, hành động hoặc cảm nhận. Thái độ quyết định mức độ hiệu quả mà một cá nhân thực hiện nhiệm vụ hoặc suy nghĩ về nhiệm vụ đó. Trong bối cảnh công việc, thái độ là yếu tố phản ánh tính cách của ứng viên, bao gồm các đặc điểm như niềm đam mê, sự linh hoạt, tinh thần trách nhiệm, và sự chú ý đến chi tiết. Người ta tin rằng thái độ sẽ quyết định mức độ thành công của một người, chứ không chỉ là khả năng. [1,2,3]

Cơ chế tâm lý học của thái độ

Các nghiên cứu tập trung vào khái niệm tư duy và vai trò của trí tuệ cảm xúc trong việc định hình các thái độ liên quan đến công việc:

Mô hình Tư duy của Carol Dweck

Nhà tâm lý học Carol Dweck định nghĩa tư duy là "những giả định cốt lõi về khả năng thay đổi của các thuộc tính cá nhân" [4]. Tư duy của một người đóng vai trò là lăng kính lọc, ảnh hưởng đến cách họ diễn giải các trải nghiệm và thất bại, từ đó hình thành thái độ đối với công việc và thách thức.

2. Cơ chế của Trí tuệ Cảm xúc (EI)

Trí tuệ cảm xúc (EI) là tập hợp các khả năng để nhận biết, hiểu, thể hiện, và điều tiết cảm xúc của bản thân và người khác, giúp định hướng hành vi và đối phó với áp lực môi trường [5]. EI có mối liên hệ mật thiết với các thái độ công việc quan trọng.

EI ảnh hưởng đến thái độ thông qua ba cơ chế chính:

A. Đánh giá và diễn giải tình huống

Người có EI cao hiểu rõ cảm xúc của mình, từ đó diễn giải công việc theo hướng tích cực hơn. Họ dễ cảm thấy công việc có ý nghĩa và được trân trọng, góp phần nâng cao sự hài lòng.

B. Điều tiết cảm xúc

EI giúp tăng cảm xúc tích cực và giảm cảm xúc tiêu cực tại nơi làm việc. Theo Lý thuyết Sự kiện Cảm xúc (AET), việc duy trì trạng thái cảm xúc tích cực sẽ dẫn đến mức độ hài lòng công việc cao hơn.

C. Nâng cao hiệu suất công việc

EI cải thiện hiệu suất, giúp nhân viên đạt mục tiêu và trải nghiệm thành công. Hiệu suất cao trở thành yếu tố trung gian quan trọng, giúp củng cố thái độ tích cực đối với công việc.

Vì sao thái độ ngày càng quan trọng trong tuyển dụng?

Thái độ được ưu tiên trong tuyển dụng vì đây là yếu tố mang tính cố hữu và khó thay đổi, trong khi kỹ năng chuyên môn có thể được đào tạo dễ dàng thông qua huấn luyện tại nơi làm việc [5], [7]. Dữ liệu tuyển dụng cũng cho thấy thất bại nhân sự chủ yếu bắt nguồn từ vấn đề thái độ chứ không phải năng lực. Nghiên cứu của Leadership IQ trên 20.000 nhân viên mới báo cáo rằng 46% thất bại trong 18 tháng đầu, trong đó 89% thất bại do thái độ (bao gồm thiếu động lực, khó tiếp nhận phản hồi, thiếu trí tuệ cảm xúc hoặc không phù hợp văn hóa) và chỉ 11% liên quan đến trình độ, kỹ năng cứng [5]. Tuyển sai người về thái độ không chỉ gây tốn kém chi phí mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến tinh thần và hiệu suất đội nhóm.

Bên cạnh đó, thái độ và các yếu tố liên quan như trí tuệ cảm xúc (EI) có tác động trực tiếp đến hiệu suất và sự ổn định tổ chức. Nhân viên có thái độ tích cực thường năng suất cao hơn và có khả năng phục hồi tốt trước áp lực [7]. EI được xác định là một trong những yếu tố dự báo mạnh nhất của thành công nghề nghiệp: 58% hiệu suất trong nhiều lĩnh vực liên quan đến EI, và hơn 90% top performers sở hữu EI cao [6]. Thái độ cũng định hình văn hóa tổ chức: thái độ tích cực thúc đẩy hợp tác và gắn kết, trong khi thái độ tiêu cực có thể làm giảm 78% mức độ cam kết, tạo ra môi trường độc hại và dẫn đến mất nhân tài [7].

Xem thêm: Khiêm tốn là gì? Ý nghĩa, biểu hiện và cách rèn luyện nhân cách.

Cách thể hiện thái độ chuyên nghiệp trong công việc

Thái độ chuyên nghiệp không chỉ được thể hiện qua năng lực hay kết quả công việc mà còn được bộc lộ rõ trong cách mỗi người ứng xử ở từng tình huống cụ thể. Từ buổi phỏng vấn, giai đoạn thử việc cho đến quá trình phối hợp cùng đồng nghiệp, việc duy trì tác phong nghiêm túc, tinh thần trách nhiệm và thái độ hợp tác sẽ góp phần tạo nên hình ảnh chuyên nghiệp trong mắt nhà tuyển dụng và tập thể. Dưới đây là những cách thể hiện cụ thể trong từng giai đoạn và môi trường làm việc.

Trong buổi phỏng vấn

Mục tiêu: thể hiện khả năng hợp tác, học hỏi và tự nhận thức - những yếu tố mà nhà tuyển dụng dùng để phân biệt ứng viên có thái độ tốt với người “đủ kỹ năng nhưng không phù hợp”.

• Khi kể về thất bại hoặc khó khăn: mô tả rõ một hành động cụ thể bạn đã làm để cải thiện. Nhà tuyển dụng chủ yếu quan sát khả năng tiếp nhận phản hồi [5].

• Khi mô tả cách làm việc: tập trung vào ví dụ cho thấy bạn chủ động giải quyết vấn đề hoặc phối hợp với người khác - hành vi thể hiện EI thực tế, chứ không mang tính tuyên bố [6].

• Khi đặt câu hỏi: ưu tiên hỏi về cách đội nhóm làm việc, quy trình học hỏi, kỳ vọng trong 3 tháng đầu. Những ứng viên hỏi về “growth” thay vì “benefit” thường được đánh giá phù hợp văn hóa hơn [7].

Trong 90 ngày thử việc đầu tiên

90 ngày đầu là giai đoạn doanh nghiệp đánh giá thói quen, không phải CV. Họ quan sát các biểu hiện nhỏ nhưng nhất quán.

• Chủ động làm rõ yêu cầu công việc: hỏi lại nếu không chắc, gửi recap sau mỗi buổi trao đổi. Đây là hành vi chống lại các “lỗi thái độ” phổ biến nhất: phớt lờ phản hồi, giao tiếp kém, thiếu trách nhiệm [5].

• Tự quản lý cảm xúc: duy trì sự bình tĩnh và tôn trọng trong các tình huống áp lực. Nhà quản lý thường đánh giá cao những người “ổn định cảm xúc” hơn là “giỏi nhưng dễ mất kiểm soát” [6].

• Hoàn thành tốt các nhiệm vụ nhỏ: theo Quill Group, thái độ tích cực thể hiện rõ nhất qua việc làm tốt các nhiệm vụ lặp lại và ít ai để ý, vì đây là nền tảng của sự bền bỉ và trách nhiệm [7].

Khi làm việc nhóm

Trong môi trường nhóm, thái độ trở nên dễ thấy nhất và tác động mạnh nhất đến văn hóa.

• Chủ động hỗ trợ ngay cả khi không được yêu cầu: đây là dấu hiệu rõ nhất của một nhân sự có thái độ tích cực và tạo “hiệu ứng lan tỏa” trong đội nhóm [7].

• Tranh luận có kiểm soát: không bác bỏ ý kiến ngay lập tức, mà đưa lý do và đề xuất thay thế - hành vi gắn với EI cao, giúp tránh xung đột vô ích [6].

• Cam kết với deadline: giao đúng hẹn và chủ động báo sớm khi tiến độ có vấn đề. Nhiều nhà tuyển dụng xem sự đúng hạn là biểu hiện của thái độ, không phải năng lực [5].

Kết luận

Trong bối cảnh công việc thay đổi nhanh và áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, thái độ trở thành yếu tố quan trọng giúp người trẻ thích nghi, học hỏi và tạo dấu ấn trong môi trường làm việc. Trình độ là nền tảng cần thiết, nhưng thái độ mới là đòn bẩy giúp cá nhân phát triển bền vững và được trao cơ hội lớn hơn trong tổ chức. Bằng việc luyện tập tư duy cầu tiến, chủ động và kỷ luật mỗi ngày, người trẻ có thể xây dựng phong thái làm việc chuyên nghiệp và mở rộng con đường sự nghiệp của mình.

Để củng cố hồ sơ cá nhân bên cạnh thái độ chuyên nghiệp, việc sở hữu các chứng chỉ kỹ năng quan trọng như tiếng Anh là điều cần thiết. Bạn có thể tham khảo thêm các khóa học luyện thi TOEIC để nâng cao năng lực ngoại ngữ tại ZIM Academy.