Tiểu thuyết hiện đại là gì? Đặc điểm nổi bật và các tác phẩm tiêu biểu

Chương trình Ngữ văn hiện tại có xu hướng chú trọng phương pháp giáo dục toàn diện, phổ cập những tri thức nền tảng giúp người học bước đầu làm quen với giá trị nghệ thuật, tính biểu tượng, đa nghĩa của cách tổ chức, sắp xếp ngôn từ. Bạn đọc có cơ hội tiếp cận nhiều tác phẩm nổi tiếng với đầy đủ thể loại, hình thức trong văn chương Việt Nam và nhân loại. 

Tiểu thuyết hiện đại cũng là một phạm trù gắn liền với nhiều thế hệ học sinh, đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực tư duy, thẩm mỹ để khám phá đến tận cùng những chi tiết, thông điệp hàm ẩn được cài cắm. 

Tiểu thuyết hiện đại là gì?

Tiểu thuyết hiện đại là dòng văn xuôi tự sự thuật lại các câu chuyện đời sống, con người, bài học nhân sinh theo tư tưởng thời đại mới. Văn hào thời kỳ này cơ bản đã tự giải phóng mình khỏi khuôn mẫu cổ điển, đưa ngòi bút tiến gần hơn tới thế giới nội tâm và các giác độ tình cảm, xa rời những quy phạm ước lệ gò bó, sáo mòn.

Văn học phương Tây chứng kiến sự xuất hiện của thể tài này từ khá sớm, vào khoảng thế kỷ XVII. Cũng từ đó mà tổ hợp trường phái lãng mạn, lịch sử, trào phúng, tâm lý,... nở rộ trên văn đàn thế giới.

Ở Việt Nam, tiểu thuyết hiện đại có dấu hiệu mở rộng từ cuối thế kỷ XIX - đầu XX, khác biệt chính nằm ở hình thức sáng tác bằng chữ Quốc ngữ, thay cho vị thế độc tôn một thời của chữ Hán, Nôm.

Đặc điểm tiểu thuyết hiện đại

Những ảnh hưởng, đổi mới từ quan niệm đời sống, tâm thức xã hội đã làm nên đặc tính riêng biệt ở các tác phẩm tiểu thuyết giai đoạn này. Theo dòng lịch sử, bút pháp miêu tả con người, khắc họa tâm lý hay biểu đạt cảm quan cá nhân cũng dần biến động rõ rệt qua nhóm đặc điểm sau:

• Cốt truyện: Mở rộng hơn từ tiến trình quá khứ - thực tại - tương lai, nhiều khi phi tuyến tính, đan xen giữa các mốc thời gian với nhau.

• Nhân vật: Số lượng lớn, chia thành nhiều tuyến, đôi lúc không đơn thuần chỉ có tốt - xấu, thiện - ác mà còn hiện diện mức trung gian, số phận sẽ do ba yếu tố gồm tính cách, hoàn cảnh, lựa chọn cùng quyết định. Mỗi cá thể là “con người nếm trải”, được phác họa khách quan, bao hàm vô số chiều kích, góc cạnh, vừa mâu thuẫn, vừa thống nhất trong một hình tượng xuyên suốt.

• Thông điệp: Đi sâu vào tâm can, hệ ý thức nhân quần, đề cao tính cá nhân, sự thấu cảm dành cho những mảnh đời đầy rẫy góc khuất và muôn vàn mối trăn trở, âu lo. Tiểu tiết thường có sức nặng, phản ánh cuộc sống hiện thực đa chiều, được ứng dụng nhiều hơn cả những sự kiện lớn lao, vĩ đại.

• Điểm nhìn: Linh hoạt theo diễn biến và ý đồ người viết, khẳng định tính chất tự do, dân chủ trong văn học hiện đại.

• Sự suy nghiệm, phản tỉnh: Chọn đích đến là trạng thái thức nhận, tự thấu đạt chân lý cõi người cũng như bản chất văn chương, nghệ thuật. Suy cho cùng, con chữ vẫn muôn đời phục vụ cho cái Chân - Thiện - Mỹ, góp phần cải tạo hiện thực, như Vũ Trọng Phụng từng bộc bạch: “Tôi và những nhà văn cùng chí hướng như tôi, muốn tiểu thuyết là sự thực ở đời" .

Cách xác định & phân biệt

Bên cạnh nguồn thông tin về thời điểm, hoàn cảnh sáng tác, sơ lược tác phẩm, khi tiến hành nghiên cứu ngữ liệu, người học cần nắm bắt chính xác thể loại, tránh sai sót trong khâu tìm hiểu và nhận định cơ bản.

Thông thường, tiểu thuyết hiện đại sẽ được xác định dựa trên mối liên hệ giữa các nhân vật cũng như hành trình của họ, dấu ấn cá nhân của tác giả, thể hiện qua tam quan, cách diễn đạt. Ngoài ra còn phải kể đến chủ ý sắp xếp tình tiết, không phân định rạch ròi quá khứ - thực tại, lời thoại mang phong cách sinh hoạt, bình dân, ít hoa mỹ.

Thực tế, học sinh có thể nhầm lẫn giữa các thể loại cùng khuynh hướng, tồn tại nhiều điểm tương đồng. Bảng so sánh dưới đây hỗ trợ việc ghi nhớ, hệ thống kiến thức hiệu quả:

Xem thêm: Tiểu thuyết là gì? Các đặc điểm cơ bản và phân loại chi tiết.

Đặc trưng nghệ thuật của tiểu thuyết hiện đại

Nghệ thuật kể chuyện trong tiểu thuyết hiện đại

Không còn mang nặng tính quy phạm gò bó, tiểu thuyết hiện đại dẫn dắt người đọc đi qua nhiều tầng nhận thức, đánh giá, đối chiếu với giá trị quan cá nhân cũng như chuẩn mực đời sống nói chung. Trên cơ sở đó, tác phẩm được thể nghiệm qua lăng kính chân thực, gần gũi hơn, cho phép học sinh mở rộng tầm nhìn, cảm thụ bằng tư duy, chính kiến riêng.

Nhu cầu đổi mới, phát triển như một định luật tất yếu, thúc đẩy những khám phá, phát hiện chưa từng có, tạo tiền đề cho nghệ thuật sáng tác sau này. Một số hình thức kể chuyện khởi nguyên nhằm khuyến khích nhiều ý tưởng, lý thuyết tiếp tục hình thành, đạt đến “độ chín” trong khai phá tri thức lẫn lao động tinh thần.

Dòng ý thức

Vận dụng lối hành văn giàu cảm xúc, thiên hướng nội tâm, không phát lộ trực tiếp, khái niệm dòng ý thức chủ yếu mô phỏng quá trình suy tính, liên tưởng, cảm nhận ngẫu hứng trong tiềm thức con người. Tất cả đều là dòng chảy phi lý tính, khó lòng dự liệu trước, có phần mơ hồ, ngổn ngang. Tại đây, mạch truyện diễn tiến khá tự nhiên, song hành cùng những cảm tưởng, ý thức nơi tâm khảm nhân vật.

Nghệ thuật dòng ý thức xóa nhòa lằn ranh dĩ vãng - hiện thời, ngăn cách mọi liên hệ với ngoại cảnh. Trong khuôn khổ câu chuyện, chỉ còn lại nội hiện tự phơi trải mọi triết niệm, nỗi niềm đang ẩn khuất.

Một tuyệt phẩm đại diện cho lối kể này là “Một ví dụ xoàng” (Nguyễn Bình Phương). Tác giả không ngần ngại hòa mình vào thời cuộc hỗn mang, hé mở vô số góc khuất, vạch trần những lề thói, sự tha hóa, suy đồi đạo đức bằng giọng điệu thẳng thừng. Chính sắc thái lạnh lùng, cách mô tả trần trụi đã để lại không ít ám gợi, trăn trở nơi độc giả, đánh dấu bước chuyển của nền văn học Việt Nam đương đại.

Nhóm nhân vật trung tâm bao gồm ông Chính, Sang, Uyên không ngừng bị cuốn trong vòng xoáy của tư lợi, lòng tham, đánh mất chính mình và dẫn đến bi kịch, đổ vỡ. Từng dòng viết như đặt ra nghi vấn, đối thoại cùng bạn đọc, thôi thúc những tâm hồn văn chương suy ngẫm, trở về cái vô ngã, bản nguyên để tự phản tỉnh.

Nghệ thuật đa thanh và đa điểm nhìn

Có những câu chuyện không hoàn toàn tuân theo một chân lý đơn nhất. Trái lại, nó hàm chứa nhiều khả thể, nhãn quan đối lập nhau, chỉ ra thiếu sót trong góc nhìn mà chủ thể ban đầu đã áp đặt. Ở đó, cuộc đời đa sự, thế thời xáo động khiến con người dễ phân vân, sau cùng vẫn giữ lấy cách nhìn nhận, suy tư riêng mình.

Mỗi nguyên mẫu trong tiểu thuyết hiện đại sở hữu một lối sống, hình dung riêng biệt về thế giới, hiếm khi đồng nhất với nhau. Hơn nữa, con người vốn nhỏ bé trước biển đời vô tận, chẳng thể khám phá hết mọi góc cạnh, lẽ thường tưởng chừng như hiển nhiên. Họ chọn phân định đúng sai bằng cảm tính, cất giấu những sự thật, ký ức thuộc về chính mình, khước từ việc biểu lộ, giãi bày.

Cuốn truyện “Anh em nhà Karamazov” (Fyodor Dostoevsky) chứng minh hiệu quả của thủ pháp đa thanh, đa điểm nhìn. Nghệ thuật đa thanh (đa âm) dùng những phong cách thể loại khác nhau trong tiểu thuyết, tạo thành một tổng thể nhiều màu sắc nhưng vẫn gắn bó hòa quyện [1]

 Mâu thuẫn chủ yếu bắt nguồn từ việc cả hai cha con Fyodor và Dmitri đều dành tình cảm cho Grushenka. Nút thắt dần đẩy lên cao trào, đỉnh điểm là khi Dmitri vướng nghi án ra tay với chính cha mình. Anh bị kết tội mưu sát và mọi uẩn khúc chỉ dần được tháo gỡ ở những phần sau của tác phẩm.

Có thể thấy hình tượng nhân vật trong “Anh em nhà Karamazov” vô cùng thực tế, gần với hình ảnh con người cùng lúc dằn vặt, đấu tranh giữa tư cách xã hội, quy phạm đạo đức và dục vọng cá nhân.

Tri kiến của mỗi người đều bị che khuất bởi thành kiến, nỗi thất vọng, hoài nghi, phẫn nộ, tâm lý khắc kỷ đến cực đoan. Bởi vậy, điểm nhìn liên tục dịch chuyển, xáo trộn, tựa như những mảnh vụn rải rác, cần sự phân tách, nhận định công bằng mới có thể ghép lại hoàn chỉnh.

Kết cấu phi tuyến tính & kỹ thuật mảnh vỡ

Theo lý thuyết thông thường, tác phẩm văn học có cơ chế phản ánh sự việc từ quá khứ đến hiện tại, tương lai. Tuy nhiên, với kết cấu phi tuyến tính, các mốc thời gian lại dễ dàng đan xen, đảo lộn trật tự, mở ra bối cảnh rộng lớn, nơi nhiều nguyên mẫu, chi tiết phát sinh thêm các thuộc tính, đặc điểm chưa từng được nhìn thấy. 

Mạch trần thuật thường xuyên gắn liền quá khứ với thực tại, hoặc thôi thúc người đọc hồi tưởng, nhắc lại chuỗi sự kiện đã diễn ra. Lằn ranh mờ nhạt giữa các cột mốc và chiều không gian khiến tác phẩm thêm phần đa chiều, kịch tính, phát huy được thế mạnh về hình thức, thi pháp hiện đại.

Kiệt tác “Trăm năm cô đơn” do Gabriel García Márquez chấp bút là minh chứng tiêu biểu cho trình tự không gian trong văn học đương thời. Chỉ một câu văn kinh điển cũng đồng thời gợi nhắc cả những điều quá vãng, kéo nhân vật về với hiện thực, rồi ngậm ngùi nói đến mai hậu:

“Rất nhiều năm sau này, trước chiến sĩ hành hình, đại tá Aureliano Buendía sẽ nhớ lại cái buổi chiều xa xưa ấy, khi cha dẫn gã đi xem băng…”

Người kể chuyện không đáng tin cậy

Hầu hết những vết nứt, kẽ hở do giọng điệu, lập luận tạo ra có chung xuất phát điểm từ dụng ý mượn lời “người kể chuyện không đáng tin cậy”. Nhà văn dùng ngôi kể thứ nhất, hóa thân thành nhân vật có suy nghĩ, tư tưởng thiếu đúng đắn, mang nặng tính chủ quan. Vì vậy, độc giả phải liên tục kiểm chứng, nhớ lại các sự kiện, sử dụng logic và liên hệ thực tiễn để tiếp nhận tác phẩm một cách toàn diện.

Những mơ hồ do dụng ý này tạo nên đã góp phần củng cố sức hút, dấu ấn độc đáo của thể loại. Không chỉ vậy, bằng nghệ thuật tân thời, sự thay đổi tế vi, đầy ẩn ý, nhóm tác phẩm với lời kể đa thanh, đáng ngờ còn gợi thêm những phản biện, quan điểm xã hội sâu sắc.

Tiểu thuyết “Gone girl” (Cô gái mất tích) của Gillian Flynn, phát hành năm 2012 được coi như hiện tượng gây sốt, một lần nữa khai thác góc nhìn, quá trình trần thuật “không đáng tin cậy”. Đặc tính hiện đại hiện lên rõ ràng bởi câu chuyện khai thác đời sống gia đình hai nhân vật Nick Dunne và Amy.

Khi mọi biến cố tưởng chừng đều do Nick - người có tư tưởng thiên lệch gây ra, bước ngoặt lại vô tình hé lộ chính Amy mới là nhân tố đứng sau tất cả màn kịch trớ trêu. Mỗi nhân vật chỉ kể về sự việc theo ý muốn của mình, nên hồi kết cơ hồ luôn dang dở, đặt ra “dấu lửng” đầy rẫy những huyễn tưởng, ngờ vực.

Nghệ thuật siêu hư cấu

Đây là một trong những thủ pháp khác biệt và hiếm thấy nhất của nền văn học hiện đại - hậu hiện đại. Người viết trực tiếp hiện diện, bước vào trang văn của mình, tái hiện hành trình sáng tác, đúc kết kinh nghiệm sống và lao động nghệ thuật.

Các cây bút siêu hư cấu sẽ nhất thể hóa chính mình với tác phẩm, đàm thoại cùng thư hữu, chia sẻ tình huống xoay quanh lịch sử ra đời, hoàn thiện, sứ mệnh hay mục đích sau cùng mà tiểu thuyết hướng đến. Họ ưu tiên cách xưng hô tự nhiên, thân mật, bàn luận về văn chương, đời sống, bản chất nhân loại.

Tập sách “Nếu một đêm đông có người lữ khách” (Italo Calvino) trực tiếp gọi nhân vật chính trong truyện là “bạn” - một cá thể đang đọc dở cuốn tiểu thuyết nhưng liên tục bị gián đoạn vì lỗi in ấn, phải lục tìm các chương tiếp theo trong nhiều tài liệu khác.

Văn hào Italo đã phản ánh chân xác, trung thực những hình tượng có thật ngoài đời, ẩn dụ cho chuỗi khó khăn, thử thách đối với con người trên chặng đường khám phá thế giới, “giải mã” cuộc đời, tự khai phóng bản thân.

Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết hiện đại

Tuyến nhân vật trong tiểu thuyết tân kỳ không còn dấu hiệu phóng đại hay chịu ràng buộc bởi quy chuẩn, điều kiện đặc trưng của văn học thời kỳ trước. Tiến trình phát triển, hiện đại hóa tác động đáng kể đến khuynh hướng sáng tác, gián tiếp khởi tạo nên những hình tượng sống động, đậm chất đời thường, phản chiếu mọi bế tắc, lối mòn trong xã hội hiện thực.

Để nhận định khách quan về thi pháp xây dựng nhân vật, trước hết cần xét đến tính cá thể hóa. Con người của tiểu thuyết/truyện dài hiện đại tất yếu đã hội tụ kiểu tính cách, tâm lý riêng, thoát khỏi khuôn thước chung. Nhiều thiên kiến, thước đo tiêu chuẩn khi xưa dần thay đổi, ít ảnh hưởng hơn tới những khát vọng, ước nguyện và tâm tư tồn tại nơi tâm thức nhân vật.

Quan niệm đúng - sai càng trở nên phức tạp hơn bao giờ hết. Nhiều cá thể bị đặt trong tình thế “tiến thoái lưỡng nan”, phải hành động theo bản năng, thời cơ trước mắt. Quyền lựa chọn từng là điều tất yếu, nhưng thực tại không đơn thuần như luân lý, đạo hạnh. Con người với đầy đủ trách nhiệm, nhận thức đôi khi vẫn không thể chiến thắng số phận, hoàn cảnh hoặc ngã mạn trong mình.

Ngôn ngữ & giọng điệu

Ngôn từ làm nên sức sống cho tác phẩm, dù là thời đại, trường phái hay khuynh hướng sáng tác nào. Diễn trình chuyển đổi, cách tân thi pháp, giọng điệu giúp tiểu thuyết hiện đại có được vị thế vững chắc trên văn đàn, nhân rộng phạm vi ảnh hưởng tại nhiều quốc gia.

Giọng văn ước lệ, trừu tượng của phong cách cổ điển dần chuyển mình sang ngôn ngữ đời thường, bình dị, phản ánh cuộc sống đúng như thực chất. Thêm vào đó, âm hưởng tiểu thuyết giai đoạn mới thường ít đóng khung trong một phong cách, thể loại cố định. Nhiều “giọng nói”, kiến giải và lời bình riêng rẽ có thể cùng song song tồn tại, cộng hưởng cho thuyết “đa thanh” tiêu biểu của văn chương hiện thời.

Tính chất đối thoại, chuyện trò trực tiếp cũng là một đặc điểm đáng chú ý. Tiểu thuyết từ sau thế kỷ XIX đến nay tập trung thử nghiệm lối viết mộc mạc, tạo hiệu ứng thân thuộc, như có sự đối đáp, giao tiếp giữa nhà văn và bạn đọc. Nghệ thuật đối thoại giúp loại bỏ rào cản vô hình từ hai phía hoặc quan niệm cũ giới hạn khả năng đồng sáng tạo của độc giả.

Phong cách tác giả

Các “chương” trong lịch sử văn học ít nhiều đều có sự phá cách, biến đổi theo xu thế, thời cuộc và tình hình đời sống xã hội. Dần dần, từng lớp văn nhân mới xuất hiện, thẩm bình để chọn đi theo những con đường, phong cách, cá tính riêng. Trong mảng tiểu thuyết tân thời, nhiều ngòi bút trứ danh chủ yếu thực nghiệm hai hướng hiện thực và hiện đại.

Phong cách hiện thực

Khuynh hướng này bắt đầu từ khoảng cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX. Nó lấy việc miêu tả, tái hiện đời sống chính xác làm nguyên tắc thẩm mỹ cơ bản.

Loại hình tiểu thuyết hiện đại đi kèm phong cách hiện thực đặc biệt chú trọng yếu tố thực tiễn, chủ ý coi cuộc sống, con người hiện thực là nguồn cảm hứng lớn nhất, đồng thời đặc tả tâm lý, hành vi nhân vật theo chiều hướng khách quan, gần như đồng nhất với sự thật ở đời. (VD: “Số đỏ” của Vũ Trọng Phụng, “Tắt đèn” của Ngô Tất Tố).

Phong cách hiện đại

Hơi hướm cải biến, vượt thoát khỏi khuôn khổ thông thường là những yếu tính dễ nhận diện ở phong cách hiện đại. Ra đời cùng thời điểm với phong cách hiện thực, kiểu hình này lấy việc phá vỡ giới hạn và khuôn mẫu cứng nhắc làm nguyên tắc thẩm mỹ cơ bản.

Các nhà văn theo khuynh hướng hiện đại đã linh hoạt sáng tạo ra những kết cấu, thủ pháp mới, thay đổi quan điểm nghệ thuật truyền thống, để lại kho tàng văn học đồ sộ là loạt tác phẩm đặc sắc, độc đáo về cả hình thức lẫn nội dung. (VD: "Âm Thanh Và Cuồng Nộ" - William Faulkner, “Rừng Na Uy” - Haruki Murakami).

Một số tác phẩm tiêu biểu

Vượt lên những biến động của dòng chảy thời gian và lịch sử, có không ít tuyệt tác đã chứng minh giá trị hiện thực, dư âm vang vọng, bất diệt qua bao thế hệ văn nhân. Trang văn nào cũng “soi bóng thời đại mà nó ra đời”, khắc ghi hết thảy mọi tâm niệm, hệ tư tưởng, nhân sinh quan của con người trong giai đoạn đó, để lại cho hậu thế những nghiệm suy, đau đáu khôn nguôi.

Bởi thế thời thường tác động ít nhiều đến nhãn giới, cảm thức nhân loại, nên chuyện chữ nghĩa, bút nghiên lâu nay vẫn lưu lại muôn vàn triết thuyết, quan điểm lớn của các tác suốt đời tận hiến vì nghệ thuật. Dòng tiểu thuyết hiện đại nổi tiếng với một số tác phẩm mang đậm tư duy, cá tính đổi mới, phá vỡ khuôn mòn, nguyên tắc truyền thống cố hữu.

Tố Tâm (Hoàng Ngọc Phách)

Được chấp bút lần đầu vào năm 1922, “Tố Tâm” của Hoàng Ngọc Phách là tác phẩm đặt nền móng cho tiểu thuyết Việt Nam hiện đại. Trường phái tâm lý - xã hội cũng dần được định nghĩa, gọi tên rõ ràng hơn sau cột mốc này. Mối tình dang dở giữa Đạm Thủy và Tố Tâm biểu trưng cho những lễ giáo phong kiến, tư tưởng hà khắc đẩy con người tới bất mãn, sầu khổ, bị tước đoạt quyền tự do mưu cầu hạnh phúc. 

Ông già và biển cả (Ernest Hemingway)

Giọng văn phóng khoáng cùng âm hưởng tựa bản hòa tấu của đại dương bao la trong “Ông già và biển cả” trực tiếp cuốn người đọc vào cuộc đánh bắt ròng rã 84 ngày đêm trên biển với Santiago. Vào giây phút tưởng như vô vọng nhất, người ngư dân ấy đã thành công mang về thành quả mỹ mãn cho mình, xứng đáng với chuỗi ngày dốc lực tìm kiếm, kiệt sức vì đợi chờ khắc khoải, cay đắng, thất bại triền miên. 

Cuốn theo chiều gió (Magaret Mitchell)

Hành trình cuộc đời của Scarlett O'Hara - một phụ nữ trẻ tràn đầy khát vọng, tình yêu cuộc sống, dám chọn lựa, đối đầu và dũng cảm theo đuổi người mình yêu đã thay đổi góc nhìn trong một bộ phận xã hội.

Vô số cuộc đấu tranh, xung đột hay ám ảnh nội tâm bởi biến cố hôn nhân cũng không thể đánh gục Scarlett. Phần kết lưng chừng nhưng lật mở ra cho cô những lựa chọn, viễn cảnh khác biệt, dự báo một tương lai đầy thách thức song vẫn luôn ngời sáng hi vọng, cơ hội, khởi đầu mới để yêu thương. 

Người đua diều (Khaled Hosseini)

Tình bạn giữa hai cậu bé Amir và Hassan giữa bối cảnh Afghanistan ly loạn khiến nhiều độc giả bùi ngùi. Sự đổ vỡ, phản trắc và niềm tin lung lay có thể vĩnh viễn thay đổi cuộc đời con người với những quan hệ xã hội xung quanh. Sau tất cả, hận thù không thể đem lại viên mãn, chỉ có tình thương, lòng trắc ẩn mới hóa giải tất cả, cho mỗi người thấy được ánh sáng cuối con đường. 

Tổng kết

Tiểu thuyết hiện đại từ lâu đã giữ vị trí quan trọng, là “dấu nhấn” trong nền văn học Việt Nam và thế giới. Chương trình Ngữ văn 12 giúp người học tiếp cận, làm quen với một số tác phẩm kinh điển, trau dồi tư duy lập luận, cảm thụ nghệ thuật theo quy chuẩn học thuật.

Bài viết trên nhằm mục đích bồi dưỡng kiến thức cho học sinh khối THPT về tiểu thuyết hiện đại. Bạn đọc có thể để lại bình luận, đóng góp hoặc thắc mắc để được giải đáp thêm. Cùng đón chờ những bài viết tiếp theo về chuyên đề củng cố, ôn luyện THPTQG môn Ngữ văn nhé!