Brainrot là gì? Ý nghĩa từ lóng “thối não” trong Internet đương đại

Trong giai đoạn 2023–2025, cùng với sự phát triển của kỹ thuật số, người dùng đã chứng kiến sự xuất hiện của một thuật ngữ hay hiện tượng trong văn hóa sử dụng Internet được gọi là Brainrot.

Khác với các dạng ngôn ngữ mạng mang tính mô tả bề mặt như cringe (khó chịu/xấu hổ giùm) hay viral (lan truyền), thuật ngữ này phản ánh một trạng thái nhận thức cụ thể: thông tin, nhân vật, âm thanh hoặc motif (mô típ) văn hóa chiếm dụng tần suất suy nghĩ lặp lại, ngay cả khi không có kích thích trực tiếp.

Bài viết này sẽ cho người đọc một góc nhìn tiếp cận với thuật ngữ brainrot kết hợp giữa cognitive psychology (tâm lý học nhận thức) và internet linguistics (ngôn ngữ học Internet) để giải thích vì sao brainrot hình thành, tại sao nó lan rộng, và nó nói gì về cấu trúc tiêu thụ nội dung của thế hệ trẻ trong kỷ nguyên attention economy (nền kinh tế chú ý).

Brainrot là gì?

Brainrot (hay viết brain rot) là tiếng lóng trên Internet, chỉ trạng thái một người tiêu thụ quá nhiều nội dung giải trí ngắn, lặp lại hoặc “vô tri” đến mức cảm thấy đầu óc bị ì, khó tập trung hoặc bị ám ảnh bởi nội dung đó.

Mặc dù chưa có định nghĩa chính thức trong tâm lý học hay truyền thông, brainrot (ám ảnh não bộ kiểu Internet, thối não) đã hình thành một trường nghĩa ổn định thông qua diễn ngôn người dùng.

Trong các nguồn ngôn ngữ mạng, brainrot được mô tả là trạng thái trong đó một nhân vật, âm thanh hoặc motif (mô típ) văn hóa chi phối hoạt động tư duy của cá nhân theo dạng ám ảnh nhưng vẫn mang yếu tố hài hước. [1]

Mặc dù là khái niệm mới, brainrot có thể được phân tích qua các lý thuyết liên quan đã có trước. Trước hết, nó kế thừa cấu trúc tâm lý của parasocial relationships (quan hệ một chiều) được mô tả như dạng tương tác trong đó cá nhân phát triển cảm giác quen thuộc và gắn kết với nhân vật hoặc hình ảnh đại chúng. [2]

Ở tầng nhận thức, brainrot chia sẻ cơ chế với earworm (bài hát mắc kẹt trong đầu) - hiện tượng trong đó các phân đoạn âm thanh tái diễn không chủ đích trong tư duy [3], cũng như với visual imagery replay (hình ảnh lặp) được ghi nhận trong các nghiên cứu về tưởng tượng thị giác.

Do đó, brainrot hoạt động như một hình thái tiêu thụ cảm xúc và nhận thức trong môi trường nơi các nền tảng tranh giành thời gian và năng lượng chú ý của người dùng.

Nguồn gốc văn hóa của Brainrot

Thuật ngữ brainrot bắt đầu xuất hiện rải rác vào đầu 2023 trong cộng đồng người dùng TikTok (nền tảng video ngắn TikTok) và Twitter/X (mạng xã hội X). Đến 2024, thuật ngữ này mở rộng sang:

• Fandom anime và manga (Cộng đồng người hâm mộ phim hoạt hình và truyện tranh Nhật Bản)

• Cộng đồng gaming

• Fandom (Cộng đồng người hâm mộ) điện ảnh và truyền hình

• K-pop và thần tượng

• Meme culture (Văn hóa sử dụng meme)

Những cộng đồng người hâm mộ và người sử dụng này đóng vai trò then chốt trong sự lan truyền của brainrot do tính chất:

• Immersive (nhập vai)

• Character-driven (dẫn dắt bởi nhân vật)

• Narrative-driven (dẫn dắt bởi cốt truyện)

Xem thêm: Từ lóng trong tiếng Anh: 13 từ lóng phổ biến nhất bạn cần biết.

Cơ chế nhận thức của Brainrot

Brainrot có thể được giải thích bằng một chu trình nhận thức gồm ba pha (giai đoạn):

• Trigger (kích hoạt): Đây là tiếp xúc ban đầu với nội dung: một video, một cảnh, một meme, một đoạn nhạc,… Pha này đóng vai trò như một tín hiệu ngoại cảnh đưa nội dung vào hệ thống nhận thức sơ cấp.

• Spark (bật lửa dopamine): Khi nội dung đó được đánh giá là thú vị, bất ngờ hoặc mang tính “phần thưởng”, hệ thống dopamine trong não được kích hoạt

• Loop (lặp lại): Sau khi được kích hoạt, nội dung không rơi vào trạng thái nhận thức thoáng qua mà quay lại trong tâm trí một cách không chủ đích, tạo thành vòng lặp tư duy liên tục.

Vai trò của Dopamine (chất dẫn truyền thần kinh dopamine) trong Brainrot

Dopamine là một chất dẫn truyền thần kinh nổi bật trong các quá trình reward prediction (dự đoán phần thưởng) và reinforcement learning (học thông qua củng cố) [4]. Khi phần thưởng được dự đoán chính xác, dopamine có thể kích hoạt trước cả sự xuất hiện của phần thưởng, góp phần tạo nên sự củng cố hành vi và các vòng lặp phản xạ trong não.

Nền tảng video ngắn (như TikTok, Reels, Shorts) tạo ra các yếu tố môi trường rất thuận lợi cho vòng lặp phần thưởng này được diễn ra:

• Reward predictability (dự đoán phần thưởng): Những nội dung có nhịp độ nhanh, thú vị giúp người xem sớm nhận biết phần thưởng nhận thức (ví dụ: bất ngờ, humor, thỏa mãn).

• Low cognitive load (tải nhận thức thấp): Những video ngắn không đòi hỏi xử lý phức tạp khiến não dễ dàng nhận phần thưởng nhanh.

• High novelty frequency (tần suất mới cao): Luồng nội dung luôn mới kích hoạt liên tục hệ thống dopamine qua các tín hiệu dự đoán phần thưởng khác nhau.

Trong môi trường này, phản ứng dopamine sẽ không bị cản trở bởi các nhiệm vụ cần tư duy sâu, nên dopamine loop dễ hình thành hơn, góp phần duy trì ở trạng thái brainrot.

Intrusive Imagery - Hình ảnh/ Âm thanh xâm nhập tư duy

Trong brainrot, trải nghiệm tư duy xâm nhập thường xuất hiện ở dạng:

• Replay scene (cảnh lặp lại trong đầu) – Hình ảnh video hoặc cảnh phim tự lặp lại trong trí tưởng tượng.

• Replay audio (âm thanh/đoạn thoại lặp lại) – Đoạn âm thanh/vocal hook quay lại trong tâm trí.

• Character fixation (chốt vào nhân vật) – Tập trung quá mức vào một nhân vật cụ thể.

• Quote replay (lặp câu thoại) – Câu thoại từ video/meme cứ quay lại trong tâm trí.

Khi một nội dung được não bộ đánh giá là thú vị hoặc có giá trị nhận thưởng (qua dopamine), nó có thể được xử lý và lưu giữ theo cách làm tăng khả năng nội dung đó tự tái hiện lại trong tư duy, ngay cả khi người đó không nắm ý thức về nó.

Phân loại Brainrot trong văn hóa sử dụng Internet đương đại

Mặc dù xuất hiện như một hiện tượng thống nhất trong văn hóa sử dụng Internet, brainrot (ám ảnh não bộ kiểu Internet) có thể được phân chia thành năm dạng theo logic tiêu thụ nội dung và cơ chế kích hoạt nhận thức:

Audio brainrot (ám ảnh âm thanh)

Audio brainrot là dạng phổ biến nhất trong kỷ nguyên short-form media (nội dung video ngắn) như TikTok, Instagram Reels hay YouTube Shorts. Ở dạng này, âm thanh trở thành trung tâm của trải nghiệm ám ảnh, khi các đoạn nhạc, câu thoại hoặc âm thanh nhất định tự động lặp lại trong tâm trí người dùng mà không có chủ đích. [5]

Các dạng âm thanh thường gây audio brainrot bao gồm:

• Nhạc nền từ những video ngắn hài hước

• Đoạn audio trích từ phim hoặc chương trình truyền hình

• Câu thoại viral (phổ biến)

• Loop beat (giai điệu có vòng lặp) hoặc nhạc DJ có nhịp điệu lặp

Dạng này gần với hiện tượng earworm (bài hát mắc kẹt trong đầu) được nhắc tới ở trên, nhưng khác ở chỗ audio được gắn với hình ảnh và cộng đồng sử dụng nó.

Visual brainrot (ám ảnh hình ảnh)

Visual brainrot liên quan đến hiện tượng visual imprinting - khi một hình ảnh, cảnh phim hoặc khung hình cụ thể in dấu mạnh trong trí nhớ thị giác và liên tục quay lại trong tư duy, ngay cả khi người dùng không còn tiếp xúc trực tiếp với nội dung gốc. [5]

Trong đời sống truyền thông số hằng ngày, visual brainrot thường xuất hiện qua những hình ảnh rất quen thuộc, chẳng hạn như:

• Một khung hình nhân vật đứng im, nhìn xa xăm trong video TikTok, thường được cắt lại và dùng làm ảnh đại diện hoặc meme

• Biểu cảm khuôn mặt trống rỗng của một nhân vật trong phim truyền hình Việt Nam, được loop lại trên mạng xã hội

• Khoảnh khắc idol K-pop nhìn thẳng vào ống kính trong một đoạn fancam ngắn (video do người hâm mộ ghi lại)

• Một cảnh quay chậm (slow-motion) được lặp đi lặp lại trong video edit, dù nội dung gốc rất ngắn

Dạng brainrot này đặc biệt phổ biến trong fandom và cộng đồng mạng, nơi các khung hình được chủ động tối ưu hoá để trở thành “iconic images (những hình ảnh đặc trưng)” thông qua cắt ghép khung hình, hỉnh màu và ánh sáng, và lặp cảnh (loop).

Character brainrot (ám ảnh nhân vật)

Character brainrot xuất hiện khi người dùng hình thành parasocial attachment (gắn kết một chiều) với một nhân vật trong anime, phim truyền hình, điện ảnh hoặc trò chơi điện tử. Ở dạng này, nhân vật trở thành trọng tâm ám ảnh, vượt lên trên cả cốt truyện cụ thể. [5]

Những archetype (nguyên mẫu) có khả năng kích hoạt character brainrot mạnh nhất thường bao gồm:

• Stoic male lead (nam chính lạnh lùng)

• Morally grey villain (phản diện xám đạo đức)

• Antihero (phản anh hùng)

• Tragic genius (thiên tài bi kịch)

Dạng brainrot này thường gắn liền với các thực hành văn hoá fandom như shipping (ghép đôi), fanart (tranh vẽ bởi người hâm mộ) và fanfiction (truyện viết bởi người hâm mộ), nơi nhân vật tiếp tục được tái tạo và mở rộng ngoài văn bản gốc.

Narrative brainrot (ám ảnh cốt truyện)

Thay vì nhân vật, người dùng bị cuốn bởi plotline (đường cốt truyện), theme (chủ đề) hoặc worldbuilding (xây dựng thế giới). [5]

Biểu hiện phổ biến của dạng này gồm: replay các phân đoạn trong đầu, tìm đọc và sản xuất nội dung phân tích, tham gia tranh luận trên diễn đàn hoặc mạng xã hội, hay tiếp tục phát triển các diễn giải cá nhân về cốt truyện.

Narrative brainrot mang tính intellectual immersion (nhập vai trí tuệ) cao, thường xuất hiện trong các tác phẩm có cấu trúc phức tạp, chiều sâu chủ đề hoặc thế giới hư cấu được xây dựng chi tiết.

Affective brainrot (ám ảnh cảm xúc)

Affective brainrot là dạng khó nhận diện và đo lường nhất, vì nó không gắn trực tiếp với một hình ảnh, âm thanh hay nhân vật cụ thể, mà liên quan đến trạng thái cảm xúc kéo dài do nội dung kích hoạt. [5]

Những cảm xúc thường gặp bao gồm longing (khát khao), melancholy (u sầu), hay yearning (vọng tưởng, nhớ nhung dai dẳng).

Dạng này thường xuất hiện trong slow-burn romance (tình cảm chậm cháy), tragic romance (lãng mạn bi kịch), hay các câu chuyện xoay quanh mất mát, chia ly hoặc tổn thương cảm xúc.

Ở affective brainrot, nội dung không còn được nhớ như một đối tượng riêng lẻ, mà tái xuất dưới dạng trạng thái cảm xúc nền, kéo dài và ảnh hưởng đến trải nghiệm tinh thần của người dùng.

Yếu tố hệ sinh thái Internet thúc đẩy brainrot

Brainrot không phải là hiện tượng phát sinh ngẫu nhiên từ cá nhân, mà là sản phẩm của một hệ sinh thái truyền thông số nơi công nghệ, cộng đồng và cảm xúc cùng vận hành đồng thời. Hiện tượng này chỉ có thể hình thành khi ba yếu tố cấu trúc sau giao thoa và khuếch đại lẫn nhau.

Platform Algorithm (Thuật toán nền tảng)

Các thuật toán của nền tảng video ngắn như TikTok và YouTube Shorts được thiết kế để tối ưu hoá thời gian chú ý ngắn nhưng lặp lại liên tục, thông qua các cơ chế sau: [6]

• Short attention loop (vòng chú ý ngắn): nội dung được tiêu thụ trong các đơn vị thời gian rất nhỏ, nhưng lặp với tần suất cao.

• Repetition priming (hiệu ứng mồi lặp): việc tiếp xúc lặp đi lặp lại với cùng một âm thanh, hình ảnh hoặc motif làm tăng mức độ quen thuộc và khả năng ghi nhớ không chủ đích.

• Predictive reward (phần thưởng dự đoán được): người dùng hình thành kỳ vọng rằng video tiếp theo có khả năng mang lại khoái cảm tương tự hoặc cao hơn.

• Ultra-personalization (cá nhân hoá cực độ): nội dung được tinh chỉnh sát với sở thích cá nhân, khiến một số chủ đề, nhân vật hoặc hình ảnh liên tục xuất hiện trong dòng feed.

Tổng hợp các yếu tố này tạo ra một môi trường lý tưởng để hình thành micro-obsessions (vi ám ảnh) - những ám ảnh nhỏ, cường độ thấp nhưng lặp lại liên tục và bám rễ vào tư duy.

Fandom Infrastructure (Hạ tầng fandom)

Bên cạnh thuật toán, hạ tầng fandom hiện đại đóng vai trò then chốt trong việc duy trì và khuếch đại brainrot. Các cộng đồng người hâm mộ ngày nay không chỉ tiêu thụ nội dung gốc mà còn liên tục tái sản xuất nội dung thứ cấp, bao gồm fanart (tranh vẽ bởi người hâm mộ), fanedit (video chỉnh sửa bởi người hâm mộ), và fanfiction (truyện viết bởi người hâm mộ). [7]

Những nội dung này tạo ra:

• Crowding effect (hiệu ứng đám đông): khi nhiều cá nhân cùng tập trung vào một đối tượng, mức độ chú ý và ám ảnh được củng cố lẫn nhau.

• Collective obsession (ám ảnh tập thể): nội dung không còn tồn tại như trải nghiệm cá nhân mà trở thành trạng thái cảm xúc và nhận thức chung của cộng đồng.

Trong bối cảnh đó, brainrot được duy trì không chỉ bởi thuật toán, mà còn bởi ảnh hưởng và nhịp điệu tương tác của cộng đồng fandom.

Parasocial Economy (Nền kinh tế quan hệ một chiều)

Trong hệ sinh thái truyền thông số, idol, diễn viên và cả nhân vật hư cấu đều được định vị như đối tượng tiêu thụ cảm xúc. Người dùng hình thành parasocial relationships (quan hệ một chiều), trong đó cảm xúc được đầu tư mạnh nhưng không có sự tương tác tương xứng từ phía đối tượng. [8]

Cơ chế này tạo ra cái gọi là emotional consumption (tiêu thụ cảm xúc):

• Cảm xúc trở thành hàng hoá

• Sự gắn bó được duy trì qua hình ảnh, câu thoại và biểu tượng lặp lại

• Trải nghiệm cảm xúc kéo dài vượt ra ngoài nội dung gốc

Chính nền kinh tế cảm xúc này cung cấp nền tảng căn bản cho brainrot, khi nội dung không chỉ được xem, mà còn được sống lại liên tục trong tư duy và trạng thái cảm xúc của người dùng.

Ảnh hưởng đến nhận thức và tâm lý của Brainrot

Brainrot không nên được hiểu đơn giản như một hiện tượng gây hại thuần tuý. Trên thực tế, tác động của nó đối với cá nhân mang tính hai mặt, phụ thuộc vào cường độ, thời gian tiếp xúc, bối cảnh xã hội và cảm xúc của người dùng. Các ảnh hưởng này có thể được phân chia thành tác động tích cực và tác động tiêu cực.

Tác động tích cực

Creativity boost (tăng cường sáng tạo)

Trong nhiều trường hợp, brainrot đóng vai trò như nguồn kích thích sáng tạo, thúc đẩy người dùng sản xuất nội dung thứ cấp như meme, fanart, fanedit, fanfiction hoặc các phân tích diễn giải. Sự lặp lại của hình ảnh, âm thanh và motif giúp hình thành kho nhận thức, từ đó hỗ trợ quá trình sáng tạo nhanh và mang tính cộng đồng.

Emotional relief (giải toả cảm xúc)

Brainrot có thể hoạt động như một cơ chế escapism (thoát ly), cho phép cá nhân tạm thời rút khỏi áp lực đời sống thực thông qua việc đắm chìm vào thế giới nội dung. Việc lặp lại các hình ảnh hoặc âm thanh quen thuộc tạo cảm giác an toàn, ổn định và dễ chịu về mặt cảm xúc.

Learning optimization (tối ưu hoá việc ghi nhớ và học tập)

Trong một số bối cảnh, trạng thái immersion (nhập vai) giúp tăng cường khả năng ghi nhớ, hiểu sâu nội dung và duy trì sự chú ý đối với các hệ thống thông tin phức tạp (cốt truyện, thế giới hư cấu, chủ đề). Khi được kiểm soát, hiện tượng này có thể hỗ trợ quá trình học tập và phân tích.

Community belonging (cảm giác thuộc về cộng đồng)

Việc chia sẻ cùng một dạng brainrot với người khác thông qua fandom, mạng xã hội hoặc diễn đàn giúp cá nhân hình thành cảm giác thuộc về, giảm cô lập xã hội và tăng kết nối cảm xúc. Trong nhiều trường hợp, brainrot trở thành ngôn ngữ chung của một cộng đồng.

Tác động tiêu cực

Attention fragmentation (Vỡ vụn sự chú ý)

Khi brainrot gắn với các vòng lặp nội dung ngắn và lặp liên tục, nó có thể làm suy giảm khả năng duy trì sự tập trung dài hạn, khiến người dùng khó tham gia các hoạt động đòi hỏi chú ý sâu và bền bỉ.

Parasocial dependence (Phụ thuộc quan hệ một chiều)

Trong các trường hợp character brainrot hoặc fandom idol, cá nhân có thể phát triển sự lệ thuộc cảm xúc vào các mối quan hệ parasocial. Điều này làm mờ ranh giới giữa trải nghiệm giải trí và đầu tư cảm xúc, đặc biệt khi đối tượng ám ảnh trở thành nguồn an ủi chính.

Productivity interference (Cản trở năng suất)

Brainrot có xu hướng chiếm băng thông nhận thức, khiến tư duy bị gián đoạn bởi các hình ảnh, âm thanh hoặc kịch bản lặp lại. Điều này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu suất làm việc, học tập và khả năng chuyển đổi nhiệm vụ.

Emotional overinvestment (Đầu tư cảm xúc quá mức)

Khi cảm xúc được đầu tư quá sâu vào nội dung hư cấu hoặc nhân vật, người dùng có nguy cơ trải nghiệm thất vọng, hụt hẫng hoặc kiệt quệ cảm xúc, đặc biệt khi nội dung kết thúc, thay đổi hướng hoặc không đáp ứng kỳ vọng cá nhân.

Kết luận

Mặc dù chưa được hệ thống hoá trong tâm lý học hay truyền thông, brainrot đã trở thành một cấu trúc văn hoá vận hành ổn định trong hệ sinh thái Internet đương đại. Hiện tượng này cho thấy cách các nội dung ngắn, thuật toán tối ưu hoá phần thưởng và hạ tầng fandom định hình trải nghiệm nhận thức của cá nhân.

Trong bối cảnh đó, brainrot không chỉ phản ánh cơ chế chú ý mới, mà còn minh hoạ sự chuyển dịch của tiêu thụ cảm xúc trong kỷ nguyên số, nơi việc suy nghĩ về nội dung đôi khi trở nên quan trọng không kém việc xem nội dung.

Bạn đọc quan tâm các từ vựng tiếng Anh mới lạ, từ lóng (slang) phổ biến, có thể xem thêm các bài viết hoặc khóa học tiếng Anh giao tiếp của ZIM Academy.