Soroban là gì? Những điều cần biết về phương pháp tính toán này

Trong kỷ nguyên công nghệ số hiện nay, với sự phát triển vượt bậc của các ngành khoa học kỹ thuật và công nghệ điện tử,  việc thường xuyên rèn luyện trí não và các kỹ năng về tính toán là yếu tố then chốt để bắt kịp với tốc độ phát triển của xã hội.

Trong bối cảnh đó, Soroban là phương pháp giáo dục đã được chứng minh tính hiệu quả qua nhiều thế kỷ, không chỉ cải thiện tốc độ tính toán và còn phát triển một tư duy nhạy bén và toàn diện. 

Bài viết cung cấp kiến thức tổng quan về bản tính soroban và cũng như giúp phụ huynh nắm vững tầm quan trọng của phương pháp này. Ngoài ra, tác giả cũng sẽ hướng dẫn sử dụng Soroban cho người mới bắt đầu và chia sẻ những lưu ý quan trọng. 

Bàn tính soroban là gì? Nguồn gốc và cấu tạo

• Bản tính soroban hay được gọi là bàn tính gẩy, một công cụ tính toán cổ xưa có nguồn gốc từ Trung Quốc, sau đó được du nhập và phát triển mạnh mẽ ở Nhật Bản. 

• Nguồn gốc và cấu tạo 

Bản tính Soroban có nguồn gốc từ Trung Quốc và du nhập vào Nhật Bản vào thế kỷ 16 thông qua những giao dịch buôn bán giữa Trung Quốc và Nhật Bản, và dần được cải tiến thành phiên bản hiện nay. [1]

Cấu tạo của bản tính gồm một hạt phần đầu tượng trưng cho Trời và bốn hạt phần dưới tượng trưng cho đất. 

Cấu tạo chi tiết của bàn tính soroban

• Khung bản tính: thường là hình chữ nhật, giữ cố định tất cả các thành phần bên trong

• Thanh ngang (Xà giữa): Chia bản tính thành 2 phần rõ rệt: phần trên và phần dưới. Thanh đóng vai trò quyết định xác định giá trị của hạt khi chúng chạm vào nó 

• Các cột dọc (trục): Là các thanh đứng, mỗi thanh đại diện cho một hàng giá trị (đơn vị, chục, trăm, nghìn,...). Các cột đơn vị thường được đánh dấu bằng một chấm nhỏ trên thanh ngang.

• Hạt trên ("hạt trời"): Mỗi cột chỉ có 1 hạt. Khi di chuyển chạm vào thanh ngang, hạt này có giá trị là 5. 

• Hạt dưới ("hạt đất"): Mỗi cột có 4 hạt. Mỗi hạt dưới, khi di chuyển chạm vào thanh ngang, có giá trị là 1.

Lợi ích vượt trội khi cho trẻ học soroban

Phát triển não bộ toàn diện

Não bộ của trẻ có xu hướng phát triển xu thế thiên về một bán cầu. Tuy nhiên,  khi trẻ tiếp xúc với phương pháp này từ sớm, hoạt động của hai bán cầu nào sẽ được kích thích và cân bằng một cách hiệu quả  vì não trái đóng vai trò xử lý logic tính toán còn não phải chủ yếu đảm nhiệm việc hình dung bàn tính ảo và các chuyển động của hạt, tạo ra một sự kết hợp hài hòa giữa tư duy logic và hình ảnh.

Ngoài ra, việc rèn luyện toán cổ xưa này từ sớm có tác động tích cực tới hoạt động của não bộ, giúp trẻ trở nên nhanh nhẹn và linh hoạt hơn.  Chính vì vậy, trẻ em được tiếp xúc với toán học nói chung và Soroban nói riêng từ nhỏ thường có xu hướng phát triển trí thông minh và khả năng nhận thức vượt trội hơn bạn bè đồng trang lứa.

Nâng cao khả năng tập trung và ghi nhớ: Quá trình tính toán đòi hỏi sự tập trung cao độ và ghi nhớ các quy tắc.

Các phép toán  được sử dụng trong Soroban không chỉ đơn thuần là tính toán số học mà còn là quá trình rèn luyện tư duy. Để đạt được tốc độ và sự chính xác tối đa, trẻ  buộc phải huy động sự tập trung ghi nhớ các số liệu và kích hoạt tối đa hai bán cầu não.

Sự kết hợp chuyển đổi nhanh chóng giữa logic và hình ảnh khiến cho bất kỳ sự xao nhãng nào cũng sẽ làm mất đi hình ảnh của bàn tính ảo hoặc làm hỏng đi chuỗi tinh thần tính toán. Điều này tạo ra một yêu cầu bắt buộc duy trì sự chú ý trong suốt quá trình. 

Ngoài ra, khi tính toán, trẻ cũng cần phải ghi nhớ các yếu tố: số cần cộng/ trừ tiếp theo và vị trí các hạt trên bàn tính ảo. Quá trình ghi nhớ này giúp trẻ rèn luyện khả năng ghi nhớ ngắn hạn nhằm xây dựng một bộ não với sức ghi nhớ lớn. 

Cải thiện tốc độ và độ chính xác khi tính toán

Việc sử dụng bản tính giúp trẻ nâng cao cơ chế xử lý thông tin trong tính toán. Thay vì trẻ xử lý các con số toán học tuần tự thông thường, Soroban sẽ kích hoạt não phải xử lý dữ liệu theo không gian.

Do đó trẻ có thể dựa vào hình ảnh các hạt để cập nhật kết quả trung gian nhanh chóng , tránh mất thời gian ngẫm nghĩ lại các số phía trước vì bộ não của trẻ chỉ cần giữ lại hình ảnh của chiếc bàn tính Soroban đang thể hiện kết quả hiện tại.

Soroban sử dụng hệ thống quy tắc nhất quán. Mọi phép tính, dù phức tạp đến đâu cũng phải tuân theo các bước di chuyển hạt rõ ràng, không có ngoại lệ. Ngoài ra, trong lúc tính toán, trẻ vừa thực hiện chuỗi tính toán logic và vừa phải liên tục kiểm tra hình ảnh của bàn tính. Sự kiểm tra này giúp trẻ có thể nhanh chóng tìm lỗi và sửa lỗi khác với các quy trình tính toán thông thường. 

Xây dựng sự tự tin trong học tập

Việc tiếp xúc với Soroban từ nhỏ tạo nền tảng vững chắc, giúp trẻ hình thành sự yêu thích một cách tự nhiên đối với việc tính toán và phân tích. Khi khả năng tính toán được nâng cao, trẻ thấy môn Toán trở nên dễ dàng và hấp dẫn hơn—điều này đặc biệt quan trọng vì Toán học thường là nguồn gây lo lắng và áp lực đối với đa số học sinh.

Nhờ đó, trẻ có thể loại bỏ được sự sợ hãi, rụt rè khi đứng trước các bài toán, thay vào đó là thái độ cởi mở và chủ động tiếp nhận môn học này.

Rèn luyện tính kiên nhẫn: Quá trình học và luyện tập với bàn tính giúp trẻ trở nên kiên trì hơn.

Vì đòi hỏi khả năng tư duy và phản xạ tốt, Toán Soroban ban đầu có thể được xem là bộ môn với độ khó nhất định đối với các bạn trẻ. Việc chăm chỉ luyện tập với bàn tính không chỉ giúp các em rèn luyện khả năng tính toán mà còn mãi dũa tinh thần kiên trì, rèn luyện ý chí vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống.

Hướng dẫn sử dụng soroban cho người mới bắt đầu

Quy tắc và tư thế ngồi học toán soroban

Để đảm bảo sự tập trung và thoải mái khi học, trẻ cần duy trì tư thế chuẩn: lưng thẳng và bàn tính đặt đúng vị trí. Tư thế ngồi chính xác là chìa khóa giúp trẻ ngăn ngừa các bệnh về cột sống trong tương lai. 

Cách cầm bàn tính và thao tác ngón tay (tay cua)

• Thiết lập số trên bàn tính: Học sinh chủ yếu sử dụng ngón cái và ngón trỏ để thiết lập bàn tính. Ngón cái sẽ đẩy các hạt phía dưới tiến về phía xà giữa còn ngón trỏ sẽ đảm nhiệm các thao tác còn lại như: gạt hạt phía trên xuống dưới về phía xà giữa hay đẩy các hạt đó về vị trí cũ và gạt các hạt phía dưới về vị trí ban đầu. Khi thiết lập số trên bàn tính, học sinh sẽ đẩy các hạt về phía xà giữa. 

• Xóa dữ liệu trên bàn tính: Trẻ cần dựng bàn tính thẳng tính nhằm đẩy các hạt về phía dưới. Sau đó đặt bàn tính xuống và dùng ngón trỏ tay phải để đẩy các hạt ra xa xà giữa hướng lên trên 

Quy ước giá trị các hạt trong soroban 

• Số 0: tất cả 5 hạt ( 1 hạt trên và 4 dưới) đều nằm xa xà giữa 

• Số 1-4: đẩy lần lượt 1,2,3 hoặc 4 hạt dưới lên phía trên cho đến khi chạm vào xà giữa

• Số 5:  Dùng ngón trỏ đẩy 1 hạt phía trên xuống để chạm xà giữa.

• Số 6: Đẩy 1 hạt phía trên xuống và 1 hạt phía dưới lên

• Số 7: Đẩy 1 hạt phía trên xuống và 2 hạt phía dưới lên

• Số 8:  Đẩy 1 hạt phía trên xuống và 3 hạt phía dưới lên

• Số 9:  Đẩy 1 hạt phía trên xuống và 4 hạt phía dưới lên. 

Hướng dẫn thực hiện phép cộng cơ bản trong soroban

• Thiết lập bàn tính: Đặt bàn tính Soroban trong trạng thái “sạch” hết dữ liệu của phép tính cũ ( đưa các hạt về trạng thái “không chạm xà giữa” với các hạt trên đi lên và hạt dưới đi xuống nhằm rời xa thanh ngang)

• Nhập số đầu tiên: Cộng các hạt tương ứng với số đầu tiên, bắt đầu từ cột bên phải ngoài cùng là cột đơn vị 

Ví dụ: số 11, gãy 1 hạt ở cột hàng chục và 1 hạt ở cột đơn vị lên 

• Nhập số thứ hai: cộng từng số của chữ số thứ hai vào bản tính, bắt đầu từ cột đơn vị 

Ví dụ: cộng 2 vào 11, gãy 2 hạt dưới ở cột đơn vị lên 

• Thực hiện phép gánh: : Nếu phép cộng ở một cột vượt quá 9,  thực hiện phép gánh sang cột bên trái.

Ví dụ: Để cộng 8 vào 5, trẻ sẽ gẩy hạt trên cùng mang giá trị là 5 xuống sát thanh ngang ở cột hàng đơn vị. Khi thực hiện phép cộng +8 trẻ sẽ thực hiện các thao tác:

• Tay trái: Gẩy 1 hạt ở hàng chục lên (thêm 10).

• Tay phải: Gẩy hạt mang giá trị là 5 lên (rời xa thanh ngang) và cùng lúc gẩy 3 hạt dưới lên (chạm thanh ngang).

Hướng dẫn thực hiện phép trừ cơ bản trong soroban

• Chuẩn bị bàn tính: Đưa bản tính về vị trí gốc, các hạt ở vị trí không có giá trị 

• Nhập số đầu tiên: đặt số bị trừ đầu tiên lên bàn tính theo quy tắc soroban đã giới thiệu phía trên 

• Thực hiện phép trừ: trừ từng số của số trừ từ phải qua trái 

Trừ đơn giản: Nếu có thể trừ trực tiếp từ cột hàng đơn vị, hãy đẩy các hạt về vị trí ban đầu. 

Ví dụ: để trừ 3,  chỉ cần đẩy 3 hạt ở cột đơn vị phía dưới (hạt nhất) xuống (rời xa thanh ngang) .

Khi không đủ: Nếu không đủ hạt để trừ, bạn sẽ phải dùng các quy tắc "mượn" (vay) số từ cột bên trái sang. Nguyên lý cơ bản khi không đủ hạt trừ trực tiếp là: Trừ số đó bằng cách trừ 10 và cộng phần bù còn lại

Ví dụ: Số cần trừ: 8, số bù của 8 (để đủ 10): 10 - 8 = 2

Vậy, công thức trừ 8 là: Trừ 10 (ở cột bên trái) và Cộng 2 (ở cột hiện tại).

Những lưu ý quan trọng dành cho phụ huynh

•  Độ tuổi vàng để bắt đầu: Độ tuổi phù hợp nhất để trẻ tiếp cận với phương thức giáo dục Soroban là khoảng từ 4-12 tuổi. Đây là giai đoạn mà bộ não trẻ phát triển mạnh mẽ nhất khiến cho khả năng tiếp thu và ghi nhớ cũng vượt trội hơn bao giờ hết.

  Cụ thể, ở độ tuổi 4-6, trẻ có thể tập làm quen với bản tính Soroban cùng với các phép tính cơ bản, còn độ tuổi 8-12 tuổi có thể học các phép tính phức tạp, đòi hỏi khả năng tư duy và vận dụng cao hơn 

• Kiên nhẫn đồng hành cùng con: Thay vì la mắng khi trẻ gặp khó khăn, phụ huynh hãy kiên nhẫn giải thích chi tiết lỗi lầm hay vướng phải để trả có thể cải thiện. Ngoài ra, phụ huynh cần tạo một môi trường học tập vui vẻ thay vì tạo áp lực  nhằm tăng khả năng tiếp thu và hứng thú của trẻ khi học tập 

• Không đặt nặng thành tích: Cha mẹ cũng nên xác định mục tiêu khi học Soroban là giúp trẻ rèn luyện tư duy logic và khả năng tính toán thay vì chỉ tập trung vào kết quả của trẻ. 

• Tạo thói quen luyện tập đều đặn: Tập thói quen luyện tập đều đặn mỗi ngày thay vì dồn vào một khoảng thời gian, nhằm giúp quá trình học hiệu quả và tăng khả năng ghi nhớ. 

Xem thêm:

• IELTS TOEFL TOEIC cái nào khó nhất? Nên học chứng chỉ nào

• Gợi ý 500+ tên tiếng Anh cho con gái hay và ý nghĩa

• IELTS Academic và General khác nhau thế nào? Cái nào khó?

Kết luận

Soroban là một phương pháp rèn luyện trí tuệ ưu việt, không chỉ là công cụ tính toán. Lợi ích cốt lõi của nó là kích thích sự phát triển đồng bộ của hai bán cầu não thông qua ảo tính. Điều này giúp trẻ tăng cường tập trung, ghi nhớ hình ảnh và tăng tốc độ xử lý thông tin, xây dựng nền tảng tư duy logic vững chắc. Phương pháp này mở ra con đường phát triển toàn diện. Để trang bị cho con không chỉ tư duy vượt trội mà còn là kỹ năng ngôn ngữ toàn cầu, quý phụ huynh hãy tìm hiểu thêm về các khóa học tiếng Anh chất lượng tại ZIM Academy - và có thể tham khảo thêm các góc nhìn hữu ích tại chuyên mục Phụ huynh cần biết của ZIM. ZIM cam kết mang lại lộ trình học tập hiệu quả, giúp con làm chủ ngôn ngữ và tự tin hội nhập quốc tế.