Peptide gồm các gốc α-amino acid nối với nhau bằng liên kết peptide −CO−NH−.
Peptide mạch hở gồm n gốc α-amino acid có n−1 liên kết peptide.
Thủy phân hoàn toàn peptide thu được các α-amino acid.
Peptide có từ 2 liên kết peptide trở lên cho phản ứng màu biuret.
Bài tập thường xoay quanh số gốc amino acid, số liên kết peptide và thủy phân.
Peptide là gì? Cấu tạo, tính chất và bài tập Hóa 12
Peptide là gì? Cấu tạo, tính chất và bài tập Hóa 12
Key takeaways
Trong Hóa 12, peptide là hợp chất hữu cơ được cấu tạo từ các gốc α-amino acid nối với nhau bằng liên kết peptide –CO–NH–. Bài học trình bày khái niệm, cấu tạo, phân loại peptide, đầu N – đầu C, cách gọi tên và tính số liên kết peptide; đồng thời làm rõ tính chất vật lý, phản ứng thủy phân và phản ứng màu biuret.
Các công thức và bài tập peptide lớp 12 có lời giải giúp học sinh xác định khối lượng mol, số đồng phân trình tự, thành phần amino acid và sản phẩm thủy phân trong môi trường acid, base.
Peptide là gì?
Peptide là những hợp chất hữu cơ được cấu tạo từ các đơn vị α-amino acid liên kết với nhau qua liên kết peptide (–CO–NH–). [1]
Các peptide chứa từ 2, 3, 4,... đơn vị α-amino acid lần lượt được gọi là dipeptide, tripeptide, tetrapeptide,...; peptide chứa nhiều đơn vị α-amino acid được gọi là polypeptide. [1]
Peptide còn được viết là peptit trong một số tài liệu. Trong bài này, cách gọi peptide và phạm vi kiến thức được sử dụng theo SGK Hóa học 12 KNTT.

Dựa vào số lượng gốc amino acid và mức độ phức tạp của cấu trúc để phân biệt peptide với protein.
Peptide thường gồm một số lượng tương đối ít gốc α-amino acid liên kết với nhau bằng liên kết peptide; các chuỗi dài được gọi là polypeptide. Protein thường được cấu tạo từ một hoặc nhiều chuỗi polypeptide có cấu trúc không gian xác định.
Thứ tự liên kết của các amino acid trong peptide quyết định cấu tạo cũng như tính chất của nó. Khi thay đổi thứ tự sắp xếp các amino acid, dù số lượng và thành phần không đổi, sẽ tạo thành peptide khác nhau. Vì vậy, các peptide có cùng thành phần amino acid nhưng khác trình tự liên kết có thể được xem là đồng phân của nhau và có tính chất khác nhau.
Ví dụ Gly-Ala và Ala-Gly đều được tạo từ glycine và alanine nhưng là hai peptide khác nhau. Vì vậy, khi đổi thứ tự các gốc amino acid, ta có thể tạo ra các chất khác nhau.
Cấu tạo và liên kết peptide
Liên kết peptide là gì?
Liên kết peptide là liên kết –CO–NH– được tạo thành giữa nhóm –COOH của một α-amino acid với nhóm –NH₂ của α-amino acid kế tiếp, đồng thời tách một phân tử H₂O.
Ví dụ:
\[\mathrm{ H_2N{-}CH_2{-}COOH + H_2N{-}CH(CH_3){-}COOH \rightarrow H_2N{-}CH_2{-}CO{-}NH{-}CH(CH_3){-}COOH + H_2O }\]
Sản phẩm là dipeptide Gly-Ala.
Phương trình trên minh họa sự hình thành liên kết theo cách biểu diễn tách nước; không có nghĩa chỉ trộn hai amino acid trong nước là tự tạo chọn lọc Gly–Ala. Trình tự ngược Ala–Gly là một peptide khác.
Cách tính số liên kết peptide
Công thức xác định số liên kết peptide mạch hở chứa n gốc α-amino acid
→ \(N_{\text{liên kết peptide}}=n-1\) liên kết.
Loại peptide | Số gốc α-amino acid | Số liên kết peptide |
|---|---|---|
Dipeptide | 2 | 1 |
Tripeptide | 3 | 2 |
n-peptide | n | n-1 |
Đầu N, đầu C và cách gọi tên peptide
Khi biểu diễn peptide mạch hở, đầu N được đặt bên trái và đầu C đặt bên phải. Đầu N là amino acid còn nhóm –NH₂ tự do, trong khi đầu C là amino acid còn nhóm –COOH tự do. Tên viết tắt của nó cũng được đọc theo đúng thứ tự từ đầu N đến đầu C. [1]

Tên peptide được ghép từ tên các gốc acyl của amino acid theo thứ tự từ đầu N đến đầu C; amino acid ở đầu C giữ nguyên tên.
Ví dụ:
Gly–Ala gồm glycine và alanine. Gốc Gly ở đầu N được gọi là glycyl, còn Ala ở đầu C giữ nguyên tên alanine đọc là glycylalanine.
Ala–Gly–Val có gốc Ala ở đầu N gọi là alanyl, gốc Gly ở giữa gọi là glycyl, còn Val ở đầu C giữ nguyên là valine đọc là alanylglycylvaline.
Số trình tự peptide khi biết thành phần amino acid
Các công thức sau đếm đồng phân trình tự, không xét đồng phân lập thể. Số đồng phân: Nếu có n amino acid khác nhau, tạo peptide mạch hở, không lặp lại amino acid thì số trình tự có thể sắp xếp là \(N=n!\). Với trường hợp có lặp: \[N=\frac{n!}{n_1!n_2!\cdots n_k!}\]
Trong công thức có lặp, n là tổng số gốc amino acid; n₁, n₂, …, nₖ là số lần xuất hiện của từng loại gốc và n₁ + n₂ + … + nₖ = n.
Ví dụ, tripeptide mạch hở chứa đủ ba gốc Gly, Ala và Val, mỗi gốc xuất hiện đúng một lần, có 3! = 6 đồng phân trình tự. Không áp dụng kết quả này nếu đề cho phép thay đổi số lần xuất hiện của từng gốc.
Tính chất vật lý của peptide
Trạng thái
Thường ở thể rắn ở điều kiện thường. Gly-Gly (glycylglycine) là chất rắn kết tinh.
Nhiệt độ nóng chảy
Nhiều peptide nhỏ ở dạng tinh thể có nhiệt độ nóng chảy tương đối cao và có thể phân hủy khi đun nóng. Không có một nhiệt độ nóng chảy chung cho mọi peptide.
Peptide có tan trong nước không?
Nhiều chất có phân tử nhỏ, chứa nhiều nhóm phân cực tan tốt trong nước. Độ tan phụ thuộc vào kích thước phân tử và thành phần amino acid.
Ví dụ: Gly-Gly tan trong nước, do các nhóm phân cực trong phân tử có thể tạo tương tác với các phân tử nước.

Các nhóm phân cực trong peptide có thể tạo liên kết hydrogen và tương tác giữa các phân tử. Tuy nhiên, tính chất vật lý còn phụ thuộc trình tự amino acid, nhóm bên và điều kiện môi trường; không nên suy rộng rằng mọi peptide đều tan tốt trong nước hoặc đều có cùng đặc điểm nóng chảy.
Đồng thời, các nhóm phân cực có khả năng tạo liên kết hydrogen với nước, giúp phân tử dễ tương tác và phân tán trong nước. Ngoài ra, một số nhóm có thể ion hóa, làm tăng khả năng tương tác với nước. Vì vậy, nhiều peptide, đặc biệt những loại có phân tử nhỏ, tan tốt trong nước.
Tính chất hóa học của peptide
Có hai phản ứng đặc trưng của peptide là: phản ứng thủy phân và phản ứng màu biuret.
Phản ứng thủy phân
Peptide bị thủy phân bởi acid, base hoặc enzyme. Quá trình thuỷ phân không hoàn toàn có thể tạo thành các peptide nhỏ hơn. [1]
Ví dụ, với tetrapeptide Gly-Ala-Val-Gly, có thể thu được các peptide ngắn hơn như Gly-Ala, Ala-Val, Val-Gly hoặc các đoạn dài hơn tùy vị trí liên kết bị cắt.
Thủy phân hoàn toàn làm đứt tất cả liên kết peptide. Nếu biểu diễn sản phẩm dưới dạng amino acid tự do, peptide mạch hở gồm n gốc amino acid có sơ đồ sau:
\[\mathrm{Peptide}+(n-1)\mathrm{H_2O}\rightarrow n\,\alpha\text{-amino acid}\]
Lưu ý về môi trường: Trong dung dịch acid, các amino acid tạo muối với acid; trong dung dịch base, chúng tạo muối carboxylate. Vì vậy, khi viết phương trình với HCl hoặc NaOH, cần ghi đúng sản phẩm muối và cân bằng toàn bộ phương trình. [1]
Công thức tính mol: \[n_{\mathrm{H_2O}}=(n-1)n_{\mathrm{peptide}}\]
Điều kiện áp dụng: Công thức lượng H₂O ở trên dùng cho sơ đồ thủy phân peptide mạch hở thành amino acid tự do. Không sử dụng trực tiếp lượng nước này như lượng H₂O tiêu thụ trong phương trình tổng cộng với NaOH; nước có thể xuất hiện ở phía sản phẩm sau khi cân bằng.
Peptide có tính lưỡng tính vì trong phân tử mạch hở thường còn nhóm –NH₂ ở đầu N và nhóm –COOH ở đầu C. Nhóm –NH₂ có khả năng nhận H⁺ nên thể hiện tính base; ngược lại, nhóm –COOH có khả năng nhường H⁺ nên thể hiện tính acid.
Các phương trình thủy phân với acid/base dưới đây được xét khi phản ứng xảy ra hoàn toàn, thường cần đun nóng theo điều kiện thí nghiệm.
Thủy phân trong môi trường acid:
\[\mathrm{ H_2N{-}CH_2{-}CO{-}NH{-}CH_2{-}COOH + H_2O + 2HCl \rightarrow 2[H_3N^+{-}CH_2{-}COOH]Cl^- }\]
Thủy phân trong môi trường base:
\[\mathrm{ H_2N{-}CH_2{-}CO{-}NH{-}CH_2{-}COOH + 2NaOH \rightarrow 2H_2N{-}CH_2{-}COONa + H_2O }\]
Phản ứng màu biuret
Các peptide có từ hai liên kết peptide trở lên phản ứng với thuốc thử biuret ( Cu(OH)₂ trong môi trường kiềm), tạo thành dung dịch có màu tím đặc trưng. Phản ứng này được sử dụng để nhận biết các peptide (trừ dipeptide). [1]
Có thể ghi nhớ bằng sơ đồ:
Dipeptide (có 1 liên kết) → không có màu tím biuret.
Tripeptide trở lên (≥ 2 liên kết) + Cu(OH)₂/kiềm → phức màu tím.
Trong thí nghiệm, Cu(OH)₂ được tạo ra từ CuSO₄ và NaOH, sau đó peptide có đủ số liên kết peptide làm kết tủa Cu(OH)₂ chuyển thành phức chất màu tím.
Sơ đồ hiện tượng: Peptide có ít nhất hai liên kết peptide + Cu(OH)₂ trong môi trường kiềm → phức chất màu tím. Đây là sơ đồ nhận biết, không phải phương trình hóa học đã cân bằng.

Peptide có thể tham gia phản ứng este hóa do trong phân tử có nhóm –COOH tự do (ở đầu C). Tuy nhiên, đây không phải phản ứng đặc trưng để nhận biết nó, vì nhiều hợp chất khác như amino acid và acid carboxylic cũng có thể tham gia phản ứng este hóa.
Trong khi đó, phản ứng màu biuret mới là phản ứng đặc trưng thường dùng để nhận biết peptide có từ 2 liên kết trở lên.
Công thức peptide cần nhớ
Với peptide mạch hở gồm n gốc α-amino acid, học sinh có thể sử dụng bảng sau. Các công thức là hệ quả của cấu tạo và phương trình phản ứng; cần đọc điều kiện trước khi tính.
Đại lượng | Công thức | Điều kiện, lưu ý |
|---|---|---|
Số liên kết peptide | n − 1 | Peptide mạch hở; n là tổng số gốc amino acid |
Khối lượng mol | M(peptide) = ΣM(amino acid) − 18(n − 1) | Cộng khối lượng mol theo đúng số lần xuất hiện của từng amino acid; đơn vị g/mol |
Tổng mol amino acid | n(amino acid) = n × n(peptide) | Thủy phân hoàn toàn, biểu diễn dưới dạng amino acid tự do |
Mol H₂O trong sơ đồ thủy phân | n(H₂O) = (n − 1) × n(peptide) | Sản phẩm biểu diễn là amino acid tự do; không áp dụng trực tiếp cho phương trình tổng cộng với NaOH |
Mol NaOH phản ứng | n(NaOH) = n × n(peptide) | Thủy phân hoàn toàn peptide từ các amino acid chỉ có một nhóm –NH₂ và một nhóm –COOH, nhóm bên không phản ứng với NaOH |
Mol HCl phản ứng | n(HCl) = n × n(peptide) | Thủy phân hoàn toàn peptide từ các amino acid chỉ có một nhóm –NH₂ và một nhóm –COOH, nhóm bên không nhận thêm HCl |
Số đồng phân trình tự | n! hoặc n!/(n₁! × n₂! × … × nₖ!) | Thành phần đã cố định; các gốc khác nhau xuất hiện một lần hoặc có lặp tương ứng; không xét đồng phân lập thể |
Ví dụ: Gly–Ala–Gly có M = 2 × 75 + 89 − 2 × 18 = 203 g/mol. Nếu đề hỏi phân tử khối, giá trị là 203; nếu hỏi khối lượng mol, cần ghi đơn vị g/mol.
Công dụng và vai trò của peptide
Peptide có vai trò quan trọng trong sinh học vì là sản phẩm trung gian giữa amino acid và các cấu trúc protein lớn hơn. Nhiều peptide tham gia điều hòa hoạt động sinh lý, truyền tín hiệu tế bào hoặc có hoạt tính sinh học.
Trong y học, các peptide và protein có hoạt tính sinh học được nghiên cứu và sử dụng trong nhiều lĩnh vực. Trong cơ thể, một số peptide tham gia truyền tín hiệu và điều hòa hoạt động sinh lý. Ví dụ, oxytocin là một hormone peptide gồm 9 gốc amino acid.
Trong dinh dưỡng, quá trình tiêu hóa protein cũng liên quan đến việc phân cắt các chuỗi peptide thành những đoạn ngắn hơn và cuối cùng tạo amino acid để cơ thể hấp thụ, sử dụng.

Bài tập peptide lớp 12 có lời giải
Dạng 1. Xác định số liên kết peptide
Bài 1. Một dipeptide mạch hở được tạo từ hai gốc α-amino acid. Phân tử có bao nhiêu liên kết peptide?
Hướng dẫn giải:
Với dipeptide: n = 2
Số liên kết = n - 1 = 2 - 1 = 1
Đáp án: 1 liên kết.
Bài 2. Một peptide mạch hở X có 7 gốc α-amino acid. Trong đó có 2 gốc glycine, 3 gốc alanine và 2 gốc valine. Hỏi X có bao nhiêu liên kết peptide?
Hướng dẫn giải:
Tổng số gốc amino acid: 2 + 3 + 2 = 7
Peptide mạch hở có 7 gốc amino acid nên:
Số liên kết = 7 - 1 = 6
Số lần xuất hiện của từng amino acid không ảnh hưởng đến số liên kết.
Đáp án: 6 liên kết.
Dạng 2. Tính số đồng phân của peptide
Bài 1. Có 4 amino acid khác nhau A, B, C, D tạo peptide mạch hở chứa đủ cả 4 gốc, mỗi gốc xuất hiện một lần. Có bao nhiêu đồng phân?
Hướng dẫn giải:
Bốn amino acid đều khác nhau và mỗi chất xuất hiện một lần.
Số cách sắp xếp:
4! = 4 × 3 × 2 × 1 = 24
Đáp án: 24.
Bài 2. Tạo tetrapeptide mạch hở chứa hai gốc A, một gốc B và một gốc C; A, B, C là ba α-amino acid khác nhau. Có bao nhiêu đồng phân trình tự?
Hướng dẫn giải:
Peptide gồm 4 gốc:
A - A - B - C
Nếu 4 gốc đều khác nhau thì có 4! cách sắp xếp.
Tuy nhiên, hai gốc A giống nhau nên khi đổi vị trí hai A sẽ không tạo peptide mới.
Số đồng phân: 4! / 2! = 24 / 2 = 12
Đáp án: 12.
Công thức tổng quát:
Nếu có n gốc amino acid, trong đó các gốc giống nhau xuất hiện lần lượt n1, n2, ... lần thì:
Số đồng phân = n! / (n1! × n2! × ...)
Dạng 3. Thủy phân peptide – Tính lượng H₂O và amino acid
Bài 1. Thủy phân hoàn toàn 1 mol Ala-Gly. Tính số mol H₂O cần dùng và số mol mỗi amino acid thu được.
Hướng dẫn giải:
Ala-Gly là dipeptide, gồm 2 gốc amino acid.
Số liên kết: 2 - 1 = 1
Mỗi liên kết peptide bị thủy phân cần 1 mol H₂O.
Phương trình:
Ala-Gly + H₂O → Ala + Gly
Vậy 1 mol Ala-Gly cần: 1 mol H₂O và tạo thành:
1 mol Ala
1 mol Gly
Đáp án:
H₂O: 1 mol
Ala: 1 mol
Gly: 1 mol
Bài 2. Thủy phân hoàn toàn 2 mol Gly-Ala-Val. Tính số mol H₂O cần dùng và tổng số mol amino acid thu được.
Hướng dẫn giải:
Gly-Ala-Val là tripeptide, có 3 gốc amino acid.
Số liên kết: 3 - 1 = 2
Với 2 mol peptide:
Số mol H₂O = 2 × 2 = 4 mol
Mỗi mol tripeptide tạo ra 3 mol amino acid.
Với 2 mol peptide:
Tổng số mol amino acid = 2 × 3 = 6 mol
Cụ thể:
Gly: 2 mol
Ala: 2 mol
Val: 2 mol
Đáp án:
H₂O: 4 mol
Tổng amino acid: 6 mol
Gly: 2 mol
Ala: 2 mol
Val: 2 mol
Dạng 4. Nhận biết bằng phản ứng màu biuret
Bài 1. Có các dung dịch Gly, Gly-Ala, Gly-Ala-Gly và Gly-Ala-Gly-Val. Có bao nhiêu dung dịch cho màu tím với Cu(OH)₂ trong môi trường kiềm?
Hướng dẫn giải:
Gly: 0 liên kết → không cho màu tím biuret.
Gly-Ala: 1 liên kết → không cho màu tím biuret.
Gly-Ala-Gly: 2 liên kết → cho màu tím biuret.
Gly-Ala-Gly-Val: 3 liên kết → cho màu tím biuret.
Vậy có 2 dung dịch cho màu tím.
Đáp án: 2 dung dịch.
Bài 2. X mạch hở được tạo từ 4 gốc α-amino acid. Hỏi X có bao nhiêu liên kết và có phản ứng màu biuret không?
Hướng dẫn giải:
X có 4 gốc amino acid.
Số liên kết: 4 - 1 = 3
Vì X có 3 liên kết, lớn hơn hoặc bằng 2 nên X có phản ứng màu biuret.
Đáp án:
Số liên kết: 3
Phản ứng màu biuret: Có
Dạng 5. Bài tập tổng hợp về peptide
Câu 1: Cho peptide X có công thức cấu tạo:
H₂N–CH₂–CO–NH–CH(CH₃)–CO–NH–CH₂–COOH
Phát biểu nào sau đây đúng?
A. X là dipeptide, có 1 liên kết và phân tử khối là 203.
B. X là tripeptide, có 2 liên kết và phân tử khối là 203.
C. X là tripeptide, có 3 liên kết và phân tử khối là 221.
D. X là tetrapeptide, có 3 liên kết và phân tử khối là 203.
Đáp án: B
Hướng dẫn giải:
Peptide X gồm 3 gốc amino acid theo thứ tự Gly–Ala–Gly nên X là tripeptide.
Số liên kết = 3 – 1 = 2.
Phân tử khối:
M(X) = 2 × 75 + 89 – 2 × 18 = 203.
Vậy đáp án đúng là B.
Câu 2: Cho peptide X có công thức:
H₂N–CH(CH₃)–CO–NH–CH₂–CO–NH–CH(CH(CH₃)₂)–COOH
Thủy phân hoàn toàn 1 mol X trong dung dịch HCl dư. Số mol HCl cần dùng là:
A. 1 mol.
B. 2 mol.
C. 3 mol.
D. 4 mol.
Đáp án: C
Hướng dẫn giải:
X có cấu tạo Ala–Gly–Val, gồm 3 gốc α-amino acid.
Khi thủy phân hoàn toàn trong môi trường HCl, mỗi amino acid tạo thành một muối hydrochloride nên cần 1 mol HCl cho mỗi amino acid.
Phương trình:
X + 2H₂O + 3HCl → Ala·HCl + Gly·HCl + Val·HCl
Vậy 1 mol X cần 3 mol HCl.
Câu 3: Cho peptide X mạch hở được tạo thành từ 2 gốc glycine và 1 gốc alanine. Phân tử khối của X là:
A. 185.
B. 203.
C. 217.
D. 221.
Đáp án: B
Hướng dẫn giải:
X gồm 2 Gly và 1 Ala.
M(Gly) = 75; M(Ala) = 89.
X là tripeptide nên có 2 liên kết, khi hình thành sẽ tách 2 phân tử H₂O.
M(X) = 2 × 75 + 89 – 2 × 18 = 203.
Vậy đáp án đúng là B.
Câu 4: Cho các chất:
X: Gly–Ala
Y: Ala–Gly–Val
Z: Gly–Ala–Gly–Val
Tiến hành cho từng chất tác dụng với Cu(OH)₂ trong môi trường kiềm. Có bao nhiêu chất cho phản ứng màu biuret?
A. 1.
B. 2.
C. 3.
D. 0.
Đáp án: B
Hướng dẫn giải:
Peptide có từ 2 liên kết trở lên sẽ tham gia phản ứng màu biuret.
X là dipeptide → có 1 liên kết → không phản ứng màu biuret.
Y là tripeptide → có 2 liên kết → có phản ứng màu biuret.
Z là tetrapeptide → có 3 liên kết → có phản ứng màu biuret.
Vậy có 2 chất cho phản ứng màu biuret.
Đáp án B.
Câu 5: Cho X có công thức:
H₂N–CH₂–CO–NH–CH(CH₃)–CO–NH–CH₂–COOH
a) Xác định tên viết tắt, số liên kết và phân tử khối của X.
b) Viết phương trình phản ứng thủy phân hoàn toàn X trong dung dịch HCl dư.
c) X có tham gia phản ứng màu biuret không? Giải thích.
Hướng dẫn giải:
a) X có trình tự:
Gly–Ala–Gly
X là tripeptide.
Số liên kết: 3 – 1 = 2
Phân tử khối:
M(X) = 2 × 75 + 89 – 2 × 18 = 203.
b) Phương trình thủy phân:
X + 2H₂O + 3HCl → 2Gly·HCl + Ala·HCl
c) X có 2 liên kết peptide nên có tham gia phản ứng màu biuret với Cu(OH)₂ trong môi trường kiềm, tạo phức chất màu tím.
Câu 6: X mạch hở được tạo bởi ba amino acid Gly, Ala và Val, mỗi amino acid xuất hiện đúng một lần.
a) Có bao nhiêu đồng phân của X có thể được tạo thành?
b) Viết tất cả các công thức viết tắt của các đồng phân đó.
c) Thủy phân hoàn toàn 0,20 mol hỗn hợp gồm các đồng phân của X. Tính tổng số mol amino acid thu được và tổng số mol H₂O đã tham gia phản ứng.
Hướng dẫn giải:
a) Có 3 amino acid khác nhau, mỗi amino acid xuất hiện đúng một lần.
Số đồng phân tạo thành: 3! = 6
b) Sáu đồng phân là:
Gly–Ala–Val
Gly–Val–Ala
Ala–Gly–Val
Ala–Val–Gly
Val–Gly–Ala
Val–Ala–Gly
c) Các chất đều là tripeptide nên khi thủy phân hoàn toàn
1 mol tripeptide → 3 mol amino acid
Do đó:
n(amino acid) = 0,20 × 3 = 0,60 mol
n(H₂O) = 0,20 × 2 = 0,40 mol
Kết luận:
Tổng số mol amino acid thu được: 0,60 mol.
Tổng số mol H₂O tham gia phản ứng: 0,40 mol.
Dạng 6. Xác định trình tự từ các đoạn thủy phân
Bài tập. Tetrapeptide mạch hở X chứa Gly, Ala, Val và Leu, mỗi gốc xuất hiện đúng một lần. Thủy phân không hoàn toàn X thu được các dipeptide Gly–Ala, Ala–Val và Val–Leu. Xác định trình tự của X.
Hướng dẫn giải: Các đoạn thu được cho biết các cặp gốc đứng cạnh nhau theo thứ tự từ đầu N đến đầu C. Ghép Gly–Ala với Ala–Val tại gốc Ala, rồi ghép với Val–Leu tại gốc Val, thu được Gly–Ala–Val–Leu.
Lưu ý: Thủy phân chỉ cắt liên kết giữa các gốc, không đảo thứ tự của chúng trong từng đoạn thu được. Không suy ra Ala–Gly cũng là một đoạn của X từ dữ kiện Gly–Ala.
Dạng 7. Thủy phân peptide trong dung dịch NaOH
Bài tập. Thủy phân hoàn toàn 0,10 mol Gly–Ala bằng dung dịch NaOH vừa đủ. Tính lượng NaOH phản ứng và khối lượng muối khan thu được.
Hướng dẫn giải:
Gly–Ala + 2NaOH → H₂N–CH₂–COONa + H₂N–CH(CH₃)–COONa + H₂O.
n(NaOH) = 2 × 0,10 = 0,20 mol.
Mỗi muối thu được có số mol 0,10 mol. Khối lượng mol của muối glycine là 97 g/mol và của muối alanine là 111 g/mol.
m(muối) = 0,10 × 97 + 0,10 × 111 = 20,8 g.
Trong phương trình này, H₂O là sản phẩm. Đây là lý do không dùng công thức nước của sơ đồ thủy phân thành amino acid tự do để thay cho phương trình phản ứng trong kiềm.
Lỗi thường gặp khi giải bài tập peptide
Lỗi thường gặp | Cách xác định đúng |
|---|---|
Đếm số loại amino acid thay cho số gốc | Gly–Ala–Gly có hai loại nhưng ba gốc, nên có hai liên kết peptide |
Cho rằng mọi nhóm –CO–NH– đều là liên kết peptide trong phạm vi Hóa 12 | Kiểm tra nhóm này có nối hai gốc α-amino acid hay không |
Cho rằng dipeptide không tương tác với Cu(OH)₂ dưới mọi hình thức | Chỉ kết luận dipeptide không cho phản ứng màu biuret tạo màu tím |
Viết amino acid tự do là sản phẩm cuối trong HCl hoặc NaOH dư | Viết muối tương ứng và cân bằng phương trình |
Dùng n! cho mọi đề đếm peptide | Xác định số gốc, số lần xuất hiện từng loại và điều kiện lặp trước khi đếm |
Peptide là hợp chất hữu cơ được tạo thành từ các gốc α-amino acid liên kết với nhau bằng liên kết –CO–NH–. Dựa vào số gốc amino acid, được phân loại thành dipeptide, tripeptide, tetrapeptide và polypeptide. Peptide mạch hở có n gốc amino acid thì có n – 1 liên kết peptide.
Hai tính chất hóa học quan trọng của peptide là phản ứng thủy phân và phản ứng màu biuret. Thủy phân hoàn toàn tạo ra các α-amino acid cấu tạo nên phân tử ban đầu; peptide có ít nhất 2 liên kết peptide có khả năng tham gia phản ứng màu biuret, tạo phức chất màu tím với Cu(OH)₂ trong môi trường kiềm.
Để tìm hiểu thêm các kiến thức liên quan và củng cố nội dung Hóa học 12, người học có thể tham khảo chuyên mục Bài giảng Hóa học 12 tại ZIM Academy.
Nguồn tham khảo
“Hóa học 12 – Kết nối tri thức với cuộc sống.” Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam, https://heid.vn/product/sach-giao-khoa-hoa-hoc-12-ket-noi-tri-thuc/. Accessed 4 November 2026.
“Peptides – IUPAC Compendium of Chemical Terminology (Gold Book).” International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC), https://goldbook.iupac.org/terms/view/P04479. Accessed 4 November 2026.

Bình luận - Hỏi đáp