Rote Learning là gì? Ứng dụng Rote Learning trong luyện thi IELTS

Rote learning, thường được hiểu là học vẹt hay học thuộc lòng, từ lâu đã mang một định kiến tiêu cực trong lĩnh vực giáo dục, đặc biệt là trong việc học ngoại ngữ. Tuy nhiên, cách nhìn nhận này chưa phản ánh đầy đủ bản chất của rote learning vì khi được sử dụng đúng, phương pháp này mang lại rất nhiều lợi ích cho người học. Bài viết sau đây giới thiệu về khái niệm Rote Learning, hai mặt của nó khi áp dụng trong việc học tiếng Anh và cách ứng dụng trong quá trình luyện thi IELTS.

Rote Learning là gì?

Theo từ điển Cambridge[1]: “Rote learning is learning something in order to be able to repeat it from memory, rather than in order to understand it.” (Học thuộc lòng là việc học một điều gì đó chỉ để có thể lặp lại nó từ trí nhớ, chứ không phải để thực sự hiểu nó.)

Như vậy, có thể hiểu rằng Rote Learning là một phương pháp học dựa trên sự lặp lại (repetition) để đưa thông tin vào bộ nhớ mà không nhất thiết phải hiểu sâu bản chất ngay lập tức. Phương pháp học này thường được ứng dụng trong việc ghi nhớ những dữ liệu cố định hoặc các thuật ngữ, công thức và quy tắc.

Cơ chế não bộ

Theo từ điển Merriam Webster [2]: “Neural pathway is a series of connected nerves along which electrical impulses travel in the body” (Tạm dịch: Đường dẫn thần kinh là một chuỗi các dây thần kinh được kết nối với nhau, dọc theo đó các xung điện truyền đi trong cơ thể.). Mỗi khi con người tiếp nhận hoặc ghi nhớ một thông tin, một đường dẫn thần kinh tương ứng sẽ được kích hoạt. Như vậy, khi thông tin đó được lặp đi lặp lại nhiều lần thì các nơ-ron liên quan sẽ liên tục hoạt động với cường độ cao, khiến cho việc truy xuất thông tin trong tương lai dễ dàng hơn, ngay cả khi người học chưa thực sự hiểu sâu về thông tin đó.

Khái niệm này giúp giải thích cơ sở khoa học của phương pháp học vẹt (rote learning), bởi Rote Learning là một phương pháp học dựa trên cách não bộ hình thành liên kết thần kinh qua việc lặp lại (trong đó sự ghi nhớ được củng cố nhờ tần suất kích hoạt, chứ không phải chiều sâu hiểu biết).

Phân biệt Rote Learning với Meaningful Learning

Rote Learning

Mục tiêu: ghi nhớ chính xác những thông tin hay dữ liệu ở trạng thái nguyên bản, chưa qua xử lý hay chuyển hóa thành kiến thức mang giá trị thực tiễn cao cho người học (ví dụ như các ký hiệu toán học, từ vựng đơn lẻ, mốc thời gian lịch sử hay các số liệu thống kê…).

Phương pháp học: chủ yếu tập trung lặp lại liên tục những thông tin cần tiếp thu thông qua việc đọc, nhẩm, ghi chép hoặc học thuộc theo khuôn mẫu cho đến khi có thể ghi nhớ và trích xuất thông tin một cách nhanh chóng mà ít chú trọng đến việc hiểu bản chất.

Khả năng tư duy: bị hạn chế đáng kể do chủ yếu tập trung vào việc ghi nhớ và tái hiện thông tin, hơn là phân tích hay hiểu sâu vấn đề.

Thời gian lưu trữ: ngắn hạn, dễ quên nếu kiến thức không được lặp lại hay ôn tập thường xuyên.

Meaningful Learning

Mục tiêu: không chỉ ghi nhớ một cách cứng nhắc, phương pháp này hướng người học đến việc hiểu sâu bản chất của thông tin mà mình được tiếp nhận để áp dụng vào thực tiễn.

Phương pháp học: trong quá trình tiếp thu kiến thức, người học cần chủ động phân tích, giải thích vấn đề bằng cách đặt ra các câu hỏi "Tại sao?", "Như thế nào?" và tìm mối liên hệ giữa các phần của thông tin nhằm giải quyết các vấn đề phát sinh trong thực tế.

Khả năng tư duy: đạt mức độ cao, linh hoạt trong quá trình phân tích và phản biện.

Thời gian lưu trữ: dài hạn và bền vững do thông tin đã được trải qua một quá trình xử lý và phân tích nên dễ dàng khắc sâu vào não bộ.

Hai mặt của Rote Learning trong việc học Tiếng Anh

Lợi ích

Ghi nhớ các kiến thức cố định, phi logic

Rote Learning là một phương pháp học vô cùng hiệu quả đối với những kiến thức cố định, không có quy luật nào có thể giải thích hay phản biện, buộc người học phải ghi nhớ một cách máy móc. Một số trường hợp trong tiếng Anh như:

• Bảng động từ bất quy tắc

• Bảng chữ cái

• Giới từ đi kèm

• Collocations (các từ thường đi đôi với nhau)

• Idioms (thành ngữ)

Tạo phản xạ tức thì (Automaticity)

Trong các tình huống giao tiếp thực tế, thường đòi hỏi người học có sự phản xạ nhanh chóng để đạt được hiệu quả truyền đạt, lúc này, quá trình lặp lại liên tục theo phương pháp Rote Learning sẽ giúp người học chuyển hóa kiến thức thành phản xạ vô thức, giúp cho việc nhớ từ, dùng cấu trúc và phản hồi trong giao tiếp diễn ra nhanh chóng, tránh ngập ngừng, ngắt quãng mà không cần quá nhiều nỗ lực.

Hạn chế và rủi ro

Thiếu tính ứng dụng linh hoạt

Khi học theo phương pháp Rote Learning, người học sẽ lưu trữ thông tin dưới dạng “tĩnh” (tức ghi nhớ kiến thức một cách cô lập, thiếu sự liên kết và mở rộng), điều này khiến cho người học gặp không ít khó khăn khi phải ứng phó với các tình huống giao tiếp mới hoặc khi ứng dụng vào các bài viết mang tính suy luận cao.

Ví dụ: người học có thể học thuộc lòng nghĩa của từ “commence” là “bắt đầu” nhưng do không hiểu rõ về sắc thái của từ (mang tính trang trọng, thường dùng trong thông báo hay văn bản chính thức), dẫn đến việc dùng từ sai ngữ cảnh, có thể đúng ngữ pháp nhưng không được tự nhiên. Thay vì nói “We started cleaning our rooms” (ngôn ngữ tự nhiên, phù hợp), người học lại sử dụng “We commenced cleaning our rooms” (cứng nhắc, thiếu tự nhiên).

Mau quên nếu không ôn tập

Khi tiếp thu kiến thức theo kiểu học vẹt (Rote Learning), thông tin chỉ được lưu trữ ngắn hạn trong não bộ (short-term memory) thay vì trí nhớ dài hạn (long-term memory). Một trong những tình huống thường gặp nhất chính là người học có thể ghi nhớ một lượng kiến thức cố định trong thời gian ngắn để hoàn thành bài thi nhưng nếu không tiếp tục ứng dụng vào thực tế hoặc liên hệ với các kiến thức mới thì những kiến thức cũ ấy sẽ dễ dàng bị lãng quên.

=> Quá trình “học - quên - học lại” khiến người học dễ cảm thấy nản chí khi phải liên tục nạp lại cùng một lượng kiến thức, gây tốn thời gian và công sức nhưng không đạt hiệu quả như mong đợi.

Xem thêm: Phương pháp Visualize | Công cụ ghi nhớ kiến thức hữu ích trong học tập.

Cản trở tư duy phản biện (Critical Thinking) cần thiết cho IELTS Writing/Speaking

Trong quá trình luyện thi IELTS Writing/Speaking, nếu thí sinh chỉ tập trung học theo phương pháp Rote Learning, tức chỉ cố gắng học thuộc lòng những câu trả lời/bài viết có sẵn hoặc danh sách các từ vựng “ăn điểm” mà không tự phân tích vấn đề hay phát triển ý tưởng dựa trên trải nghiệm cá nhân, sẽ dễ gặp phải những hệ quả như sau:

Trong IELTS Writing: người viết thường có thói quen sử dụng những lập luận đã học thuộc từ các bài viết mẫu để triển khai cho đề bài viết mới (kể cả khi chúng không phù hợp và thiếu tính logic). Điều này dẫn đến việc làm suy giảm khả năng phân tích, đánh giá hay phát triển ý tưởng.

Trong IELTS Speaking: khi áp dụng cách học Rote Learning trong quá trình luyện thi, người học có xu hướng chuẩn bị sẵn những câu trả lời rập khuôn. Như vậy, khi vào phòng thi, rất khó để linh hoạt ứng biến với các chủ đề lạ khi giám khảo tiếp tục hỏi những câu hỏi mở rộng hay mang tính phản biện. Lúc này, điểm số sẽ bị ảnh hưởng không ít vì giám khảo IELTS có tiêu chuẩn đánh giá riêng cho những bài làm có dấu hiệu học thuộc.

"Smart Rote Learning": Biến học vẹt thành học thông minh

Kỹ thuật Spaced Repetition (Lặp lại ngắt quãng)

Nguyên lý đường cong quên lãng (Forgetting Curve)

Theo nhà tâm lý học Hermann Ebbinghaus - người đã đưa ra nguyên lý về “đường cong quên lãng” trong cuốn sách “Memory: A Contribution to Experimental Psychology” (1885)[3]: “The forgetting curve hypothesizes the decline of memory retention in time. This curve shows how information is lost over time when there is no attempt to retain it." (Tạm dịch: Đường cong quên lãng giả định về sự sụt giảm khả năng lưu giữ của trí nhớ theo thời gian. Đường cong này cho thấy thông tin bị mất đi nhanh chóng như thế nào khi con người không nỗ lực để ôn tập hoặc duy trì nó.)

=> Như vậy, theo nguyên lý trên, để thông tin được khắc sâu vào não bộ, người học nên có kế hoạch ôn tập cụ thể theo chu kỳ giãn cách xa dần (ví dụ như sắp xếp lịch ôn tập sau 1 ngày, 3 ngày, 1 tuần, 1 tháng…) thay vì học dồn một lượng kiến thức lớn trong thời gian ngắn.

Ứng dụng công nghệ (Anki, Quizlet)

Hiện nay, bên cạnh việc tạo các flashcard truyền thống, người học có thể dùng một số ứng dụng công nghệ có áp dụng thuật toán “spaced repetition” như Anki hay Quizlet để tối ưu hóa quá trình ôn tập, giúp cho việc học đỡ bị nhàm chán và tiết kiệm nhiều thời gian.

Người học có thể tự nhập dữ liệu theo nhu cầu (có thể bổ sung thêm hình ảnh để nâng cao khả năng ghi nhớ) hoặc tận dụng những dữ liệu có sẵn, được chia sẻ bởi cộng đồng theo nhiều nhóm chủ đề khác nhau (từ vựng IELTS, TOEIC, luyện thi THPT, kiến thức chuyên ngành,...).

Đọc thêm: Phương pháp ghi chép Charting và hướng dẫn chi tiết cách triển khai.

Kỹ thuật "Chunking"

Theo từ điển Cambridge[4]: “Chunking is a way of dealing with or remembering information by separating it into small groups or chunks.” (Tạm dịch: Chunking là một phương pháp xử lý hoặc ghi nhớ thông tin bằng cách chia nhỏ chúng thành các nhóm hoặc các phân đoạn (khối) có ý nghĩa.)

Đối với riêng việc học ngôn ngữ, người học có thể áp dụng kỹ thuật “chunking” bằng cách ghi nhớ theo cụm từ (collocations), mẫu câu hoặc phrases cố định thay vì học từng từ đơn lẻ. Phương pháp học này giúp người học tăng tốc độ phản xạ khi nói cũng như tránh được lỗi dịch word-by-word từ tiếng Việt sang tiếng Anh.

Quy trình 3 bước

Để áp dụng Rote Learning một cách hiệu quả, người học không nên chỉ dừng lại ở bước “học thuộc lòng” mà nên tham khảo quy trình 3 bước sau để biến “kiến thức thô” thành “kiến thức chủ động” (có thể sử dụng linh hoạt). Quy trình này giúp tận dụng ưu điểm của Rote Learning ở giai đoạn đầu và bổ sung thêm một số bước quan trọng sau đó.

Bước 1: Memorize (Ghi nhớ vẹt)

Ở bước đầu tiên này, mục tiêu duy nhất của người học chính là nhận diện thông tin và nạp vào bộ nhớ ngắn hạn. Đối với riêng việc học từ vựng, đây là giai đoạn mà người học chỉ cần ghi nhớ cách viết, cách đọc đúng của từ và nghĩa cơ bản của nó (có thể sử dụng flashcards hoặc các ứng dụng bổ trợ với thuật toán “spaced repetition” để quá trình nạp dữ liệu diễn ra nhanh hơn).

Ví dụ: Với từ mới cần học là “aspect”, người học chỉ cần ghi nhớ mặt chữ, phiên âm /ˈæs.pekt/ và nghĩa cơ bản ”khía cạnh”. Sau đó, lặp lại cho đến khi nhìn thấy chữ "“aspect” là tự khắc bật ra được nghĩa tiếng Việt "khía cạnh".

Bước 2: Contextualize (Đặt vào ngữ cảnh)

Sau khi đã ghi nhớ được “dữ liệu thô”, người học cần liên kết thông tin mới đó vào một ngữ cảnh hay tình huống cụ thể để khiến chúng khắc sâu vào bộ não dài hạn.

Ví dụ: khi đã ghi nhớ vẹt được từ vựng “aspect” (bao gồm cách viết, cách đọc và nghĩa cơ bản), người học có thể thực hiện thêm một số hoạt động như:

• Tìm kiếm ví dụ thực tế có chứa từ “aspect” trong báo chí, sách vở hoặc các bài viết IELTS mẫu.

• Tự đặt câu chứa từ “aspect” có liên hệ mật thiết đến bản thân.

=> Đây là một bước rất quan trọng để giúp não bộ hiểu được phạm vi sử dụng của thông tin và dễ trích lục lại thông tin khi cần do có thêm yếu tố “ngữ cảnh” đi kèm.

Bước 3: Analyze (Phân tích sâu)

Đây được xem là bước quan trọng nhất giúp chuyển hóa từ “Rote Learning” sang “Meaningful Learning”, tức người học có thể hiểu rõ bản chất của thông tin và cả các mối liên kết xung quanh nó.

Ví dụ, khi áp dụng bước này vào việc học từ vựng, người học không chỉ dừng lại ở bước tìm câu hoặc đặt câu có chứa từ cần học mà cần phân tích thêm những khía cạnh khác như sắc thái của từ (formal / informal), collocations và cấu trúc đi kèm, từ đồng nghĩa/trái nghĩa…

Ứng dụng Rote Learning trong luyện thi IELTS

Những thứ NÊN học thuộc lòng

Cấu trúc ngữ pháp (Grammar structures)

Trong ngôn ngữ, ngữ pháp là một yếu tố cố định mà người học cần tuân thủ, không thể sáng tạo hay thêm bớt tùy ý. Một số cấu trúc mà người học nên ưu tiên trong quá trình luyện thi IELTS bao gồm:

• Các thì cơ bản

• Cấu trúc so sánh

• Câu điều kiện

• Câu bị động

• Câu đảo ngữ

• Mệnh đề quan hệ

=> Việc sử dụng thành thạo các cấu trúc ngữ pháp sẽ giúp thí sinh tránh được lỗi sai ngữ pháp, gia tăng độ trôi chảy và khả năng phản xạ trong phòng thi.

Từ vựng chuyên ngành (Topic-specific vocabulary)

Bài thi IELTS thường xoay quanh các chủ đề như: Education, Environment, Technology, Health… Chính vì thế, người học cần chuẩn bị sẵn một lượng từ chuyên ngành, ít phổ biến (less common items) để nâng cao band Lexical Resource, tránh được lỗi lặp từ và cải thiện khả năng mở rộng ý tưởng.

Lưu ý: nên học từ theo kỹ thuật “chunking”, tránh học từ theo cách rời rạc, đơn lẻ.

Các từ nối (Linking words)

Để đảm bảo yếu tố mạch lạc (Coherence and Cohesion) trong IELTS Writing và IELTS Speaking, từ nối (Linking words) là một thành phần không thể thiếu. Một số từ nối phổ biến như: Moreover, In contrast, As a result, For example, However… Khi đã học thuộc chúng, thí sinh có thể triển khai ý tưởng một cách logic hơn và có thể kéo dài nhiều thời gian hơn cho việc suy nghĩ ý tưởng.

Những thứ TUYỆT ĐỐI KHÔNG học thuộc lòng

Giám khảo IELTS được đào tạo để nhận diện những thí sinh học thuộc lòng bài mẫu Speaking/Writing (memorised response) và có một khung điểm giới hạn riêng cho những trường hợp này. Một số dấu hiệu dễ nhận thấy nhất chính là độ trôi chảy và khả năng dùng từ không nhất quán trong quá trình thi, câu trả lời ấp úng, ngữ điệu thiếu tính tự nhiên hoặc bài làm dùng từ vựng band cao nhưng lạc đề (đối với kỹ năng Writing).

Do đó, thí sinh tuyệt đối không nên học thuộc lòng bài mẫu Speaking/Writing mà chỉ nên tham khảo ý tưởng, luyện tập phân tích, đánh giá vấn đề dựa trên những trải nghiệm cá nhân.

Kết luận

Tóm lại, Rote Learning không phải là một phương pháp lỗi thời cần bị loại bỏ, mà là một công cụ thiết yếu trong hành trình chinh phục tiếng Anh. Nó giúp người học nạp vào những "nguyên liệu thô" quan trọng như từ vựng và ngữ pháp một cách nhanh chóng và chính xác. Tuy nhiên, chỉ nên sử dụng nó như một bàn đạp để tiến tới tư duy ngôn ngữ cao hơn.

Tại ZIM Academy, Khóa học luyện thi IELTS được thiết kế theo định hướng này, kết hợp hài hòa giữa việc xây dựng nền tảng ngôn ngữ vững chắc (Vocabulary) và rèn luyện tư duy logic, phản biện (Critical Thinking). Nhờ đó, người học không chỉ “biết tiếng Anh”, mà còn thực sự làm chủ ngôn ngữ trong học tập và giao tiếp.