Năng khiếu là gì? Đặc điểm, vai trò và cách phát hiện và bồi dưỡng
Key takeaways
Năng khiếu là tiềm năng vượt trội trong một hoặc nhiều lĩnh vực, có thể phát triển thành tài năng nếu được bồi dưỡng.
Khác với tài năng (đã thành hiện thực) và sở thích (động lực cá nhân), năng khiếu là “hạt giống” của thành tựu tương lai.
Môi trường giáo dục, trải nghiệm học tập và hỗ trợ xã hội quyết định năng khiếu có thể phát triển.
Trong bất kỳ xã hội nào, năng khiếu luôn được xem là một trong những yếu tố cốt lõi quyết định sự phát triển cá nhân và tiến bộ của cộng đồng. Từ những đứa trẻ có khả năng âm nhạc thiên bẩm cho đến sinh viên thể hiện tư duy vượt trội trong khoa học, năng khiếu là nền tảng tạo nên sự khác biệt. Tuy nhiên, câu hỏi trung tâm vẫn là: năng khiếu là gì, có phải do bẩm sinh, và làm sao để nhận diện - phát triển nó hiệu quả? Bài viết này sẽ giải đáp những câu hỏi đó dựa trên góc nhìn tâm lý học và giáo dục học hiện đại, đồng thời đề xuất phương pháp giúp người học và nhà giáo dục khai thác tối đa tiềm năng năng khiếu.
Năng khiếu là gì?
Định nghĩa theo tâm lý học và giáo dục học
Trong tâm lý học, năng khiếu (aptitude) được hiểu là khả năng tiềm ẩn của cá nhân giúp họ học hỏi hoặc phát triển kỹ năng trong một lĩnh vực cụ thể. Nói cách khác, đó là “năng lực học tập tiềm năng” hơn là kỹ năng đã được thể hiện [1]. Theo Stemler & Sternberg, năng khiếu là “khả năng của cá nhân trong việc học hỏi và đạt được sự thành thạo trong một lĩnh vực cụ thể” [2].
Từ góc độ giáo dục học, năng khiếu được xem là “độ sẵn sàng để học và thực hiện tốt trong một tình huống hoặc lĩnh vực cụ thể” - tức là một loại năng lực giúp người học tiếp thu kiến thức nhanh hơn, sâu hơn khi được hướng dẫn đúng cách [3].
Các nhà nghiên cứu giáo dục hiện đại nhấn mạnh rằng năng khiếu không phải yếu tố cố định mà chịu ảnh hưởng của môi trường học tập, cơ hội và phương pháp giáo dục [4]. Điều này nghĩa là tiềm năng của một cá nhân có thể được kích hoạt và phát triển thông qua những điều kiện phù hợp.
Phân biệt năng khiếu, tài năng và sở thích
Ba khái niệm năng khiếu (aptitude), tài năng (talent) và sở thích (interest) thường bị sử dụng lẫn lộn trong đời sống hàng ngày, tuy nhiên, chúng mang những ý nghĩa khác nhau về bản chất, giai đoạn phát triển và yếu tố ảnh hưởng.
Năng khiếu được hiểu là tiềm năng phát triển trong tương lai, là khả năng tự nhiên giúp cá nhân dễ dàng tiếp thu và tiến bộ trong một lĩnh vực nhất định. Nó thể hiện ở mức độ tiềm ẩn, tức là khả năng “có thể trở thành” nếu được tạo điều kiện học tập và rèn luyện phù hợp. Trong khi đó, tài năng được xem là sự biểu hiện cụ thể và vượt trội của năng khiếu - khi tiềm năng ấy đã được phát triển và thể hiện qua thành tựu thực tế hoặc hiệu suất nổi bật trong một lĩnh vực chuyên môn. Nói cách khác, năng khiếu là “hạt giống”, còn tài năng là “quả ngọt” được hình thành khi hạt giống ấy được nuôi dưỡng đúng cách.
Về mức độ phát triển, năng khiếu thường mới ở giai đoạn hình thành, còn tài năng thể hiện trình độ cao hơn, được công nhận thông qua kết quả cụ thể hoặc thành tựu xã hội. Theo nghiên cứu về di truyền học hành vi, cả hai đều chịu tác động của yếu tố di truyền và môi trường, song tài năng - đặc biệt là ở mức độ xuất sắc - thường cho thấy ảnh hưởng di truyền mạnh hơn [5].
Khác với hai khái niệm trên, sở thích không phải là năng lực mà là sự yêu thích hoặc động lực cá nhân hướng tới một hoạt động cụ thể. Nó mang tính cảm xúc và có thể thay đổi theo thời gian hoặc trải nghiệm. Một người có thể thích hội họa mà không có năng khiếu nổi bật, hoặc có năng khiếu âm nhạc nhưng lại không hứng thú theo đuổi lĩnh vực này.
Theo Meyer (2021), tài năng gắn liền với thành tựu và hiệu suất, trong khi năng khiếu là tiềm năng chưa được biểu hiện hoàn toàn [6]. Sở thích, ở góc độ khác, là chất xúc tác quan trọng giúp năng khiếu được rèn luyện, duy trì và phát triển thành tài năng. Như vậy, có thể nói rằng năng khiếu là nền tảng, tài năng là sự thể hiện, còn sở thích là động lực - ba yếu tố này tương tác chặt chẽ với nhau để hình thành và phát triển năng lực cá nhân.
Quan điểm hiện đại: năng khiếu có thể được bồi dưỡng
Trái với quan niệm cũ cho rằng năng khiếu là bẩm sinh, các nghiên cứu hiện nay cho thấy năng khiếu là kết quả của sự tương tác giữa yếu tố di truyền và môi trường học tập [7]. Những tiến bộ trong giáo dục cá nhân hóa (personalized education) chứng minh rằng năng khiếu có thể được phát triển thông qua trải nghiệm học tập đa dạng, phản hồi kịp thời và phương pháp giảng dạy linh hoạt [4].
Đặc biệt, trong nghiên cứu về phát triển tài năng thể chất, các nhà khoa học khẳng định rằng môi trường nuôi dưỡng và rèn luyện có vai trò quyết định trong việc biến năng khiếu thành tài năng [8]. Như vậy, năng khiếu không chỉ là một “món quà bẩm sinh” mà còn là kết quả của quá trình rèn luyện, trải nghiệm và giáo dục dài hạn.
Đặc điểm của người có năng khiếu
Những cá nhân có năng khiếu thường thể hiện nhiều đặc điểm nhận thức, cảm xúc và hành vi nổi bật so với người bình thường. Dưới đây là một số đặc trưng thường được ghi nhận trong các nghiên cứu:
Khả năng nhận thức nhanh và sâu
Người có năng khiếu thường tiếp thu thông tin nhanh hơn người khác: họ có thể hiểu khái niệm phức tạp với ít hướng dẫn hơn và xử lý thông tin ở mức độ sâu sắc hơn. Các nghiên cứu tổng hợp chỉ ra rằng trẻ em năng khiếu thường vượt trội trong các lĩnh vực như working memory (bộ nhớ làm việc), khả năng ức chế (inhibition), chuyển đổi chú ý (attention switching) và giải quyết các bài toán hình học so với bạn đồng trang lứa. Ngoài ra, họ thường có thời gian phản ứng ngắn hơn trong xử lý thông tin cơ bản, điều này giúp họ xử lý nhanh hơn các nhiệm vụ nhận thức [9]. Các đặc điểm này cho thấy khả năng nhận thức vừa nhanh vừa sâu là dấu hiệu quan trọng của năng khiếu.
Tư duy sáng tạo và giải quyết vấn đề
Một đặc điểm nổi bật khác là khả năng nhìn nhận vấn đề từ nhiều góc độ, tìm ra giải pháp mới lạ và linh hoạt. Theo quan điểm của mô hình “ba vòng năng lực” (three-ring model) trong lĩnh vực giáo dục dành cho người có năng khiếu, người năng khiếu không chỉ có năng lực trí tuệ cao mà còn có sáng tạo (creativity) và cam kết nhiệm vụ (task commitment) - tức là sự kiên trì để thực hiện các mục tiêu quan trọng [10]. Họ không chỉ dừng lại ở việc giải quyết theo cách truyền thống mà thường tìm cách tiếp cận mới hoặc kết hợp các lĩnh vực khác nhau để tạo ra ý tưởng độc đáo.
Tính kiên trì, động lực nội tại
Ở những người có năng khiếu, động lực bên trong (intrinsic motivation) - tức niềm đam mê, sự hứng thú tự nhiên với chủ đề - thường chiếm vị trí quan trọng. Nghiên cứu tổng hợp cho thấy những cá nhân năng khiếu thường có mức độ tự hiệu quả (self-efficacy) cao hơn, và thường thể hiện cam kết cá nhân mạnh mẽ với việc học hoặc sáng tạo [9]. Điều này có nghĩa là mặc dù họ có lợi thế về nhận thức, nhưng nếu thiếu tính kiên trì và động lực nội tại thì tiềm năng của họ khó phát triển thành thành tựu cụ thể.
Sự nhạy cảm và cảm xúc phong phú
Ngoài các đặc điểm nhận thức, người có năng khiếu thường có cảm xúc nhạy bén, độ nhạy cao với môi trường nội tâm và bên ngoài. Trong nghiên cứu về đặc điểm cảm xúc và hành vi của trẻ năng khiếu, các tác giả ghi nhận rằng những trẻ này có thể trải nghiệm mạnh các cảm xúc, đôi khi dễ bị căng thẳng, lo lắng hoặc bất mãn nếu môi trường không phù hợp. Họ cũng thường có mức độ “over-excitabilities” (phản ứng cao mức độ cảm xúc, trí tưởng tượng, giác quan, tưởng tượng) - một khái niệm được Michael Piechowski đề xuất để mô tả sự nhạy cảm rộng khắp trong người có năng khiếu [11]. Sự nhạy cảm này đôi khi khiến họ bộc lộ cảm xúc mãnh liệt khi đối diện với bất công, hoặc khi môi trường không đáp ứng kỳ vọng nội tâm.
Khả năng vượt trội trong một hoặc nhiều lĩnh vực cụ thể
Một trong những đặc điểm dễ quan sát là người có năng khiếu thường nổi trội trong ít nhất một lĩnh vực chuyên biệt - có thể là toán học, nghệ thuật, âm nhạc, ngôn ngữ, lãnh đạo, khoa học hay kỹ thuật. Họ không chỉ hiểu nhanh mà còn tiến xa hơn so với bạn bè trong lĩnh vực ấy nếu được bồi dưỡng đúng cách. Theo định nghĩa của NAGC (National Association for Gifted Children), người có năng khiếu “có khả năng hoặc biểu hiện vượt trội hơn các bạn cùng tuổi trong một hoặc nhiều phạm vi” [12]. Sự vượt trội này không nhất định lan rộng khắp tất cả các lĩnh vực, mà thường chọn lọc một hoặc vài lĩnh vực mà cá nhân có đam mê hoặc thuận lợi bẩm sinh.
Vai trò của năng khiếu trong phát triển cá nhân và xã hội
Năng khiếu đóng một vai trò thiết yếu cả trên bình diện cá nhân lẫn xã hội. Dưới đây là ba khía cạnh chính:
Năng khiếu như nền tảng của thành tựu cá nhân
Năng khiếu cung cấp nền tảng tiềm năng để cá nhân phát triển vượt trội nếu được nhận diện và nuôi dưỡng đúng cách. Những người có năng khiếu thường có khả năng học hỏi nhanh hơn, tiếp nhận kiến thức sâu hơn, và hoàn thiện kỹ năng ở mức cao hơn so với người bình thường. Khi có môi trường thuận lợi - như giáo dục phù hợp, các chương trình bồi dưỡng, hỗ trợ gia đình và xã hội - năng khiếu có thể chuyển hóa thành thành tựu thực tế: có thành tích học tập cao, đóng góp nghiên cứu, hoặc thành tựu chuyên môn vượt trội. Điều này không chỉ mang lại lợi ích cá nhân như cảm giác thành công, tự tin, mà còn mở rộng cơ hội nghề nghiệp và sự đóng góp ý nghĩa trong xã hội [12].
Đóng góp vào sáng tạo và đổi mới trong xã hội
Người có năng khiếu thường là nguồn lực sáng tạo: họ có khả năng nhìn nhận vấn đề từ những góc độ khác biệt, đưa ra giải pháp mới lạ, thúc đẩy sự đổi mới. Nếu ta đầu tư mạnh vào việc phát triển tài năng (giftedness), đặc biệt từ những môi trường khó khăn, thì có thể tăng được cả sáng tạo lẫn công bằng xã hội, bởi vì những tài năng đó thường đóng vai trò then chốt trong phát triển công nghệ, doanh nghiệp, và tạo ra giải pháp cho các vấn đề lớn của thế giới [13]. Ngoài ra, xã hội có thể thu được lợi ích lan tỏa: các sáng kiến, phát minh, nghiên cứu từ những người tài năng không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn nâng cao chất lượng sống, tiến bộ văn hóa và khoa học.
Liên hệ với giáo dục nhân tài và nguồn lực chất lượng cao
Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế và phát triển nhanh chóng của khoa học - công nghệ, giáo dục nhân tài (talent education) trở thành một phần quan trọng của chính sách quốc gia. Việc phát hiện, đào tạo và hỗ trợ người có năng khiếu là cách để xây dựng nguồn lực chất lượng cao cho tương lai: các nhà khoa học, kỹ sư, nghệ sĩ, lãnh đạo, những người có khả năng dẫn dắt đổi mới. Các nền kinh tế cần người có năng lực cao (gifted & talented) để duy trì năng lực cạnh tranh, cải thiện hiệu suất quốc gia, cải thiện kết quả trong các cuộc thi quốc tế và các đánh giá năng lực toàn cầu như PISA [14]. Ngoài ra, phát triển năng khiếu không chỉ vì mục đích cá nhân mà còn là một cách để thúc đẩy bình đẳng: những học sinh có năng khiếu nếu xuất phát từ vùng khó khăn mà được hỗ trợ đúng cách có thể vượt qua rào cản xã hội và đóng góp vào sự phát triển chung.
Phương pháp nhận diện năng khiếu
Nhận diện năng khiếu là bước quan trọng để phát hiện và phát triển khả năng đặc biệt của mỗi học sinh. Có nhiều phương pháp được sử dụng, bao gồm:
Công cụ đánh giá tâm lý và trắc nghiệm IQ, EQ
Các bài kiểm tra IQ giúp đánh giá khả năng tư duy logic, giải quyết vấn đề và khả năng học tập của học sinh. Trong khi đó, trắc nghiệm EQ đo lường khả năng nhận thức cảm xúc, kiểm soát cảm xúc và kỹ năng xã hội, từ đó nhận diện năng khiếu về mặt cảm xúc và giao tiếp.
Quan sát trong hoạt động học tập và ngoại khóa
Giáo viên có thể nhận thấy những năng lực nổi bật thông qua cách học sinh tham gia các bài tập, dự án, trò chơi, hoặc các hoạt động ngoại khóa như thể thao, nghệ thuật, câu lạc bộ. Những hành vi như khả năng tập trung cao, sáng tạo, hoặc giải quyết vấn đề linh hoạt đều là dấu hiệu của năng khiếu.
Đánh giá dựa trên thành tích và sản phẩm sáng tạo
Thành tích học tập xuất sắc, các giải thưởng, hoặc các sản phẩm sáng tạo trong học tập, nghệ thuật, thể thao đều là cơ sở để xác định năng khiếu. Những sản phẩm này phản ánh khả năng áp dụng kiến thức, kỹ năng và ý tưởng một cách hiệu quả.
Sự phối hợp giữa giáo viên, phụ huynh và chuyên gia
Việc nhận diện năng khiếu hiệu quả cần có sự hợp tác giữa nhà trường, gia đình và các chuyên gia tâm lý giáo dục. Giáo viên quan sát trực tiếp, phụ huynh cung cấp thông tin về hành vi, sở thích ở nhà, và chuyên gia hỗ trợ bằng các phương pháp đánh giá chuyên môn, từ đó đưa ra nhận định chính xác hơn.
Bồi dưỡng và phát triển năng khiếu
Trong bối cảnh giáo dục phổ thông: lớp năng khiếu, chương trình phân hóa
Bồi dưỡng năng khiếu ngay từ bậc phổ thông giúp học sinh phát triển tiềm năng cá nhân một cách hiệu quả. Nhiều trường hiện nay đã áp dụng lớp năng khiếu và chương trình phân hóa, cho phép học sinh học tập theo khả năng và sở thích riêng. Các lớp chuyên biệt này không chỉ nâng cao kiến thức mà còn khơi gợi niềm đam mê học tập, giúp học sinh tự tin hơn trong việc phát triển năng lực vượt trội.
Trong nghệ thuật và thể thao: huấn luyện chuyên sâu, môi trường sáng tạo
Trong lĩnh vực nghệ thuật và thể thao, việc bồi dưỡng năng khiếu đòi hỏi huấn luyện chuyên sâu và môi trường khuyến khích sáng tạo. Học viên được hướng dẫn bởi các chuyên gia, tham gia các buổi thực hành, workshop, và thi đấu, giúp họ rèn luyện kỹ năng chuyên môn và phát triển khả năng sáng tạo. Môi trường này không chỉ nâng cao kỹ thuật mà còn rèn luyện tinh thần kỷ luật, kiên nhẫn và khả năng hợp tác.
Trong khoa học và công nghệ: khuyến khích nghiên cứu, dự án thực nghiệm
Đối với khoa học và công nghệ, bồi dưỡng năng khiếu gắn liền với việc khuyến khích nghiên cứu và thực hiện dự án thực nghiệm. Học sinh, sinh viên được tham gia các phòng thí nghiệm, câu lạc bộ khoa học, cuộc thi sáng tạo để phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề. Các hoạt động này giúp nuôi dưỡng tài năng trẻ, mở ra cơ hội nghiên cứu và phát triển sáng kiến công nghệ trong tương lai.
Vai trò của gia đình: tạo điều kiện, định hướng và khích lệ
Gia đình đóng vai trò then chốt trong việc phát triển năng khiếu. Sự tạo điều kiện, định hướng đúng và khích lệ kịp thời từ cha mẹ giúp trẻ tự tin khám phá khả năng của bản thân. Việc tham gia cùng con trong các hoạt động nghệ thuật, thể thao hay khoa học không chỉ tăng cường kỹ năng mà còn tạo động lực phát triển bền vững.
Chính sách giáo dục và xã hội: học bổng, trung tâm bồi dưỡng tài năng
Chính sách từ nhà nước và xã hội góp phần quan trọng trong việc phát triển năng khiếu. Học bổng, trung tâm bồi dưỡng tài năng, các chương trình đào tạo đặc biệt giúp học sinh, sinh viên có cơ hội tiếp cận môi trường học tập chất lượng, nâng cao kỹ năng và mở rộng cơ hội nghề nghiệp. Đây là nền tảng để nuôi dưỡng tài năng trẻ, góp phần phát triển xã hội tri thức.
Những thách thức và tranh luận về năng khiếu
Nguy cơ áp lực tâm lý và mất cân bằng trong phát triển
Việc bồi dưỡng năng khiếu có thể mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng đi kèm nguy cơ áp lực tâm lý cho học sinh. Các lớp năng khiếu, hoạt động thi cử hay huấn luyện chuyên sâu đôi khi khiến trẻ căng thẳng, mệt mỏi và mất cân bằng trong sự phát triển các kỹ năng xã hội, cảm xúc. Việc chăm sóc sức khỏe tâm lý và cân bằng giữa học tập - giải trí là yếu tố quan trọng để phát triển năng khiếu bền vững.
Tranh luận: năng khiếu bẩm sinh vớ môi trường tác động
Một trong những tranh luận lớn trong giáo dục là liệu năng khiếu là bẩm sinh hay hình thành từ môi trường. Một số nhà nghiên cứu cho rằng năng khiếu tự nhiên quyết định tiềm năng, trong khi những người khác nhấn mạnh vai trò của môi trường, giáo dục và rèn luyện. Thực tế, nhiều chuyên gia đồng ý rằng sự kết hợp giữa tiềm năng bẩm sinh và môi trường nuôi dưỡng là yếu tố quan trọng để năng khiếu phát triển tối đa.
Vấn đề công bằng giáo dục trong bồi dưỡng năng khiếu
Bồi dưỡng năng khiếu cũng đặt ra vấn đề công bằng giáo dục. Không phải học sinh nào cũng có cơ hội tiếp cận các lớp chuyên biệt, trung tâm đào tạo hay học bổng tài năng. Điều này có thể dẫn đến sự chênh lệch về cơ hội phát triển giữa các nhóm học sinh, đặc biệt là những em ở vùng nông thôn hoặc điều kiện kinh tế khó khăn. Xây dựng chính sách hỗ trợ công bằng là cần thiết để đảm bảo mọi tài năng đều có cơ hội được nuôi dưỡng.
Xem thêm:
Tổng kết
Tóm lại, năng khiếu là tiềm năng tự nhiên kết hợp với quá trình rèn luyện có định hướng, giữ vai trò then chốt trong phát triển cá nhân và xã hội. Việc phát hiện, đánh giá và bồi dưỡng năng khiếu không chỉ giúp cá nhân đạt thành tựu học tập - sáng tạo cao hơn, mà còn góp phần xây dựng nguồn lực nhân tài cho tương lai. Trong giáo dục hiện đại, năng khiếu cần được nhìn nhận không phải là đặc quyền, mà là một tài sản cần nuôi dưỡng bằng công bằng, khoa học và nhân văn.
Giải đáp thắc mắc về kiến thức tiếng Anh là nhu cầu thiết yếu của nhiều học viên trong quá trình học tập và ôn thi. ZIM Helper là diễn đàn trực tuyến chuyên nghiệp cung cấp giải đáp về kiến thức tiếng Anh cho người học đang luyện thi IELTS, TOEIC, luyện thi Đại học và các kỳ thi tiếng Anh khác. Liên hệ Hotline 1900-2833 (nhánh số 1) để được tư vấn chi tiết.
Nguồn tham khảo
“Aptitude – Encyclopedia of Educational Psychology.” SAGE Publications, https://doi.org/10.4135/9781412963848.n14. Accessed 9 October 2025.
“The Assessment of Aptitude.” ResearchGate / American Psychological Association, https://doi.org/10.1037/14049-013. Accessed 9 October 2025.
“Implications for Identification of Academically Gifted Minority Students.” ERIC (Education Resources Information Center), https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ746059.pdf. Accessed 9 October 2025.
“Developing Personalized Education: A Dynamic Framework.” Educational Psychology Review (EPR), PeDOCS, https://www.pedocs.de/volltexte/2022/25237/pdf/EPR_2021_3_Tetzlaff_Schmiedek_Brod_Developing_Personalized_Education_A.pdf. Accessed 9 October 2025.
“The Heritability of Aptitude and Exceptional Talent Across Different Domains.” Proceedings of the National Academy of Sciences (PMC), https://doi.org/10.1007/s10519-009-9260-5. Accessed 9 October 2025.
“Talents, Abilities and Educational Justice.” Taylor & Francis / Educational Philosophy and Theory, https://doi.org/10.1080/00131857.2020.1742696. Accessed 9 October 2025.
“Genes and Experience: The Interplay Between Nature and Nurture.” Sage Journals / PMC, https://psycnet.apa.org/record/1996-97203-000. Accessed 9 October 2025.
“Physical Giftedness/Talent: A Systematic Review of the International Literature.” Frontiers in Psychology, https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.961624. Accessed 9 October 2025.
“Giftedness identification and cognitive, physiological and psychological characteristics.” Frontiers in Psychology, https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1411981. Accessed 9 October 2025.
“Psychology Works Fact Sheet: Giftedness in Children and Youth.” Canadian Psychological Association, https://cpa.ca/psychology-works-fact-sheet-giftedness-in-children-and-youth/. Accessed 9 October 2025.
“Reexamining Overexcitability: A Framework for Understanding Intense Experience.” Prufrock Press, https://www.researchgate.net/publication/344478154_Reexamining_Overexcitability_A_Framework_for_Understanding_Intense_Experience. Accessed 9 October 2025.
“A Definition of Giftedness That Guides Best Practice.” NAGC, https://assets.noviams.com/novi-file-uploads/nagc/Position_Statements/a_definition_of_giftedness_t.pdf. Accessed 9 October 2025.
“Improving Gifted Talent Development Can Help Solve Multiple Consequential Real-World Problems.” Journal of Intelligence, https://doi.org/10.3390/jintelligence9020031. Accessed 9 October 2025.
“Excellence in Education Policies: Catering to the Needs of Gifted and Talented or Those of Self-Interest?.” Sage Publications Ltd. (in European Educational Research Journal), https://doi.org/10.1177/1474904118771466. Accessed 9 October 2025.
Bình luận - Hỏi đáp