TBLT Approach: Giải pháp cho mô hình dạy ngữ pháp PPP nhàm chán

Mô hình PPP (Present-Practice-Produce) đem lại trình tự giảng dạy rõ ràng nhưng thường thiếu tính giao tiếp thực tế. Trong khi đó, phương pháp TBLT (Task-Based Language Teaching) mang đến một hướng tiếp cận tối ưu hơn: lấy nhiệm vụ giao tiếp làm trọng tâm, và ngôn ngữ lúc này trở thành công cụ để giải quyết vấn đề. Hãy cùng khám phá cách ứng dụng phương pháp TBLT để lớp học hiệu quả hơn!

Phương pháp TBLT (Dạy theo Nhiệm vụ) là gì?

Định nghĩa phương pháp TBLT

Khác với các phương pháp truyền thống tập trung vào hình thức, phương pháp TBLT ưu tiên việc sử dụng ngôn ngữ đích để truyền đạt ý nghĩa. Theo Ellis (2003), phương pháp TBLT là một đường hướng giảng dạy lấy nhiệm vụ (task) làm đơn vị cốt lõi trong thiết kế học liệu và tổ chức lớp học. 

Ellis (2003) và Nunan (2004) đề xuất 5 tiêu chí mô tả một nhiệm vụ (task) tiêu chuẩn trong phương pháp TBLT: 

• Bối cảnh thực tế: Nhiệm vụ cần được đặt trong một tình huống mang tính thực tiễn, giúp học viên kết nối ngôn ngữ với đời thực.

• Dữ liệu đầu vào: Cung cấp các nguồn ngữ liệu để người học xử lý, làm nền tảng cho việc hiểu và sản sinh ngôn ngữ trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

• Khoảng trống giao tiếp: Tạo ra nhu cầu trao đổi thông tin hoặc bày tỏ quan điểm, và học viên phải đàm phán, thảo luận để hoàn thành mục tiêu.

• Trình tự thực hiện nhiệm vụ: Học viên cần tuân thủ trình tự thực hiện để triển khai nhiệm vụ một cách logic và hiệu quả.

• Sản phẩm cuối cùng: Học viên tạo ra sản phẩm đầu ra. Giáo viên đánh giá mức độ thành công dựa trên hiệu quả giao tiếp thay vì chỉ tập trung hình thức ngôn ngữ.

Trình tự tiến hành phương pháp TBLT

Theo Willis (1996), phương pháp TBLT giúp tạo không gian cho ngôn ngữ phát triển tự nhiên qua 3 giai đoạn:

Giai đoạn 1: Pre-task

Mục tiêu của bước này là định hướng và kích hoạt kiến thức nền (schema) của học sinh, đồng thời giới thiệu chủ đề, làm rõ những gì học sinh cần đạt được trong nhiệm vụ.

Giai đoạn 2: Task

Trong giai đoạn này của phương pháp TBLT, học viên hoàn toàn làm chủ việc sử dụng ngôn ngữ trong giờ học trong khi giáo viên đóng vai trò là người điều phối và hỗ trợ, gồm 3 bước nhỏ:

• Chuẩn bị nhiệm vụ: Học sinh làm việc theo cặp hoặc nhóm để giải quyết nhiệm vụ. Trọng tâm lúc này là sự trôi chảy trong giao tiếp và việc truyền đạt thành công ý nghĩa. Học viên sẽ cố gắng trau chuốt lại từ vựng và câu cú cho chỉn chu trước khi trình bày. Giáo viên đóng vai trò người quan sát học viên, giám sát thời gian, và chưa can thiệp sửa lỗi lúc này.

• Trình bày nhiệm vụ: Các nhóm lên trình bày sau khi lên kế hoạch. Giáo viên sẽ lắng nghe, ghi nhận kết quả và ghi chú những lỗi sai phổ biến hoặc những cấu trúc hay mà học viên cố gắng sử dụng.

Giai đoạn 3: Post-task

Trong phần post-task của phương pháp TBLT, giáo viên sẽ tập trung vào hình thức ngôn ngữ và độ chính xác khi học viên sử dụng các cấu trúc ngữ pháp.

• Phân tích lỗi sai: Dựa trên những ghi chú ở phần trên, giáo viên hướng sự chú ý của học sinh vào các đặc điểm ngữ pháp cụ thể. Ngữ pháp được nhắc tới để tháo gỡ những rào cản giao tiếp mà học viên gặp phải trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

• Thực hành: Học viên làm các bài tập thực hành ngắn để củng cố cấu trúc vừa được phân tích lỗi sai.

So sánh phương pháp TBLT và phương pháp PPP

Nghiên cứu thực nghiệm của Noroozi & Taheri (2022) cho thấy dù cả hai phương pháp PPP và TBLT đều giúp cải thiện ngữ pháp, chỉ nhóm học theo phương pháp TBLT mới tiến bộ vượt bậc trong các bài kiểm tra thực hiện nhiệm vụ giao tiếp thực tế. Điều này cho thấy phương pháp TBLT hiệu quả hơn phương pháp PPP trong việc giúp học viên chuyển hóa lý thuyết thành kỹ năng ứng dụng ngôn ngữ thực tế.

Dưới đây là bảng so sánh phương pháp TBLT và phương pháp PPP dựa trên 3 tiêu chí: cơ sở tiếp cận, vai trò học viên, và vai trò giáo viên.

Bài viết liên quan: PPP Method: Hướng dẫn áp dụng phương pháp PPP trong giảng dạy

Ứng dụng phương pháp TBLT vào thiết kế bài giảng

Để hiểu được cách chuyển từ phương pháp PPP sang TBLT, hãy cùng giải quyết một chủ đề ngữ pháp về động từ đi kèm to-infinitive hoặc v-ing.

Với phương pháp PPP, giáo viên thường bắt đầu bằng việc trình bày các loại động từ, sau đó yêu cầu học viên làm bài tập thực hành. Học viên có thể nhớ cách dùng động từ nhưng lại không biết khi nào cần dùng các cấu trúc này.

Để áp dụng phương pháp TBLT, giáo viên cần lật ngược vấn đề: Trong thực tế, trường hợp nào buộc người ta phải liên tục diễn đạt các ý định, sở thích, và những điều cần tránh? Một trong các trường hợp khả thi trong thực tế là lên kế hoạch cho chuyến du lịch.

Dưới đây là tham khảo lesson plan sử dụng phương pháp TBLT (60 phút) với nhiệm vụ: Lên kế hoạch cho chuyến du lịch

Nhiệm vụ: Lên kế hoạch cụ thể cho một chuyến du lịch

Mục tiêu ngôn ngữ: Dùng các động từ đi kèm to infinitive hoặc V-ing

1. Pre-task (10 phút)

Giáo viên chiếu một đoạn video ngắn (1-2 phút) về một chuyến du lịch không thành công bằng tiếng Anh (ví dụ, lỡ chuyến xe do không lên kế hoạch). 

Sau đó, giáo viên đặt câu hỏi mở nhằm định hướng học sinh thảo luận về những yếu tố cần thống nhất trước khi khởi hành để tránh lặp lại các rủi ro tương tự. Thông qua sự gợi mở, học viên được kích hoạt từ vựng và gọi tên các khái niệm trọng tâm (bằng tiếng Anh hoặc tiếng Việt). 

Tiếp theo, giáo viên tiến hành giao nhiệm vụ chính, yêu cầu các học viên hợp tác thiết kế một lịch trình du lịch tùy theo ý kiến và sở thích. Giáo viên lưu ý không đề cập đến bất kỳ cấu trúc ngữ pháp mục tiêu nào trong lúc này.

2. Task  (30 phút)

Task planning (15 phút): Các nhóm thảo luận để lên kế hoạch. Lúc này, học viên cần dùng các verb patterns để diễn đạt ý định và sở thích của mình, sau đó thống nhất lịch trình và viết tóm tắt ra giấy/bảng và kiểm tra lỗi của nhau. Giáo viên vòng quanh các nhóm để hỗ trợ từ vựng và chưa can thiệp sửa lỗi ngữ pháp để chỗ cho sự trôi chảy trong giao tiếp của học viên.

Task presenting (15 phút): Đại diện các nhóm lên thuyết trình lịch trình. Các nhóm khác đóng vai trò hội đồng bình chọn xem lịch trình nào khả thi nhất. Lúc này, giáo viên lắng nghe, ghi nhận kết quả và ghi chú những lỗi sai phổ biến hoặc những câu dùng đúng ngữ pháp của học viên.

3. Post-task (20 phút)

Phân tích (10 phút): Giáo viên phát handouts chứa authentic text về hướng dẫn đi du lịch bằng tiếng Anh chứa các cấu trúc mục tiêu. Giáo viên yêu cầu học sinh gạch chân và phân loại động từ vào 2 nhóm, sau đó đối chiếu với các nhận xét ở phần task presenting. Giáo viên chỉ ra và phân tích các lỗi sai học viên mắc phải trong phần trình bày.

Thực hành (10 phút): Giáo viên yêu cầu học sinh ghi lại kế hoạch du lịch của nhóm mình và chỉnh sửa lại toàn bộ các lỗi ngữ pháp liên quan đến verb pattern đã được sửa trước khi nộp sản phẩm cuối cùng.

Thiết kế nhiệm vụ (task) trong phương pháp TBLT

Trình độ học viên: B1

Mục tiêu: Hiểu chức năng ngữ dụng và sử dụng được câu bị động thì hiện tại đơn

Nhiệm vụ (Task): Thiết kế bảng hướng dẫn quy trình sản xuất bánh mì công nghiệp

Theo Ellis (2003) và Nunan (2004), nhiệm vụ (Task) trong phương pháp TBLT cần các yếu tố cấu thành sau đây, bối cảnh thực tế, dữ liệu đầu vào, khoảng trống giao tiếp, trình tự thực hiện nhiệm vụ, và sản phẩm cuối cùng.

1. Bối cảnh thực tế: 

Nhiệm vụ đặt học viên B1 vào bối cảnh giả định làm việc tại phòng truyền thông của một nhà máy sản xuất bánh mì. Vai trò của người học là biên tập viên, chịu trách nhiệm viết lại chú thích cho chuỗi quy trình sản xuất để in lên bao bì giới thiệu sản phẩm. 

2. Dữ liệu đầu vào:

Mục tiêu giao tiếp là truyền đạt quy trình sản xuất một cách khách quan, tập trung vào sản phẩm cuối cùng. Ngôn ngữ đầu vào ở đây có thể bao gồm các hình ảnh quy trình làm bánh mì không theo thứ tự, danh sách các động từ chỉ hành động cơ bản ở dạng nguyên bản về làm bánh mì, và một văn bản mẫu (có chứa câu bị động) trong thương mại thực tế.

3. Khoảng trống giao tiếp:

Hoạt động này chứa các khoảng trống giao tiếp khi hình ảnh bị xáo trộn cần được sắp xếp lại. Học viên cần đổi từ lối hành văn chủ động sang hình thức mô tả khách quan để đáp ứng tiêu chuẩn của một văn bản thương mại như mẫu đã cung cấp.

4. Trình tự thực hiện nhiệm vụ:

Học viên hợp tác sắp xếp hình ảnh và phác thảo chú thích nháp để truyền đạt ý nghĩa, sau đó đối chiếu bản nháp với văn bản mẫu đã cung cấp để thấy được sự khác nhau giữa văn bản mẫu (có chứa câu bị động) và sản phẩm của mình. Học viên dựa vào văn bản mẫu và chỉnh sửa lại sản phẩm (chú thích bao bì) sao cho phù hợp.

5. Sản phẩm đầu ra:

Sản phẩm đầu ra là một thiết kế bao bì hoàn chỉnh. Giáo viên đánh giá hiệu quả dựa trên các chú thích tiếng Anh học viên tạo ra phải miêu tả đúng quy trình và đáp ứng tiêu chuẩn văn phòng thương mại khách quan bằng cách sử dụng câu bị động.

Xem thêm:

• Phương pháp giảng dạy học tập cá nhân hoá

• Communicative Language Teaching (CLT): Phương pháp dạy Ngôn ngữ giao tiếp

Phương pháp TBLT là sự dịch chuyển tư duy từ việc học về ngôn ngữ sang học bằng ngôn ngữ. Việc đặt nhiệm vụ giao tiếp làm trọng tâm giúp người học thoát khỏi các bài tập ngữ pháp nhàm chán để thực sự làm chủ kiến thức. Giáo viên có thể dùng phương pháp TBLT để giúp học viên tăng khả năng vận dụng linh hoạt trong đời thực.

* Bài viết có sử dụng AI nhằm hỗ trợ rà soát và tinh chỉnh ngôn ngữ.