Tư duy mở | Tầm quan trọng và ứng dụng của phát triển tư duy mở

Tư duy mở là một trong những cách tư duy và suy nghĩ cần thiết trong các môi trường đa văn hóa và tính cạnh tranh cao. Bài viết dưới đây sẽ giúp người học mở rộng những kĩ năng cần thiết để nâng cao tư duy mở và tạo thêm nhiều cơ hội cạnh tranh trong sự nghiệp.

Tư duy mở là gì?

Tư duy mở (Open-mindedness) là khả năng sẵn sàng đón nhận, tiếp thu các quan điểm khác biệt hay trái ngược với của bản thân. Những người mang tư duy mở được đánh giá là những người luôn sẵn sàng lắng nghe, tiếp thu những kiến thức và quan điểm đa chiều một cách thiện chí và công tâm [1]. 

Dưới đây là một số đặc điểm thường thấy ở những người mang tư duy mở[2] :

• Tính tò mò: Những người mang tư duy mở sẽ nhìn mọi quan điểm dưới góc độ của sự tìm hiểu, bằng một sự sẵn sàng học hỏi thay vì đánh giá mọi quan điểm dựa trên những kiến thức đã biết.

• Sự khiêm tốn: Có một tư duy mở giúp nhìn nhận quan điểm một cách thấu đáo, họ đánh giá khiêm tốn về năng lực và luôn luôn mang thái độ đón nhận để sửa chữa và mở rộng tư duy.

• Đồng cảm: Những người có tư duy mở luôn cố gắng nhìn nhận vấn đề theo những góc nhìn của người khác để qua đó hiểu được những quan điểm, kinh nghiệm đằng sau đấy, ngay kể cả khi có sự bất đồng về ý kiến.

• Công bằng: Tôn trọng mọi ý kiến, cũng như dành thời gian để xem xét toàn bộ các góc nhìn thay vì bác bỏ chúng.

Phân biệt tư duy mở và một số các loại tư duy khác

Ngoài tư duy mở, ta có các nhóm tư duy trái ngược chính là tư duy cố định (Fixed Mindset) và tư duy phê phán [3].

Tầm quan trọng của tư duy mở 

Phát triển tư duy mở sẽ giúp người học thay đổi góc nhìn cũng như cách giải quyết vấn đề một cách linh hoạt hơn. Tư duy mở thúc đẩy sự sáng tạo và đổi mới để thay đổi, thích ứng cũng như mở rộng nhiều hơn về các góc nhìn.

Hơn thế nữa, phát triển tư duy mở sẽ giúp người học vượt lên sự khó khăn và giới hạn của bản thân. 

Lợi ích của tư duy mở trong học tập và sự nghiệp

Tư duy mở là một loại tư duy vô cùng cần thiết trong học tập và sự nghiệp, đi kèm cùng các lợi ích to lớn. Dưới đây là một số những lợi ích của tư duy mở:

Cải thiện khả năng học hỏi và tiếp thu kiến thức mới

Tư duy mở giúp người học không ngừng học hỏi, tò mò, sẵn lòng đặt những câu hỏi và tìm kiếm thông tin từ những nguồn đa đạng. Mang một tư duy mở sẽ giúp người học vượt qua rào cản, sẵn sàng đối mặt với thử thách, qua đó tiếp thu và đón nhận những điều mới.

Không những thế, tư duy mở giúp họ tiếp nhận các ý tưởng phức tạp, hiểu sâu hơn về các khái niệm mới và dễ dàng nắm bắt các xu hướng trong lĩnh vực của mình, từ đó nâng cao được các hiệu quả học tập.

Nâng cao kỹ năng giao tiếp và xây dựng mối quan hệ 

Tư duy mở giúp người học sẵn sàng lắng nghe hơn, tiếp thu mọi quan điểm một cách tích cực cũng như cố gắng hiểu và tôn trọng những sư khác biệt về ý kiến. 

Khi đó, khả năng đồng cảm và sẵn sàng thay đổi sẽ giúp người học tìm ra được những cách giao tiếp hiệu quả, dung hòa các ý kiến cũng như giải quyết xung đột một cách đầy thiện chí. 

Qua đó, tư duy mở giúp người học mở rộng các mối quan hệ, gây ấn tượng tốt với đồng nghiệp, khách hàng. Điều này rất quan trọng trong các môi trường làm việc đa văn hóa và yêu cầu làm việc nhóm cao.

Tăng cường khả năng sáng tạo và giải quyết vấn đề

Bằng cách không ngừng tìm kiếm các góc nhìn mới và không ngại thử nghiệm những ý tưởng chưa từng có, người có tư duy mở thường đưa ra các giải pháp đột phá để trung hòa tất cả các ý tưởng. Qua đó, khả năng sáng tạo và trí tưởng tượng của họ được kích thích, giúp họ vượt qua những lối mòn tư duy để đổi mới hơn.

Vượt qua được những điểm còn thiếu sót, cùng những lỗ hổng cũ, tư duy mở không chỉ kích thích sáng tạo mà còn giúp họ tạo ra những giải pháp vượt trội hơn, nhanh hơn và hiệu quả hơn.

Thúc đẩy cơ hội thăng tiến và phát triển nghề nghiệp

Trong bối cảnh kinh tế và công nghệ thay đổi nhanh chóng, các nhà tuyển dụng và lãnh đạo đánh giá cao những cá nhân có khả năng thích nghi, học hỏi liên tục và sáng tạo. Chính vì thế, tư duy mở thể hiện sự chủ động trong việc tiếp nhận phản hồi, cải thiện bản thân và sẵn sàng đảm nhận những vai trò mới mạo hiểm hơn. 

Điều này không chỉ giúp bạn nổi bật trong công việc hiện tại mà còn mở ra nhiều cánh cửa cho sự nghiệp, giúp bạn đạt được những vị trí cao hơn và khám phá tiềm năng không giới hạn của bản thân.

Những rào cản phổ biến của tư duy mở

Tuy nhiên, để có thể tiếp cận hoàn toàn đến tư duy mở, có những rào cản mà người học cần phải vượt qua.

Định kiến và thành kiến trong nhận thức

Con người thường có xu hướng bám víu vào những điều đã biết hoặc đã ăn sâu trong tiềm thức, những giá trị cốt lõi đã hình thành từ lâu. Chính vì thế, chúng ta tự động gạt bỏ những thông tin đi ngược lại với niềm tin bất kể về tính xác thực hay hợp lý của chúng.

Điều này đã tạo ra một bức tường “vô hình”, ngăn cản khả năng tiếp thu và đón nhận kiến thức mới một cách tích cực, và hạn chế khả năng quan sát và nhận thức sự việc một cách khách quan.

Sợ thay đổi và thoát khỏi vùng an toàn

Sự thay đổi nằm ngoài vùng kiểm soát của bản thân sẽ khiến họ cảm thấy không chắc chắn và rủi ro, chính vì thế, ngay kể cả khi giải pháp không còn hiệu quả, họ vẫn sẽ chọn nằm trong vùng an toàn.

Chính điều này khiến bản thân khó có thể đối mặt với những cái mới, thử nghiệm những cách tiếp cận mới bởi các cảm giác lo lắng và bất an. Nỗi sợ này khiến chúng ta né tránh cũng nhưng khó mở lòng với sự khác biệt.

Áp lực xã hội và kỳ vọng từ môi trường xung quanh

Trong nhiều trường hợp, việc thể hiện tư duy mở, chấp nhận các quan điểm trái chiều có thể khiến một người bị đánh giá, phê phán hoặc thậm chí bị cô lập bởi nhóm của mình, gia đình, hoặc cộng đồng. 

Áp lực phải tuân thủ các chuẩn mực, niềm tin chung của số đông có thể khiến cá nhân từ bỏ ý định khám phá những ý tưởng mới hoặc bảo vệ quan điểm khác biệt của mình, vì sợ bị "lạc loài". Điều này càng khiến người học càng sợ đổi mới. 

Thiếu kỹ năng lắng nghe và đồng cảm

Đây là một trở ngại đáng kể trong việc đổi mới tư duy. Vì tư duy mở đòi hởi sự lắng nghe chân thành cũng như hiểu được quan điểm của người khác một cách tấu đáo.

Thiếu hụt kĩ năng này sẽ khiến chúng ta bỏ qua những thông tin quan trọng và khó nắm bắt được những trọng tâm cần hiểu. 

Sự thiếu đồng cảm cũng sẽ khiến người học khó đặt mình vào vị trí của người khác để hiểu động cơ của họ và làm giảm khả năng đánh giá khách quan các ý tưởng mới.

Kỹ thuật rèn luyện tư duy mở

Rèn luyện tư duy mở là một quá trình liên tục đòi hỏi sự kiên nhẫn và thực hành. Dưới đây là các kỹ thuật chi tiết cùng với một sơ đồ thực hành để giúp bạn phát triển tư duy này:

Lăng nghe tích cực

Lắng nghe tích cực là nền tảng của tư duy mở, cho phép bạn thực sự thấu hiểu quan điểm của người khác mà không phán xét hay gián đoạn.

• Tập trung hoàn toàn: Khi người khác nói, hãy đặt mọi thứ sang một bên và duy trì giao tiếp bằng mắt và thể hiện sự chú ý qua ngôn ngữ cơ thể để thể hiện sự tôn trọng.

• Không ngắt lời: Để người nói trình bày hết ý tưởng của họ, giúp tạo sự tôn trọng đến đối phương.

• Phản ánh lại: Sau khi người nói kết thúc, tóm tắt lại những gì người học hiểu bằng lời của mình. Điều này giúp xác nhận sự hiểu biết và cho người nói thấy người học đang lắng nghe.

• Đặt câu hỏi làm rõ: Hỏi những câu hỏi cụ thể để đào sâu vấn đề, hiểu rõ hơn về cảm xúc hoặc ý định của người nói như giải thích lại các vấn đề.

• Tránh phán xét và đưa ra lời khuyên vội vàng: Mục tiêu là thấu hiểu, không phải giải quyết vấn đề ngay lập tức hay áp đặt ý kiến của bản thân.

Người học có thể áp dụng một số phương pháp để tăng sự tập trung bằng cách ghi chú lại lời nói của người khác cũng như tóm tắt lại lời nói của người khác trong thời gian ngắn.

Đặt câu hỏi mở

Câu hỏi mở khuyến khích người đối thoại chia sẻ thông tin chi tiết hơn, suy nghĩ sâu sắc hơn và bộc lộ quan điểm cá nhân, thay vì chỉ trả lời "có" hoặc "không". Điều này sẽ giúp người học nhìn nhận nhiều quan điểm khác nhau một cách rõ ràng hơn.

Ví dụ thực tế:

• Thay vì hỏi: "Bạn có thích kế hoạch này không?" , hãy hỏi: "Điều gì trong kế hoạch này khiến bạn cảm thấy hào hứng nhất?" hoặc "Những khía cạnh nào của kế hoạch này bạn nghĩ cần được xem xét thêm?".

Những câu hỏi này sẽ giúp người học trả lời sâu hơn, cũng như suy nghĩ kỹ càng hơn thay vì những câu trả lời đơn điệu.

Thử thách niềm tin cố hữu

Đây là kỹ thuật tự phản biện bản thân, giúp bạn nhận diện và xem xét lại những niềm tin đã ăn sâu vào tiềm thức, những điều bạn coi là chân lý không cần bàn cãi. Thay vì cố gắng chứng minh những điều bản thân nghĩ là đúng, chúng ta nên tìm cách nhìn lại những quan điểm thông qua các kĩ thuật như sau:

• Xác định niềm tin: Liệt kê một vài niềm tin mạnh mẽ mà bản thân đang có về một vấn đề cụ thể. 

• Đặt câu hỏi "tại sao": Tự hỏi bản thân bằng những câu hỏi như "Tại sao tôi lại tin điều này?", "Niềm tin này đến từ đâu?", "Bằng chứng nào ủng hộ niềm tin này?".

• Tìm kiếm bằng chứng đối lập: Cố gắng chủ động tìm kiếm thông tin, dữ liệu, hoặc kinh nghiệm cá nhân mâu thuẫn với niềm tin vốn có

• Thay đổi góc nhìn: Đặt bản thân vào góc nhìn đối lập và cố gắng bảo vệ quan điểm đó hoặc đặt mình vào tương lai, nhìn lại niềm tin hiện tại của mình.

• Thực hành theo hướng ngược lại: Đôi khi, chỉ cần giả định rằng niềm tin của bạn là sai và xem xét điều gì sẽ xảy ra nếu điều ngược lại là đúng.

Tìm hiểu quan điểm đối lập

Chủ động tìm kiếm và nghiên cứu các quan điểm khác biệt, thậm chí trái ngược hoàn toàn với bạn, để mở rộng tầm nhìn và thách thức suy nghĩ của mình bằng các cách như: 

• Đọc báo, sách, nghiên cứu từ nhiều nguồn: Không chỉ đọc những nguồn ủng hộ ý kiến, người học nên đọc các tờ báo có xu hướng chính trị khác, sách của các tác giả có tư tưởng đối lập, nghiên cứu từ các trường phái khác nhau.

• Theo dõi và tham gia các diễn đàn, nhóm thảo luận đa dạng: Tìm kiếm các cộng đồng trực tuyến hoặc offline nơi các quan điểm khác nhau được thể hiện. 

• Trò chuyện với những người có quan điểm khác biệt: Tìm kiếm những người bạn biết có ý kiến khác bạn về một vấn đề và yêu cầu họ giải thích quan điểm của họ. 

• Xem xét các lập luận mạnh mẽ của đối thủ: Khi đứng trước các quan điểm bất đồng, thay vì chỉ nghĩ về điểm yếu, hãy cố gắng tìm hiểu xem đâu là những lập luận mạnh nhất, hợp lý nhất của họ.

Thử nghiệm trải nghiệm mới

Trải nghiệm trực tiếp là cách hiệu quả để phá vỡ những giả định và mở rộng tầm nhìn, cũng như trau dồi kiến thức. Người học có thể lên các kế hoạch như:

• Lên danh sách những điều bạn chưa từng làm: Có thể là thử một món ăn mới, tham gia một lớp học về lĩnh vực bạn không am hiểu, đọc một thể loại sách mới, đến một nơi bạn chưa từng ghé thăm, tình nguyện cho một tổ chức khác biệt để khai thác thêm kiến thức

• Vượt ra khỏi giới hạn an toàn: Cố gắng làm những điều hơi khó chịu hoặc khiến bản thân cảm thấy không chắc chắn ban đầu.

• Nhìn lại các trải nghiệm: Sau mỗi trải nghiệm mới, hãy ghi lại các suy nghĩ của bản thân về những điều học được, những kinh nghiệm có thể rút ra để lần sau có thể làm tốt hơn, hoặc những vấn đề mà có thể sẽ khắc phục được.

Ứng dụng tư duy mở trong bối cảnh đa văn hóa

Trong thời đại toàn cầu hóa và giao thoa văn hóa, việc có một tư duy mở sẽ giúp người học có một lợi thế trong các công việc đa văn hóa cũng như giúp người học có nhiều cơ hội để thành công hơn.

Giao tiếp hiệu quả với các đồng nghiệp đa quốc gia

Sự khác biệt giữa các văn hóa khác nhau cũng như các rào cản ngôn ngữ là một trong những yếu tố ảnh hưởng đến giao tiếp hiệu quả ở các tập đoàn quốc tế hoặc môi trường làm việc với nhiều người nước ngoài.

Chính vì thế, một tư duy mở sẽ giúp chúng ta tinh ý cũng như chủ động trong việc tìm hiểu các bất đồng cũng như kiên nhẫn lắng nghe, điều chỉnh để có thể tạo ra những cuộc hội thoại hiệu quả. Chính sự chủ động và sẵn lòng sẽ giúp tạo thiện cảm cũng như giảm thiểu các sự hiểu lầm.

Thích ứng với các phong cách làm việc khác nhau

Mỗi nền văn hóa có những quan niệm khác nhau về công việc. Chính vì thế, người có tư duy mở sẽ tìm hiểu theo các góc nhìn khác nhau, để rút ra những các làm việc và thích ứng một các phù hợp, tư điều chỉnh với nền văn hóa đó để thể hiện sự coi trọng nền văn hóa, tạo ra sự tin tưởng.

Tận dụng sự đa dạng để tăng hiệu quả công việc

Tư duy mở giúp người học nhìn được các giá trị độc đáo bên ngoài các định kiến. Các quan điểm khác nhau sẽ giúp tiếp cận vấn đề một cách đa dạng, kích thích sáng tạo để tạo ra giải pháp đột phá. Chính sự đa dạng sẽ giúp người học nhìn thấy những rủi ro mà những nhóm người chung nền văn hóa không nhận thấy được, qua đó nâng cao hiệu quả.

Xây dựng mạng lưới quan hệ chuyên nghiệp rộng rãi

Thông qua việc thể hiện sự tôn trọng, thấu hiểu và cởi mở với các nền văn hóa khác, người học sẽ dễ dàng kết nối và tạo dựng mối quan hệ tin cậy với đồng nghiệp, đối tác từ khắp nơi trên thế giới. Mạng lưới này không chỉ mang lại cơ hội hợp tác và phát triển nghề nghiệp mà còn là nguồn tài nguyên quý giá để học hỏi, trao đổi kinh nghiệm và mở rộng tầm nhìn cá nhân.

Tổng kết

Bài viết trên đã tổng hợp và giới thiệu đến người học về tư duy mở và các lợi ích của việc phát triển tư duy mở trong môi trường đa văn hóa. Việc áp dụng tư duy mở vào công việc sẽ giúp tìm ra các giải pháp đột phá và sáng tạo hơn. Học viên muốn khám phá thêm các chủ đề tư duy có thể tham khảo các bài viết chuyên mục Thinking Skills của ZIM để phát triển tư duy toàn diện hơn.