HighScope: Khái niệm, triết lý cốt lõi và cách áp dụng tại nhà

HighScope là một trong những phương pháp giáo dục sớm được nhiều trường mầm non trên thế giới áp dụng. Điểm đặc biệt của HighScope là việc khuyến khích trẻ học thông qua trải nghiệm, khám phá và chủ động tham gia vào các hoạt động hằng ngày.

Để phụ huynh và giáo viên có thể hiểu rõ hơn về phương pháp này, bài viết sẽ giới thiệu khái niệm HighScope, triết lý cốt lõi cũng như cách áp dụng trong môi trường học tập và sinh hoạt của trẻ.

Phương pháp HighScope là gì?

Khái niệm HighScope

HighScope là một mô hình giáo dục sớm được phát triển từ năm 1962 bởi nhà tâm lý học người Mỹ David Weikart cùng các cộng sự. Tên gọi “HighScope” thể hiện những mục tiêu lớn và tầm nhìn dài hạn của phương pháp này trong việc giáo dục trẻ em.

Cốt lõi của HighScope nằm ở chính trẻ em, bởi phương pháp giáo dục này khuyến khích trẻ chủ động học hỏi thông qua các hoạt động thực tế. HighScope giúp trẻ phát triển không chỉ về kiến thức mà còn về kỹ năng tư duy, khả năng giao tiếp và sự tự tin; do đó, phương pháp này hiện được áp dụng rộng rãi trong giáo dục mầm non ở nhiều quốc gia.

Nguồn gốc của HighScope

HighScope là phương pháp giáo dục được phát triển dựa trên các nghiên cứu thực tiễn của David Weikart tại Ypsilanti, Michigan, Mỹ. Để chứng minh quan điểm rằng kết quả học tập kém không phải do khả năng bẩm sinh mà chủ yếu do thiếu cơ hội tiếp cận giáo dục từ sớm, Weikart đã xây dựng một chương trình hỗ trợ dành cho trẻ 3 - 4 tuổi có hoàn cảnh khó khăn [1].

HighScope Perry Preschool Project được triển khai tại Trường Tiểu học Perry từ năm 1962 đến 1968, gồm 123 học sinh được chia ngẫu nhiên thành hai nhóm: nhóm thực nghiệm (tham gia chương trình) và nhóm đối chứng (không tham gia chương trình).

Đối với nhóm thực nghiệm, các em sẽ được tham gia vào các lớp chất lượng cao do đội ngũ giáo viên giàu chuyên môn đứng lớp, đồng thời, nhà trường sẽ tổ chức các buổi thăm hỏi định kỳ tại nhà của các em.

Kết quả của dự án nghiên cứu này đã cho thấy sự chênh lệch rõ rệt về thành tích và hành vi giữa hai nhóm, cụ thể, ngay từ những năm đầu đời, 67% trẻ tham gia chương trình có IQ trên 90 khi lên 5 tuổi, trong khi con số này ở nhóm đối chứng là 28% [2].

Không chỉ vậy, tác động dài hạn của dự án đến chất lượng cuộc sống và trách nhiệm xã hội của những học sinh tham gia còn được thể hiện ở mức thu nhập và tỷ lệ phạm tội.

Những người từng tham gia dự án Perry có khả năng kinh tế tốt hơn ở tuổi 40 với 60% đạt mức thu nhập trên 820.000 USD, so với 40% ở nhóm không tham gia. Tỷ lệ người bị bắt giữ trên 5 lần ở nhóm thực nghiệm là 36%, thấp hơn nhiều so với mức 55% ở nhóm đối chứng [2].

Tham khảo thêm: Cách ứng dụng phương pháp học tập phân tán (Distributed learning)

Triết lý cốt lõi: Plan - Do - Review

Một trong những điểm đặc trưng của phương pháp HighScope là chu trình học tập Plan - Do - Review (Lập kế hoạch - Thực hiện - Nhìn lại) [1]. Chu trình này có thể được lồng ghép nhịp nhàng vào thời gian biểu hằng ngày của trẻ, tạo điều kiện để trẻ rèn luyện tư duy chủ động và tự làm chủ quá trình học tập của mình ngay từ bậc mầm non.

Plan – Lập kế hoạch

Ở bước Plan, trẻ được khuyến khích suy nghĩ và nói ra dự định của mình trước khi bắt đầu hoạt động. Phụ huynh và giáo viên có thể đặt những câu hỏi đơn giản như: “Con muốn chơi gì hôm nay?” hoặc “Con sẽ làm gì với những khối gỗ này?”.

Việc trẻ được tự chọn góc chơi, đồ vật hoặc hoạt động mà mình muốn tham gia có thể giúp trẻ chủ động hơn và hứng thú với việc học. Đồng thời, khi luyện được thói quen nghĩ mình sẽ làm gì trước, trẻ sẽ dần học cách lên kế hoạch, sắp xếp ý tưởng và hình dung kết quả của hoạt động.

Do – Thực hiện

Sau khi đã có kế hoạch, trẻ có thể chuyển sang bước Do, tức là thực hiện những gì mình đã dự định.

Ở bước này, trẻ có thể tự học qua trải nghiệm thực tế, tương tác với sự vật, hiện tượng xung quanh. Giáo viên hoặc người lớn không nên làm thay trẻ mà nên đóng vai trò hướng dẫn và gợi mở, ví dụ bằng cách đặt câu hỏi như: “Con nghĩ mình sẽ dán tờ giấy này bằng cách nào?” hoặc “Làm sao để mở hộp nước này?”.

Trong phương pháp HighScope, người lớn và trẻ nhỏ cùng tham gia vào quá trình thực hiện để trẻ được tự do khám phá nhưng vẫn có sự hỗ trợ khi cần.

Review – Nhìn lại

Sau khi kết thúc hoạt động, trẻ tiến đến bước Review để nhìn lại và chia sẻ về những gì đã trải nghiệm.

Trẻ có thể kể lại việc mình đã làm hoặc nói về điều mình thích trong hoạt động. Trong quá trình này, trẻ sẽ học được cách so sánh giữa kế hoạch ban đầu và kết quả đạt được, từ đó rút ra kinh nghiệm cho lần sau.

Tại trường học, bước Review này có thể được tổ chức dưới hình thức trò chuyện nhóm hoặc thảo luận cùng giáo viên, giúp trẻ rèn luyện khả năng diễn đạt, ghi nhớ và thói quen suy ngẫm về quá trình học tập của chính mình.

Tìm hiểu thêm: Pedagogy: Khái niệm, nguyên tắc và phương pháp giảng dạy hiệu quả

HighScope áp dụng cho độ tuổi nào?

Phương pháp HighScope được áp dụng chủ yếu cho trẻ trong giai đoạn giáo dục sớm, từ khoảng 6 tuần tuổi đến trước khi bắt đầu bậc tiểu học (khoảng 6 tuổi).

Dù tập trung vào bậc mầm non, nhiều nguyên tắc của HighScope vẫn có thể áp dụng ở tiểu học, đặc biệt là việc học thông qua trải nghiệm và sự chủ động của trẻ. Nội dung và hoạt động trong chương trình học luôn có thể điều chỉnh linh hoạt cho phù hợp với độ tuổi, khả năng và nhu cầu phát triển của từng nhóm trẻ.

Nội dung và cấu trúc chương trình HighScope

Các lĩnh vực phát triển chính

Trong chương trình HighScope, nội dung học tập của trẻ được xây dựng và sắp xếp thông qua hệ thống Key Developmental Indicators (KDIs), tạm dịch là các chỉ báo phát triển cốt lõi. Những chỉ báo này giúp phụ huynh và giáo viên hiểu trẻ đang phát triển như thế nào trong quá trình vui chơi và trải nghiệm, từ đó xây dựng hoạt động phù hợp và theo dõi sự phát triển của trẻ theo từng giai đoạn.

Đối với trẻ mầm non, các KDIs được chia thành 8 lĩnh vực phát triển chính, bao gồm:

• Cách tiếp cận việc học (Approaches to learning)

• Ngôn ngữ, đọc viết và giao tiếp (Language, literacy and communication)

• Phát triển xã hội và cảm xúc (Social and emotional development)

• Phát triển thể chất và sức khỏe (Physical development and health)

• Toán học (Mathematics)

• Nghệ thuật sáng tạo (Creative arts)

• Khoa học và công nghệ (Science and technology)

• Hiểu biết xã hội (Social studies)

Qua các lĩnh vực này, trẻ được phát triển đồng thời tư duy, giao tiếp, vận động, sáng tạo và khả năng tương tác với môi trường xung quanh.

Môi trường học tập theo HighScope

Môi trường học tập theo HighScope được sắp xếp có chủ đích nhằm khuyến khích trẻ khám phá và học hỏi một cách độc lập. Không gian học tập trong nhà và ngoài trời đều cần được bố trí hợp lý để trẻ dễ dàng hoạt động và tiếp cận các đồ dùng.

Một số đặc điểm của môi trường học tập theo HighScope gồm:

• Góc học tập rõ ràng

• Tài liệu mở

• Không gian khuyến khích tự chủ

HighScope khác gì so với phương pháp khác?

Điểm nổi bật của HighScope là đặt trẻ vào trung tâm của quá trình học tập. Trẻ được chủ động lựa chọn hoạt động, khám phá và đưa ra quyết định thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một cách thụ động.

Theo phương pháp HighScope, phụ huynh và giáo viên đóng vai trò đồng hành và hỗ trợ, quan sát và đặt câu hỏi gợi mở để trẻ tự tìm ra câu trả lời. Đồng thời, HighScope đề cao học qua trải nghiệm thực tế, khi trẻ trực tiếp tương tác với môi trường xung quanh.

Ưu điểm và hạn chế của phương pháp HighScope

Ưu điểm

Phương pháp HighScope mang lại nhiều lợi ích cho sự phát triển của trẻ trong giai đoạn đầu đời. Qua việc khuyến khích trẻ chủ động lựa chọn và tham gia vào các hoạt động thường ngày, phương pháp này giúp trẻ sớm hình thành kỹ năng độc lập và tự quản lý bản thân. Bên cạnh đó, thông qua trải nghiệm hằng ngày, trẻ cũng được rèn luyện khả năng tư duy và giải quyết vấn đề một cách tự nhiên.

Ngoài ra, như đã đề cập ở phần đầu, HighScope còn có thể tạo ra những tác động tích cực lâu dài đối với sự phát triển về nhận thức và xã hội của trẻ.

Hạn chế

Tuy nhiên, việc áp dụng HighScope cũng tồn tại một số hạn chế nhất định. Phương pháp này đòi hỏi sự kiên nhẫn và đồng hành từ phụ huynh và giáo viên bởi quá trình học tập của trẻ diễn ra thông qua trải nghiệm và khám phá, có thể không cho thấy kết quả ngay lập tức.

Ngoài ra, khi chưa hiểu đúng về phương pháp, một số người có thể nhầm lẫn HighScope với việc để trẻ “tự do hoàn toàn”, trong khi thực tế trẻ vẫn được học tập trong một môi trường được thiết kế cẩn thận và có sự hướng dẫn phù hợp từ người lớn.

Đọc thêm: Xu hướng giáo dục cá nhân hóa trong tương lai và sự hỗ trợ của công nghệ

Cách áp dụng HighScope tại nhà

Phụ huynh hoàn toàn có thể áp dụng tinh thần của phương pháp HighScope trong sinh hoạt hằng ngày cùng con. Trước hết, phụ huynh có thể cho trẻ quyền lựa chọn trong một phạm vi nhất định, ví dụ như chọn sách để đọc, chọn trò chơi hoặc quyết định mình muốn thực hiện hoạt động nào trước. Những lựa chọn này vừa khiến trẻ cảm thấy được tôn trọng, vừa giúp trẻ học cách đưa ra quyết định.

Bên cạnh đó, cha mẹ có thể tạo thói quen hỏi - lắng nghe - phản hồi khi trò chuyện với con. Thay vì chỉ hướng dẫn hoặc đưa ra câu trả lời ngay cho một vấn đề, phụ huynh nên đặt những câu hỏi gợi mở, lắng nghe suy nghĩ của trẻ và cùng con trao đổi về cách giải quyết vấn đề.

Ngoài ra, gia đình cũng có thể duy trì quy trình Plan - Do - Review trong những hoạt động đơn giản mỗi ngày. Chẳng hạn, trước khi chơi hoặc làm một việc gì đó, cha mẹ hỏi con muốn làm gì (Plan), sau đó để con thực hiện (Do), và cuối cùng trò chuyện cùng con về những gì đã làm hoặc cảm nhận của con (Review). 

Lưu ý khi áp dụng HighScope

Khi áp dụng phương pháp HighScope, phụ huynh hoặc giáo dục cần đặc biệt lưu ý không làm thay trẻ, dù làm thay có thể khiến mọi việc được hoàn thành nhanh hơn. Thay vào đó, người lớn nên tạo cơ hội để trẻ tự thử, tự tìm cách giải quyết vấn đề và học từ trải nghiệm của mình. 

Bên cạnh đó, phụ huynh và giáo viên cũng không nên đặt nặng việc đạt được kết quả hoàn hảo, bởi trọng tâm của HighScope không phải là kết quả, mà là quá trình khám phá và học hỏi của trẻ.

Đồng thời, người lớn cần tôn trọng nhịp độ phát triển cá nhân của con em mình, vì mỗi trẻ có tốc độ học hỏi và cách tiếp cận thế giới khác nhau. Khi được thoải mái phát triển theo nhịp độ phù hợp, trẻ sẽ tự tin và hứng thú hơn trong học tập.

Tổng kết

HighScope không chỉ là một phương pháp, mà còn là triết lý giáo dục hướng đến việc nuôi dưỡng năng lực tự chủ của trẻ ngay từ những năm đầu đời. Cốt lõi của HighScope nằm ở việc trao quyền cho trẻ được lựa chọn, trải nghiệm và tin tưởng vào khả năng của chính mình.

Khi được học tập trong môi trường khuyến khích sự chủ động, trẻ sẽ có cơ hội phát triển tư duy độc lập, sự tự tin và khả năng giải quyết vấn đề. Vì thế, HighScope đặc biệt phù hợp với những gia đình mong muốn xây dựng cho con nền tảng kỹ năng sống bền vững và khả năng học hỏi lâu dài trong tương lai.

Giải đáp thắc mắc về kiến thức tiếng Anh là nhu cầu thiết yếu của nhiều học viên trong quá trình học tập và ôn thi. ZIM Helper là diễn đàn trực tuyến chuyên nghiệp cung cấp giải đáp về kiến thức tiếng Anh cho người học đang luyện thi IELTS, TOEIC, luyện thi Đại học và các kỳ thi tiếng Anh khác. Diễn đàn được vận hành bởi đội ngũ High Achievers - những người đã đạt thành tích cao trong các kỳ thi, đảm bảo chất lượng thông tin và hướng dẫn chính xác cho người học. Liên hệ Hotline 1900-2833 (nhánh số 1) để được tư vấn chi tiết.