Chiến lược tưởng tượng thị giác: Nâng cao kỹ năng đọc hiểu

Bài viết giới thiệu chiến lược tưởng tượng thị giác, giúp người đọc cải thiện đáng kể khả năng đọc hiểu văn bản. Chiến lược này có liên quan mật thiết đến khả năng ghi nhớ thông tin đã đọc và liên kết các thông tin đó một cách chặt chẽ, đồng thời giúp người đọc nâng cao khả năng dự đoán ngữ nghĩa của từ mới.

Đối với người học ở mọi lứa tuổi, kỹ năng đọc là một trong những kỹ năng khó và đòi hỏi sự kết hợp của nhiều kỹ năng phụ (sub-skills). Người đọc thường phải đối mặt với các thử thách về từ vựng lạ, câu văn dài, các cấu trúc ngữ pháp khó trong bài đọc tiếng Anh, đặc biệt là bài đọc trong đề thi IELTS Reading. Do đó, tác giả của bài viết này sẽ giới thiệu một phương pháp gọi là chiến lược tưởng tượng thị giác, nhằm giúp cho người đọc có thể vượt qua các rào cản cơ bản để trau dồi khả năng đọc hiểu và dạt được kết quả tốt hơn trong quá trình luyện tập kỹ năng Reading.

Bản chất của việc đọc và khả năng đọc hiểu

Theo Wixson và các cộng sự [1] định nghĩa việc đọc chính là quá trình hình thành ý nghĩa thông qua sự tương tác liên tục giữa (1) kiến thức sẵn có của người đọc; (2) thông tin trong văn bản và (3) hoàn cảnh của việc đọc. Nhiều nhà nghiên cứu đã kết luận rằng đọc là một quá trình phức tạp, đòi hỏi người đọc phải đồng thời vận dụng kiến thức về ngôn ngữ, về các chủ đề và kiến thức văn hóa để có thể nắm bắt ý nghĩa của văn bản. Và chúng ta đều biết chắc chắn rằng kỹ năng đọc là một kỹ năng vô cùng quan trọng đối với việc học, đặc biệt là học một ngoại ngữ như tiếng Anh.

Tuy nhiên, việc đọc hiểu (reading comprehension) một bài viết bằng tiếng Anh là một thách thức to lớn đối với người học ở mọi lứa tuổi. Pearson và các cộng sự [2] cho rằng đọc hiểu là hành vi liên kết những thông tin về mặt chữ viết với kiến thức nền (schema) - tức tất cả những thông tin về thế giới xung quanh mà mỗi người đã tiếp nhận và lưu trữ trong ký ức. Mục đích cuối cùng của việc đọc hiểu không phải là hiểu từ vựng, hiểu câu, mà là hiểu tổng thể văn bản.

Những khó khăn trong việc đọc hiểu

Cain và Oakhill [3] đã đưa ra nhận định rằng đọc hiểu bao gồm sự tương tác giữa hàng loạt các quá trình và kỹ năng nhận thức. Về cơ bản, để đọc hiểu tốt một văn bản, người đọc cần liên kết các thông tin trên mặt chữ với trải nghiệm và kiến thức nền tảng của bản thân về sự vật và sự việc xung quanh, giúp người đọc dự đoán nghĩa của từ vựng không quen thuộc, liên kết thông tin, hay hiểu được ngụ ý của tác giả.

Tuy nhiên, các yếu tố như hạn chế về năng lực ngôn ngữ, khác biệt về văn hóa, thiếu cơ hội tiếp xúc với tiếng Anh trong đời sống thường ngày, v.v... là những rào cản khiến việc đọc hiểu trở nên khó khăn. Đây cũng là những vấn đề mà thí sinh tại Việt Nam thường gặp phải, bởi khác biệt về văn hóa Á Đông và văn hóa phương Tây, khác biệt về cấu trúc ngôn ngữ, môi trường sử dụng tiếng Anh chưa phổ biến đồng đều ở trường học và công sở, khiến nhiều người cảm thấy khó khăn khi tiêu thụ nội dung viết bằng tiếng Anh.

Ngoài ra, trí nhớ làm việc (working memory) cũng là một vấn đề cốt lõi quyết định hiệu quả của việc đọc hiểu. Trong bài báo của tác giả Baddeley [4], trí nhớ làm việc được định nghĩa là một hệ thống của não bộ có khả năng lưu trữ và thao túng tâm lý tạm thời, đóng vai trò quan trọng trong những nhiệm vụ nhận thức phức tạp như lên kế hoạch, đưa ra quyết định, và giải quyết vấn đề. Loại trí nhớ này vô cùng quan trọng trong quá trình đọc hiểu, bởi người đọc cần lưu trữ phần văn bản vừa đọc được trong đầu, đồng thời sắp xếp các từ ngữ và nghĩa của chúng để tạo nên một văn bản hoàn chỉnh được liên kết chặt chẽ. Ngoài ra, người học có trí nhớ làm việc tốt cũng sở hữu khả năng giải nghĩa của từ mới tốt hơn, bởi họ có thể lưu trữ từ mới đó trong đầu, tiếp tục đọc về các câu liên quan đến từ đó để nắm được tổng quan về ngữ cảnh, từ đó đưa ra dự đoán về nghĩa của từ mới.

Đọc thêm: Sự ảnh hưởng của Working memory đối với việc học từ vựng qua bài đọc

Tuy nhiên, khi người học mất tập trung hoặc hệ thống ghi nhớ của họ bị quá tải, họ thường quên mất thông tin vừa đọc hoặc phải đọc đi đọc lại một đoạn văn bản, gây khó khăn cho việc liên kết và hiểu nghĩa. Vậy làm thế nào để nâng cấp sức chứa cho hệ thống trí nhớ làm việc và cải thiện khả năng đọc hiểu? Hãy cùng tìm hiểu một phương pháp thú vị được giới thiệu ở phần tiếp theo của bài.

Chiến lược tưởng tượng thị giác (Visual Imagery Strategy)

Định nghĩa chiến lược tưởng tượng thị giác

Để giúp người học cải thiện khả năng đọc hiểu văn bản, một trong những phương pháp có hiệu quả nổi bật đã được nghiên cứu chuyên sâu trong nhiều thập kỷ là chiến lược tưởng tượng thị giác (Visual Imagery Strategy). Được đề xuất bởi Clark [5], chiến lược này giúp người học nâng cao khả năng đọc hiểu bằng cách tạo ra những tưởng tượng bằng hình ảnh để đại diện cho nội dung của đoạn văn. Trang Reading Rockets cũng cho rằng tưởng tượng thị giác khuyến khích người đọc sử dụng trí tưởng tượng của mình và các chi tiết giác quan trong văn bản để tạo nên những hình ảnh về bối cảnh, nhân vật, sự kiện, và chủ đề trong tâm trí. 

Ưu điểm của chiến lược tưởng tượng thị giác

Những ưu điểm của phương pháp này đã được chứng thực bởi Clark và các cộng sự [5]. Người học sử dụng chiến lược này biểu hiện tốt hơn trong việc nhớ lại những chi tiết quan trọng sau khi đọc, ghi nhớ thông tin lâu hơn, và cuối cùng là đọc hiểu dễ dàng hơn. Đối với Woolley [6], khi kết hợp hình dung về thị giác với các thông tin trên mặt chữ, người đọc thường bị thu hút và hòa mình vào nội dung bài đọc hơn. Điều này là do khi tưởng tượng ra hình ảnh, họ phải chủ động liên kết nội dung văn bản với trải nghiệm hoặc kiến thức của bản thân, nhờ đó tạo sự hứng thú cho việc đọc. Thêm vào đó, chiến lược này đã được thí nghiệm chứng minh là phù hợp với người học ở mọi lứa tuổi, từ trẻ nhỏ đến học sinh trung học lẫn người lớn, đặc biệt là nhóm người học trực quan (visual learners). 

Tuy vậy, không phải người học nào cũng có thể dễ dàng tưởng tượng những thông tin đọc được thành hình ảnh trong tâm trí. Những biểu hiện của người học có khả năng tưởng tượng kém hiệu quả là: phải đọc lại một nội dung nhiều lần mới có thể hiểu, không hiểu được những liên hệ nguyên nhân - kết quả, không thể nắm bắt ý chính hoặc ngụ ý trong ngôn ngữ nói và viết, thường phải hỏi lại những câu hỏi đã được trả lời, không thể trao đổi về cảm nhận của bản thân một cách lưu loát… 

Trong phần tiếp theo của bài viết sẽ giới thiệu một số kỹ thuật mà người học có thể được áp dụng như là một phần của chiến lược tưởng tượng thị giác, giúp làm tăng khả năng đọc hiểu và ghi nhớ thông tin hoặc từ vựng.

Các kỹ thuật luyện tập chiến lược tưởng tượng thị giác

Tạo ra “hình ảnh” trong tâm trí

• Tưởng tượng ra bối cảnh: khi đọc một văn bản, người học cố gắng hình dung chủ đề của nội dung, những sự kiện gì có thể xảy ra xung quanh chủ đề đó, tập trung vào những mô tả chi tiết mà tác giả đề cập. Ví dụ, với những bài đọc có mô tả về cấu trúc của một bộ máy hoặc một quy trình sản xuất thức ăn, hãy tưởng tượng như cỗ máy đó hay quy trình đó đang diễn ra trước mặt, tuần tự theo từng bước được liệt kê trong bài đọc.

• Đừng bỏ quên các giác quan: trong bài đọc, tác giả thường đề cập đến các chi tiết có yếu tố giác quan. Người đọc nên vận dụng tất cả các giác quan của bản thân để cố nhìn, nghe, chạm, thậm chí ngửi và nếm.

Vẽ biểu đồ và bản đồ tư duy

Bản đồ tư duy là một khái niệm khá quen thuộc với người học, và nó có thể được áp dụng vào kỹ năng phân tích mối quan hệ giữa các ý tưởng trong văn bản, khiến nội dung bài đọc trở nên trực quan, dễ hiểu hơn. Người đọc có thể vừa đọc vừa tạo nên các biểu đồ theo dòng thời gian hoặc theo cấp bậc, cấu trúc dựa vào thông tin của bài đọc. Ngoài ra, đối với các thông tin có nhiều mối quan hệ phức tạp như quan hệ nguyên nhân - kết quả, quan hệ tăng tiến,... người đọc cũng có thể dành một chút thời gian để phác thảo một sơ đồ tư duy đơn giản, giúp việc liên kết các thông tin dễ dàng hơn.

Sử dụng biểu tượng

Trong quá trình luyện tập, người đọc có thể bổ sung chú thích bằng các biểu tượng nhằm minh họa cho thông tin. Ví dụ, người đọc sử dụng biểu tượng mũi tên hướng lên trên để chỉ sự gia tăng của cái gì đó, hoặc sử dụng biểu tượng mặt cười để đại diện cho quan điểm ủng hộ của tác giả đối với một vấn đề.

Chia sẻ về “hình ảnh” trong tâm trí

Khi người đọc có cơ hội rèn luyện kỹ năng Reading cùng với bạn bè hoặc người hướng dẫn, hãy chia sẻ về hình ảnh mà mình “thấy” được trong đầu, bao gồm những đặc điểm về bối cảnh của câu chuyện, hoặc những nhân vật và thông tin về họ hay chuỗi hành động của họ, tưởng tượng như những nhân vật và hành động tạo thành một “bộ phim” trong tâm trí. Sau khi đọc một lượng thông tin vừa phải, người đọc có thể dừng lại, cố gắng phác họa ra hình ảnh hình dung được trong đầu, chia sẻ hình ảnh đó với bạn học hoặc người hướng dẫn, đồng thời khuyến khích họ chia sẻ hình ảnh mà họ “thấy”, sau đó so sánh sự khác biệt giữa những “hình ảnh” được chia sẻ, bởi vì mỗi người đều có một kho tàng kiến thức nền riêng, giúp bổ sung những khía cạnh khác biệt và đa dạng hơn. Lặp đi lặp lại quá trình này sẽ giúp người đọc hình thành thói quen và dễ dàng tạo ra những hình dung thị giác một cách chính xác và nhanh chóng.

Đọc thêm: Ứng dụng phương pháp Visual Learning trong quá trình học IELTS

Tổng kết

Bài viết trên đã giới thiệu chiến lược tưởng tượng thị giác - một phương pháp thú vị giúp giải quyết các vấn đề cản trở khả năng đọc hiểu. Hy vọng bài viết này có thể giúp người đọc dễ dàng nắm bắt ý nghĩa của các văn bản, nâng cao khả năng ghi nhớ và kết nối thông tin, sau cùng là đạt được kết quả rèn luyện tốt hơn đối với kỹ năng Reading của bài thi IELTS.

Để đạt kết quả cao trong kỳ thi IELTS, người học cần một phương pháp ôn luyện hiệu quả và lộ trình rõ ràng. Hệ thống giáo dục ZIM cung cấp các khóa học IELTS chuyên sâu, áp dụng phương pháp giảng dạy hiện đại giúp học viên phát triển toàn diện cả bốn kỹ năng. Với đội ngũ giảng viên giàu kinh nghiệm và tài liệu cập nhật, học viên có thể tối ưu hóa thời gian học tập và nâng cao điểm số. Để được tư vấn chi tiết, liên hệ hotline 1900-2833 (nhánh số 1) hoặc truy cập Khóa học IELTS.