Phát triển kiến thức từ vựng bằng nguồn tài liệu Graded Readers

Từ vựng là một trong những nền tảng quan trọng nhất đối với người học ngôn ngữ nói chung và thí sinh các kỳ thi chuẩn hóa như IELTS và TOEFL nói riêng. Để sử dụng ngôn ngữ một cách chính xác và tự nhiên, người học không chỉ cần sở hữu vốn từ phong phú mà còn phải hiểu cách vận dụng từ trong các ngữ cảnh khác nhau.

Nhằm nâng cao kiến thức từ vựng, nhiều phương pháp học đã được đề xuất. Một trong những phương pháp hiệu quả là học từ vựng thông qua việc đọc các bộ sách Graded Readers. Phương pháp này kết hợp giữa Đọc mở rộng (Extensive Reading) và Học từ vựng Ngẫu Nhiên thông qua việc Đọc (Incidental Vocabulary Learning through Reading).

Bài viết nhằm cung cấp nền tảng lý thuyết và nghiên cứu về Graded Readers trong mối liên hệ với hai phương pháp trên, đồng thời gợi ý hướng dẫn cách sử dụng loại tài liệu này để hỗ trợ người học phát triển vốn từ vựng tốt hơn. 

Cơ sở lý thuyết 

Khái niệm Graded Readers 

Theo Nation và Wang (1999) [1], Graded Readers là sách được biên soạn dành riêng cho người học ngoại ngữ, với nội dung và độ dài được kiểm soát chặt chẽ. Trong đó, lượng từ vựng và cấu trúc ngữ pháp được thiết kế sao cho phù hợp với người học ở từng trình độ ngôn ngữ.

Thông thường, Graded Readers được phân thành 6 cấp độ với số lượng từ tăng dần theo bảng dưới đây. 

Bảng 1: Sáu cấp độ từ vựng của Graded Readers

Hình dưới đây minh hoạ bìa và nội dung của Fire on the Mountain, một cuốn Graded Reader được phát triển bởi Meister và Nation (1979) [2]. Hiện nay, cuốn sách này đã hết hạn bản quyền và được sử dụng như một tài liệu mở dành cho người học tiếng Anh.

Bên trong cuốn Graded Reader này, nội dung được giản lược và trình bày trong 21 trang, bao gồm 4 chương ngắn. Các từ vựng mới thường được chú giải ở cuối mỗi trang nhằm hỗ trợ người đọc hiểu nội dung. Ngoài ra, phần cuối sách còn cung cấp các câu hỏi đọc hiểu và bài tập từ vựng theo chủ đề, giúp người học củng cố và kết nối kiến thức từ văn bản.

Vai trò của Graded Readers trong Extensive Reading

Theo Grabe và Yamashita (2022) [3], Extensive Reading (Đọc mở rộng) là phương pháp khuyến khích người học đọc với khối lượng lớn từ nhiều nguồn tài liệu đa dạng. Trong quá trình học ngoại ngữ, Extensive Reading không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện khả năng đọc hiểu của người học mà còn góp phần đáng kể vào sự phát triển vốn từ vựng.

Một trong những loại tài liệu phổ biến thường được sử dụng trong hoạt động Extensive Reading là Graded Readers, bởi các tài liệu này được thiết kế theo nhiều cấp độ khác nhau nhằm phù hợp với trình độ của từng nhóm người học.

Nghiên cứu từ Webb và Macalister (2013) [4] hoặc từ Webb và Chang (2015) [5] cho thấy Graded Readers là nguồn tài liệu hiệu quả trong hoạt động Extensive Reading, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho người học tiếp xúc với từ vựng trong ngữ cảnh tự nhiên.

Ngoài ra, sự phong phú về nội dung và chủ đề dành cho nhiều đối tượng độc giả khác nhau cũng là một lợi thế quan trọng của Graded Readers trong việc hỗ trợ giáo viên thiết kế hoạt động đọc mở rộng cho đa dạng học viên.

Vai trò của Graded Readers trong Incidental Vocabulary Learning

Nhờ tạo điều kiện cho người đọc tiếp xúc với ngoại ngữ trong ngữ cảnh tự nhiên, Graded Readers được xem là một công cụ đóng vai trò quan trọng trong Incidental Vocabulary Learning (Học từ vựng ngẫu nhiên). 

Theo Webb và Nation (2017) [6], Incidental Vocabulary Learning được định nghĩa là quá trình người học tiếp thu từ vựng khi tham gia các hoạt động tập trung vào ý nghĩa (Meaning-Focused Task). Nói cách khác, khi người học đọc, nghe, hoặc xem các nguồn tài liệu bằng ngoại ngữ, họ có thể tiếp thu những từ vựng mới một cách không chủ đích.

Trong số các hoạt động này, đọc được xem là một trong những hình thức đã được nghiên cứu rộng rãi và được chứng minh là có khả năng góp phần đáng kể vào việc phát triển vốn từ vựng của người học.

Các nghiên cứu của Pellicer-Sánchez và Schmitt (2010) [7] cũng như Waring và Takaki (2003) [8] đã chỉ ra rằng các hoạt động đọc có giúp người học ngoại ngữ tiếp thu từ vựng cả về mặt ý nghĩa lẫn cách viết của từ. Ngay cả sau khi hoàn thành hoạt động đọc, người học vẫn có khả năng ghi nhớ mặt chữ của của một số từ vựng mà họ đã tiếp xúc trong văn bản.

Chính vì vậy, các tài liệu như Graded Readers, với vốn từ vựng được kiểm soát và nội dung phù hợp với trình độ người học, được xem là nguồn tài liệu đặc biệt hiệu quả trong việc hỗ trợ quá trình học từ vựng ngẫu nhiên thông qua hoạt động đọc. 

Tuy nhiên, việc học từ vựng thông qua Graded Readers cũng tồn tại một số hạn chế.

• Theo Laufer (2005) [9], lượng từ vựng mà người học có thể tiếp thu thông qua hoạt động đọc thường không nhiều so với các hoạt động học Từ vựng chủ động (Intentional Vocabulary Learning).

• Theo Barcroft (2009) [10], đây là phương pháp học từ vựng bằng cách chủ động tập trung vào ghi nhớ từ thông qua danh sách từ vựng, thẻ học từ (flashcards), hoặc các bài tập ngữ pháp cụ thể.

• Bên cạnh đó, nếu người học không chủ động ôn tập và củng cố các từ vựng mới đã gặp trong quá trình đọc, hơn một nửa số từ vựng này có thể nhanh chóng bị quên theo đường cong quên lãng của Ebbinghaus (1913) (Ebbinghaus Forgetting Curve) [11].

Hình bên dưới minh hoạ Đường cong quên lãng, được nhà tâm lý học Ebbinghaus xây dựng dựa trên các thí nghiệm về trí nhớ. Có thể thấy rằng, khả năng ghi nhớ của người học bắt đầu suy giảm nhanh chóng sau khi tiếp nhận thông tin ban đầu.

Nếu không có sự ôn tập hoặc củng cố, lượng thông tin được duy trì trong trí nhớ sẽ giảm đáng kể theo thời gian, và người học chỉ còn nhớ lại một phần rất hạn chế của nội dung đã học.

Vì vậy, việc áp dụng các chiến lược phù hợp là cần thiết để giúp cả người học và giáo viên sử dụng Graded Readers một cách hiệu quả hơn trong việc phát triển vốn từ vựng.

Chiến lược sử dụng Graded Readers hiệu quả trong phát triển vốn từ vựng

Kết hợp các hoạt động tăng cường tiếp xúc với từ vựng mới từ Graded Readers

Theo Schmitt (2008) [12], việc kết hợp giữa các hoạt động học Từ vựng chủ động (Intentional Vocabulary Learning) và việc học từ vựng thông qua đọc Graded Readers là cần thiết nhằm tối ưu hiệu quả của cả hai phương pháp. Vì vậy, việc tổ chức các hoạt động bổ trợ sau khi đọc có thể giúp người học tăng cường sự tiếp xúc với các từ vựng mới xuất hiện trong các tài liệu Graded Readers.

Đối với giáo viên

Tổ chức các hoạt động giao tiếp dựa trên nội dung của Graded Readers

Theo Horst, Cobb, và Nicolae (2005) [13], giáo viên có thể tổ chức các hoạt động làm việc theo cặp hoặc theo nhóm, trong đó người học thảo luận về nội dung hoặc chủ đề của cuốn Graded Readers vừa đọc. Ngoài ra, giáo viên cũng có thể thiết kế các nhiệm vụ như sắp xếp lại các sự kiện trong câu chuyện, hoặc yêu cầu người học thảo luận và đưa ra quyết định cho một tình huống được mô tả trong truyện.

Những hoạt động này tạo cơ hội cho người học tái sử dụng các từ vựng đã xuất hiện trong bài đọc, từ đó góp phần tăng cường khả năng ghi nhớ và sử dụng từ vựng.

Yêu cầu người học sử dụng từ mới đã học trong thực hành viết câu

Webb (2005) [14] gợi ý rằng sau khi cung cấp nghĩa của các từ vựng cần học từ hoạt động đọc, giáo viên có thể yêu cầu người học tự đặt câu với các từ này. Hoạt động này giúp người học hiểu rõ hơn cách sử dụng từ trong ngữ cảnh và củng cố kiến thức từ vựng đã học.

Yêu cầu người học kể lại nội dung bài đọc sử dụng các từ vựng đã học trong quá trình đọc

Joe (1998) [15] cho rằng giáo viên cũng có thể yêu cầu người học tóm tắt hoặc kể lại nội dung của bài đọc bằng cách sử dụng các từ vựng đã xuất hiện trong văn bản. Hoạt động này giúp người học tái sử dụng từ vựng trong ngữ cảnh giao tiếp, từ đó góp phần củng cố việc ghi nhớ từ vựng.

Đối với người học

Trong khi đọc: Tự đoán nghĩa của từ dựa trên ngữ cảnh trước khi sử dụng từ điển 

Trong quá trình đọc, người học có thể dành một khoảng thời gian ngắn để suy nghĩ và dự đoán nghĩa của các từ vựng mới dựa trên ngữ cảnh, trước khi tra cứu từ điển hoặc sử dụng các công cụ dịch thuật. Chiến lược này có thể giúp tăng cường quá trình xử lý từ vựng và hỗ trợ việc ghi nhớ từ vựng trong dài hạn.

Để hỗ trợ người học dự đoán nghĩa của các từ vựng mới dựa trên ngữ cảnh, Nation và Coady (1988) [16] đề xuất quy trình gồm 5 bước sau:

• Bước 1: Xác định từ loại của từ vựng mới (danh từ, động từ, tính từ hoặc trạng từ).

• Bước 2: Xác định các từ xung quanh trong câu và phân tích mối quan hệ giữa chúng với từ mới.

• Bước 3: Quan sát các câu lân cận và xác định mối liên kết giữa các câu này với câu chứa từ mới, đặc biệt thông qua các từ nối.

• Bước 4: Dự đoán nghĩa của từ mới dựa trên các thông tin đã phân tích ở bước 2 và bước 3.

• Bước 5: Kiểm tra lại nghĩa của từ. Trong quá trình tự học, người học có thể tra cứu từ điển hoặc sử dụng các công cụ dịch thuật để xác nhận dự đoán của mình.

Sau khi đọc: Sử dụng Corpus, từ điển và tạo các bài kiểm tra ngắn

Theo Smith (2004) [17], sau khi hoàn thành bài đọc, người học có thể sử dụng Corpus (tập hợp các văn bản được thu thập và tổ chức theo những nguyên tắc nhất định) hoặc từ điển để tra cứu thêm về cách sử dụng của các từ vựng mới.

Ví dụ, người học có thể truy cập các trang web như COCA (https://www.english-corpora.org/coca/) hoặc Lextutor (https://www.lextutor.ca/conc/eng/) được phát triển bởi nhà ngôn ngữ học Tom Cobb để tìm các ví dụ thực tế về cách sử dụng từ trong nhiều ngữ cảnh khác nhau.

Ngoài ra, người học cũng có thể sử dụng các nền tảng tạo bài kiểm tra ngắn sau khi đọc, chẳng hạn như Wayground (trước đây là Quizizz) (https://wayground.com/), để tự kiểm tra và củng cố việc ghi nhớ các từ vựng mới đã học. Những hoạt động này giúp tăng cường sự tiếp xúc với từ vựng và hỗ trợ quá trình ghi nhớ từ vựng một cách hiệu quả hơn.

Sau khi đọc: Ghi chép từ vựng vào sổ tay từ vựng 

Người học có thể ghi lại các từ mới cùng với nghĩa, ví dụ sử dụng trong các ngữ cảnh khác nhau và các thông tin liên quan vào sổ tay từ vựng. Việc ghi chép này giúp người học hệ thống hóa kiến thức và theo dõi quá trình học từ vựng của mình.

Những từ đã ghi chép sau đó có thể được chuyển thành thẻ học từ vựng (Flashcards) để ôn luyện thường xuyên. Người học có thể sử dụng phương pháp lặp lại ngắt quãng (Spaced Repetition) nhằm tăng cường khả năng ghi nhớ từ vựng trong dài hạn. Việc ôn tập định kỳ thông qua flashcards giúp người học củng cố các từ đã gặp trong quá trình đọc và sử dụng chúng hiệu quả hơn trong giao tiếp.

Thực hiện tần suất đọc Graded Readers hợp lý

Bên cạnh các hoạt động củng cố từ vựng, việc duy trì tần suất đọc Graded Readers phù hợp cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển vốn từ vựng.

Theo Webb và Nation (2017) [6], việc đọc các tài liệu Graded Readers một cách thường xuyên có thể giúp người học tăng cường sự tiếp xúc với từ vựng và hỗ trợ quá trình tích lũy vốn từ. Một tần suất được gợi ý là khoảng một cuốn Graded Reader mỗi hai tuần. Tuy nhiên, điều này cũng phụ thuộc vào trình độ và thời gian học tập của người học. 

Ngoài ra, người học cũng có thể áp dụng chiến lược Đọc lại (Rereading Strategy) đối với các tài liệu Graded Readers. Hoạt động này không chỉ giúp cải thiện độ lưu loát khi đọc mà còn làm tăng tần suất tiếp xúc với các từ vựng đã gặp trong văn bản, từ đó hỗ trợ quá trình ghi nhớ và củng cố vốn từ vựng.

Thông thường, hoạt động đọc lại nên được thực hiện sau một khoảng thời gian nhất định, chẳng hạn vài tuần sau lần đọc đầu tiên. Điều này giúp người học có cơ hội tiếp xúc lại với nội dung và từ vựng của văn bản trong một bối cảnh quen thuộc.

Quá trình này góp phần tạo ra hiệu ứng Lặp lại ngắt quãng (Spaced Repetition), từ đó hỗ trợ giảm thiểu tác động của Đường cong quên lãng (Ebbinghaus Forgetting Curve) [11], góp phần chuyển hoá kiến thức vào trí nhớ dài hạn của người học.

Tổng kết

Bài viết trên đã giới thiệu cho người học về các phương pháp áp dụng nguồn tài liệu Graded Readers cho việc học từ vựng một cách hiệu quả. Hy vọng rằng người học có thể tìm ra phương pháp học từ vựng và ghi nhớ khiến bản thân cảm thấy hiệu quả nhất.

Thí sinh đang tìm kiếm giải đáp cho các thắc mắc về tiếng Anh sẽ tìm thấy nguồn hỗ trợ quý giá tại ZIM Helper - diễn đàn hỏi đáp chuyên nghiệp dành cho người học tiếng Anh. Nơi đây tập trung giải đáp các vấn đề liên quan đến luyện thi IELTS, TOEIC, chuẩn bị cho kỳ thi Đại học và nhiều kỳ thi tiếng Anh khác, với đội ngũ vận hành là những High Achievers - những người đã đạt thành tích cao trong các kỳ thi. Liên hệ Hotline 1900-2833 (nhánh số 1) để được tư vấn chi tiết.