DESMOS là công cụ máy tính khoa học dùng trong các kỳ thi chuẩn hóa.
Để dùng DESMOS tìm hàm phân thức trước/sau tịnh tiến dọc, ta sử dụng tính năng vẽ đồ thị.
Sử dụng DESMOS để tìm hàm phân thức trước/sau tịnh tiến dọc
Key takeaways
Trong các bài thi chuẩn hóa quốc tế về năng lực toán, chẳng hạn như Digital SAT, thí sinh có thể sẽ được cung cấp phần mềm DESMOS, phần mềm máy tính khoa học giúp giải quyết các vấn đề liên quan đến đồ thị, thống kê và các phép tính cơ bản. Nắm được các tính năng của DESMOS cũng như thao tác sử dụng sẽ giúp thí sinh tăng tốc độ làm bài, đơn giản hóa các bước tính toán, từ đó nâng cao hiệu quả bài thi. Trong phạm vi bài viết này, tác giả sẽ hướng dẫn người học tìm hàm phân thức trước/sau tịnh tiến dọc, một dạng bài phổ biến trong bài thi SAT Math.
Lý thuyết chung về hàm phân thức
Hàm phân thức đơn thuần là một hàm số có f(x) bằng thương của hai đa thức. Như vậy, hàm phân thức sẽ có dạng như sau:
\(P(x)=\frac{A}{B}\)
Trong đó:
A và B đại diện cho các đa thức
B phải khác 0 (vì không thể chia cho 0).
Lưu ý, hai đa thức cấu tạo nên một hàm phân thức không nhất thiết là phải cùng bậc.
Do B ≠ 0, nên tập xác định của hàm phân thức là {x ∈ R | B ≠ 0}.
Với một phân thức có dạng A/B, ta luôn có B phải khác 0. Do đó, ta có:
Điều kiện để phân thức xác định: B ≠ 0
Điều kiện để phân thức không xác định: B = 0
Các bước tìm giá trị để phân thức xác định:
Thiết lập điều kiện cho mẫu của phân thức khác 0
Giải phương trình để tìm các giá trị khiến mẫu bằng 0
Tập hợp các giá trị khiến phân thức xác định là tất cả các số thực, loại trừ các giá trị vừa tìm được.
Ví dụ: xét hàm phân thức f(x) = (x + 2)/(x^2 - 4)
Điều kiện xác định: x^2 - 4 ≠ 0
Ta giải phương trình x^2 - 4 = 0 -> x = 2 hoặc x = -2
Tập hợp các giá trị khiến phân thức xác định là tất cả các giá trị x ngoại trừ x = 2 hoặc x = -2 -> Phân thức xác định khi x ≠ ±2
Diễn giải đồ thị hàm phân thức trên mặt phẳng toạ độ
Trên mặt phẳng tọa độ, đồ thị của hàm phân thức thường là một đường cong và có thể gồm nhiều nhánh do tồn tại các giá trị mà hàm số không xác định. Hình dạng của đồ thị phụ thuộc vào tử số, mẫu số và mối quan hệ giữa hai đa thức.
Miền xác định của hàm số được quyết định bởi mẫu số:
Những giá trị của x làm mẫu số bằng 0 sẽ không thuộc tập xác định của hàm số.
Tại các giá trị này, đồ thị sẽ bị gián đoạn và thường xuất hiện các đường tiệm cận đứng.
Bậc của tử số và mẫu số cũng ảnh hưởng đến dạng tổng quát của đồ thị.
Nếu bậc của tử số nhỏ hơn bậc của mẫu số, đồ thị sẽ tiến dần về đường thẳng y = 0 khi x tiến đến ±∞.
Nếu bậc của tử số bằng bậc của mẫu số, đồ thị sẽ tiến dần về đường thẳng có tung độ bằng tỉ số giữa hai hệ số dẫn đầu.
Nếu bậc của tử số lớn hơn bậc của mẫu số, đồ thị có thể xuất hiện đường tiệm cận xiên hoặc các dạng tiệm cận khác tùy thuộc vào kết quả phép chia đa thức.
Hướng của đồ thị sẽ phụ thuộc vào tử số, mẫu số và các đường tiệm cận của hàm số. Khác với hàm đa thức, hàm phân thức không có một quy tắc chung để xác định hướng của đồ thị chỉ dựa vào bậc hay hệ số dẫn đầu.
Ví dụ: Xét hàm số f(x) = (x + 2)/(x^2 - 4)

Fig. 1. Function f(x) = (x + 2)/(x^2 - 4) on the Desmos Graphing Calculator. (Source [1])
Người học nhận thấy được:
Như đã giải ở trên, hàm số xác định khi x ≠ ±2 -> Đồ thị của hàm số bị gián đoạn tại x = ±2 (giá trị y tại điểm x = 2 bị ghi là undefined, tức là không xác định).
Do bậc của tử số nhỏ hơn bậc của mẫu số, khi x tiến dần đến ±∞, giá trị của hàm số tiến dần đến 0, nên đồ thị tiến gần đến đường thẳng y = 0.
Lý thuyết về sự dịch chuyển dọc của hàm phân thức
Trong các bài toán SAT, các bài toán hàm số phân thức biến đổi là một dạng bài quen thuộc. Thay vì cho trực tiếp ký hiệu toán học, đề bài thường dùng từ ngữ miêu tả đồ thị. Nhiệm vụ của người học là diễn giải ngôn ngữ đó thành ký hiệu hàm số.
Xét hai hàm phân thức f(x) và g(x), ta có các trường hợp biến đổi hàm số để dịch chuyển đồ thị theo chiều dọc trên mặt phẳng Oxy:
Dịch chuyển lên/xuống: g(x) = f(x) + d
Nếu d > 0, đồ thị dịch chuyển lên trên d đơn vị
Nếu d < 0, đồ thị dịch chuyển xuống dưới d đơn vị
Lưu ý:
Khi ta dịch chuyển dọc một hàm phân thức lên xuống d đơn vị, thì tung độ tương ứng của các điểm cũng sẽ dịch chuyển lên xuống d đơn vị, còn hoành độ thì giữ nguyên giá trị.
Đối với các đường tiệm cận, trong khi tiệm cận đứng không thay đổi, thì tiệm cận ngang dịch chuyển tương ứng d đơn vị. Nếu tiệm cận ngang ban đầu là y = y0, thì tiệm cận ngang mới sẽ là y = y0 + d.
Ví dụ, xét hàm số \(f\left(x\right)=\frac{3}{x-1}+2\). Đồ thị hàm số g(x) nhận được bằng cách dịch chuyển đồ thị f(x) xuống dưới 5 đơn vị.
Do đồ thị dịch chuyển xuống dưới 5 đơn vị, nên d = -5 < 0:
\(g\left(x\right)=f\left(x\right)-5=\frac{3}{x-1}+2-5=\frac{3}{x-1}-3\)
Xét điểm A (2, 5) thuộc đồ thị f(x) sau khi tịnh tiến sẽ biến đổi thành điểm A’ (2, 0) (hoành độ x = 2 giữ nguyên, còn tung độ giảm 5 đơn vị).
Xem thêm: Nên học SAT từ lớp mấy?
Tìm hàm phân thức trước/sau tịnh tiến dọc trong câu hỏi Digital SAT
Trong bài thi Digital SAT, các câu hỏi về tìm hàm phân thức trước/sau tịnh tiến dọc là rất đa dạng. Thí sinh có thể được hỏi về việc xác định công thức hàm số mới g(x) dựa trên hàm gốc f(x), tìm hằng số tịnh tiến k khi biết đồ thị hai hàm số, hoặc xác định sự thay đổi tọa độ của các điểm đặc biệt (giao điểm với trục tọa độ, đỉnh).
Sample question 1 |
The function f is defined by \(f\left(x\right)=\frac{6}{x+2}+1\). The graph of g(x) in the xy-plane is the result of shifting the graph of f(x) down by 4 units. Which equation defines g(x)? A) \(g\left(x\right)=\frac{6}{x+2}-3\) B) \(g\left(x\right)=\frac{6}{x+2}+5\) C) \(g\left(x\right)=\frac{6}{x+2}+1\) D) \(g\left(x\right)=\frac{6}{x+6}+1\) |
Giới thiệu máy tính khoa học DESMOS
DESMOS là một phần mềm máy tính khoa học được thiết kế bởi DESMOS Studio. Đây là phần mềm chính thức được tích hợp trong phần mềm Bluebook của bài thi Digital SAT nhằm hỗ trợ thí sinh giải quyết đa dạng các câu hỏi Toán học ở nhiều chuyên đề khác nhau.

Fig. 2. Official logo of Desmos Studio PBC. (Source: [2])
Các tính năng cơ bản của DESMOS
Với phần mềm DESMOS, người học và thí sinh sẽ cần làm quen với một số tính năng cơ bản, bao gồm:
Các phép cộng, trừ, nhân, chia cơ bản
Vẽ đồ thị phương trình từ bậc thấp đến cao
Sử dụng bảng biểu
Tính năng thanh trượt
Các phép tính thống kê cơ bản
Các phép tính lượng giác cơ bản
V.v.
Trên màn hình giao diện DESMOS, người học có thể nhận diện được các vùng cơ bản. Thứ nhất, vùng bên tay trái là nơi người học nhập phương trình (VD: 2x + y = 0). Thứ hai, vùng mặt phẳng toạ độ Oxy là nơi đồ thị của phương trình hiển thị. Cuối cùng, nút cài đặt (có biểu tượng hình cờ lê) bên góc phải là nơi người học điều chỉnh một số cài đặt để phù hợp nhu cầu (VD: chuyển đổi từ Degree sang Radian.)

Fig. 3. Interface of the Desmos Graphing Calculator. (Source: [3])
Lưu ý: Phần mềm DESMOS hiện tại mà người học có thể tìm trên mạng có thể được chia làm hai phiên bản: Nguyên bản (đen) và Khảo thí (testing - xanh lá). Phần mềm DESMOS nguyên bản sẽ có nhiều tính năng hơn bản khảo thí, bao gồm tính năng chia sẻ biểu đồ, thư mục, hoặc hình ảnh. Tuy vậy, các tính năng quan trọng dùng trong bài thi SAT vẫn có đầy đủ ở cả hai phiên bản.
Hướng dẫn sử dụng DESMOS để tìm hàm phân thức trước/sau tịnh tiến dọc
Để dùng DESMOS tìm hàm phân thức trước/sau dịch chuyển dọc, ta sử dụng tính năng nhập hàm số và vẽ đồ thị.
Bước 1: Người học nhập hàm số gốc f(x) vào ô nhập dữ liệu của phần mềm Desmos.
Bước 2: Người học xác định sự dịch chuyển lên hoặc xuống d đơn vị của đồ thị g(x) được biến đổi.
Nếu đồ thị dịch chuyển lên d đơn vị, người học nhập hàm số g(x) = f(x) + d
Nếu đồ thị dịch chuyển xuống d đơn vị, người học nhập hàm số g(x) = f(x) - d
Bước 3: Người học dựa vào đồ thị của hàm số g(x) và f(x) để giải quyết các yêu cầu của bài toán. Người học lần lượt thay thế các đáp án ở các lựa chọn A, B, C, và D vào để đối chiếu. Nếu đồ thị đó trùng khớp với đồ thị g mà phần mềm đã vẽ thì đó chính là đáp án chính xác.
Lưu ý: Khi hai đường đồ thị trùng nhau, đường gõ sau sẽ đè hoàn toàn lên đường gõ trước khiến người học khó quan sát. Người học nên nhấn trực tiếp vào biểu tượng hình tròn màu ở đầu mỗi ô nhập liệu để bật/tắt (ẩn/hiện) từng đồ thị, từ đó kiểm tra xem hai nét vẽ có thực sự trùng khít với nhau hay không.
Ví dụ minh họa:
The function f is defined by \(f\left(x\right)=\frac{6}{x+2}+1\). The graph of g(x) in the xy-plane is the result of shifting the graph of f(x) down by 4 units. Which equation defines g(x)?
A) \(g\left(x\right)=\frac{6}{x+2}-3\)
B) \(g\left(x\right)=\frac{6}{x+2}+5\)
C) \(g\left(x\right)=\frac{6}{x+2}+1\)
D) \(g\left(x\right)=\frac{6}{x+6}+1\)
Bước 1: Người học nhập hàm số gốc vào ô nhập dữ liệu của phần mềm Desmos.

Fig. 4. Rational function on the Desmos Graphing Calculator (Source [4])
Bước 2: Người học xác định sự dịch chuyển của đồ thị hàm số.
Đề bài yêu cầu “shifting the graph of f(x) down by 4 units” → Dịch chuyển xuống 4 đơn vị
→ g(x) = f(x) - 4
Người học nhập hàm số g(x) vào ô nhập dữ liệu.

Fig. 5. Rational function on the Desmos Graphing Calculator (Source [4])
Bước 3: Người học lần lượt nhập đồ thị ở các đáp án A, B, C, D và đối chiếu với đồ thị g(x) đã vẽ ở bước 2. Nếu 2 đồ thị trùng khớp thì đó chính là đáp án.

Fig. 6. Rational functions on the Desmos Graphing Calculator (Source [4])
Dựa vào đó, người học dễ dàng xác định đồ thị màu xanh lá trùng khớp với đồ thị đã vẽ ở bước 2 → Đáp án chính xác là A.
Lưu ý: DESMOS luôn hiển thị giá trị dưới dạng số thập phân. Do đó, DESMOS hữu dụng khi giá trị cần tìm là giá trị nguyên (1,2,3,...), giá trị thập phân hữu hạn (1.5, 2.5,...), giá trị thập phân vô hạn tuần hoàn (0.6666), hoặc giá trị thập phân không tuần hoàn thông dụng (3.141592). Nếu người học chưa quen nhận diện các giá trị này (VD: 10/3 có thể được biểu diễn là 3.33333), điều nên làm là luôn kiểm tra lại đáp án trước khi chọn.
Xem thêm:
Bài tập vận dụng
Sau đây, bài viết sẽ giới thiệu đến người học một số câu hỏi Digital SAT có sử dụng DESMOS để tìm hàm phân thức trước/sau tịnh tiến dọc [5]. Người học hãy sử dụng tính năng DESMOS đã giới thiệu để giải các câu hỏi sau.
Question 1:
The function f is defined by f(x) = (3x + 7) / (x - 2). The graph of g is obtained by shifting the graph of f down 5 units. If the graph of g passes through the point (5, a), what is the value of a?
A) -2/3
B) 1/2
C) 5/3
D) 7/3
Answer: D
Question 2:
The function f is defined by f(x) = (2x^2 + 3x - 2) / (x^2 - 9). The graph of g is obtained by shifting the graph of f up 4 units. What is the y-intercept of the graph of g?
A) (0, 38/9)
B) (0, 34/9)
C) (0, 4)
D) (0, 2/9)
Answer: A
Question 3
The function f is defined by f(x) = (x + 4) / (x^2 - 16). The graph of g is obtained by shifting the graph of f down 3 units. What is the y-intercept of the graph of g?
A) (0, -13/4)
B) (0, -11/4)
C) (0, -1/4)
D) (0, 3/4)
Answer: A
Question 4
The function f is defined by f(x) = (4x - 1) / (x + 3). The graph of g is obtained by shifting the graph of f vertically. The graph of g passes through the point (1, 5). If g(x) = f(x) + k, what is the value of k?
A) 9/4
B) 15/4
C) 17/4
D) 19/4
Answer: C
Question 5
The function f is defined by f(x) = (2x + 5) / (x - 4). The graph of g is defined by g(x) = f(x) + k, where k is a constant. If g(6) = 11, which equation defines g?
A) g(x) = (2x + 5) / (x - 4) + 2.5
B) g(x) = (2x + 5) / (x - 4) + 3
C) g(x) = (2x + 5) / (x - 4) + 5
D) g(x) = (2x + 5) / (x - 4) + 7
Answer: A
Question 6
The function f is defined by f(x) = (5x - 2) / (x + 1). The graph of g is obtained by shifting the graph of f down d units, where d > 0. The point (3, 2) lies on the graph of g. What is the value of d?
A) 1
B) 3/4
C) 3/2
D) 5/4
Answer: D
Question 7
The function f is defined by f(x) = (x^2 - 4) / (x - 2). The graph of g is obtained by shifting the graph of f up 6 units. Which of the following describes the graph of g?
A) It is the line y = x + 8, with a hole at (2, 10).
B) It is the line y = x + 4, with a hole at (2, 6).
C) It is the line y = x + 6, with a hole at (2, 8).
D) It is the line y = x + 8, with a hole at (2, 8).
Answer: A
Question 8
The function f is defined by f(x) = (3x + 6) / (x^2 - 4). The graph of g is obtained by shifting the graph of f vertically by k units. If g(1) = -3, what is the value of k?
A) -2
B) -1
C) 0
D) 1
Answer: C
Question 9
The function f is defined by f(x) = (4x + 3) / (x - 1). The graph of g is defined by g(x) = f(x) + k, where k is a constant. On the graph of g, the point corresponding to x = 2 has a y-coordinate of 15. What is the value of g(4)?
A) 13/3
B) 22/3
C) 31/3
D) 44/3
Answer: C
Question 10
The function f is defined by f(x) = (4x^2 - 7x - 2) / (x^2 - 5x + 6). The graph of g is obtained by shifting the graph of f vertically such that g(1) = 9. What is the value of g(4)?
A) 24.5
B) 26.5
C) 28.5
D) 30.5
Answer: C
Như vậy, bài viết đã giới thiệu về phần mềm DESMOS và hướng dẫn chi tiết cách sử dụng phần mềm này trong bài thi Digital SAT để tìm hàm phân thức trước/sau tịnh tiến dọc. Việc vận dụng linh hoạt các tính năng vẽ đồ thị không chỉ giúp thí sinh trực quan hóa các phép biến đổi hình học mà còn là công cụ đắc lực để đối chiếu và xác định chính xác phương trình hàm số cần tìm.
Hy vọng người học có thể vận dụng các nội dung và quy trình thao tác trong bài viết để cải thiện hiệu suất ôn tập, đơn giản hóa các bước tính toán phức tạp và nâng cao hiệu quả làm bài của bản thân trong các kỳ thi sắp tới.
Tham khảo chương trình luyện thi SAT cam kết đầu ra tại ZIM Academy để được hướng dẫn chuyên sâu và bứt phá điểm số.
SAT® is a trademark registered by the College Board, which is not affiliated with, and does not endorse, this website.
- DESMOS
- Sử dụng DESMOS để tìm hàm số tuyến tính, biết một điểm và hệ số góc
- Sử dụng DESMOS để tìm nghiệm phương trình bậc nhất bằng tính năng bảng
- Sử dụng DESMOS để tìm số nghiệm của phương trình bậc nhất một ẩn
- Sử dụng DESMOS để tìm hệ số góc và tung/hoành độ gốc của phương trình tuyến tính
- Sử dụng DESMOS để thực hiện các tính toán về toạ độ trong bài thi SAT
- Sử dụng DESMOS để tìm phương trình tuyến tính qua toạ độ hai điểm
- Sử dụng DESMOS để tìm điểm thuộc nghiệm bất phương trình bậc nhất hai ẩn
- Sử dụng DESMOS để nhận diện bất phương trình bậc nhất hai ẩn bằng đồ thị
- Sử dụng DESMOS để tìm nghiệm bất phương trình bậc nhất trong bài toán thực tế
- Sử dụng DESMOS để xác định khoảng cách giữa hai điểm trên mặt phẳng Oxy
Nguồn tham khảo
“Function f(x) = (x + 2)/(x^2 - 4) on the Desmos Graphing Calculator.” Desmos, Inc., www.desmos.com/calculator. Accessed 20 September 2026.
“Official logo of Desmos Studio PBC.” Desmos, Inc., www.desmos.com/calculator. Accessed 15 December 2025.
“Interface of the Desmos Graphing Calculator.” Desmos, Inc., www.desmos.com/calculator. Accessed 15 December 2025.
“Rational functions on the Desmos Graphing Calculator.” Desmos, Inc., https://www.desmos.com/calculator/smzq9bwz6w. Accessed 20 September 2026.
“Finding the new rational function before/after the vertical translation (shift up/ down).” OpenAI., https://chatgpt.com/share/6ab100b1-10ac-83ec-bd96-af466abdf5aa. Accessed 20 September 2026.

Bình luận - Hỏi đáp