DESMOS là công cụ máy tính khoa học dùng trong các kỳ thi chuẩn hóa.
Để dùng DESMOS tìm hàm phân thức trước/sau biến đổi ngang, ta sử dụng tính năng vẽ đồ thị.
Sử dụng DESMOS để tìm hàm phân thức trước/sau biến đổi ngang
Key takeaways
Trong các bài thi chuẩn hóa quốc tế về năng lực toán, chẳng hạn như Digital SAT, thí sinh có thể sẽ được cung cấp phần mềm DESMOS, phần mềm máy tính khoa học giúp giải quyết các vấn đề liên quan đến đồ thị, thống kê và các phép tính cơ bản. Nắm được các tính năng của DESMOS cũng như thao tác sử dụng sẽ giúp thí sinh tăng tốc độ làm bài, đơn giản hóa các bước tính toán, từ đó nâng cao hiệu quả bài thi. Trong phạm vi bài viết này, tác giả sẽ hướng dẫn người học tìm hàm phân thức trước/sau biến đổi ngang, một dạng bài phổ biến trong SAT Math.
Lý thuyết chung về hàm phân thức
Hàm phân thức đơn thuần là một hàm số có f(x) bằng thương của hai đa thức. Như vậy, hàm phân thức sẽ có dạng như sau:
P(x) = A/B
Trong đó:
A và B đại diện cho các đa thức
B phải khác 0 (vì không thể chia cho 0).
Lưu ý, hai đa thức cấu tạo nên một hàm phân thức không nhất thiết là phải cùng bậc.
Do B ≠ 0, nên tập xác định của hàm phân thức là {x ∈ R | B ≠ 0}.
Với một phân thức có dạng A/B, ta luôn có B phải khác 0. Do đó, ta có:
Điều kiện để phân thức xác định: B ≠ 0
Điều kiện để phân thức không xác định: B = 0
Các bước tìm giá trị để phân thức xác định:
Thiết lập điều kiện cho mẫu của phân thức khác 0
Giải phương trình để tìm các giá trị khiến mẫu bằng 0
Tập hợp các giá trị khiến phân thức xác định là tất cả các số thực, loại trừ các giá trị vừa tìm được.
Ví dụ: xét hàm phân thức f(x) = (x + 2)/(x^2 - 4)
Điều kiện xác định: x^2 - 4 ≠ 0
Ta giải phương trình x^2 - 4 = 0 -> x = 2 hoặc x = -2
Tập hợp các giá trị khiến phân thức xác định là tất cả các giá trị x ngoại trừ x = 2 hoặc x = -2 -> Phân thức xác định khi x ≠ ±2
Xem thêm: Cách làm dạng bài Operations with rational expressions trong SAT® Math
Diễn giải đồ thị hàm phân thức trên mặt phẳng toạ độ
Trên mặt phẳng tọa độ, đồ thị của hàm phân thức thường là một đường cong và có thể gồm nhiều nhánh do tồn tại các giá trị mà hàm số không xác định. Hình dạng của đồ thị phụ thuộc vào tử số, mẫu số và mối quan hệ giữa hai đa thức.
Miền xác định của hàm số được quyết định bởi mẫu số:
Những giá trị của x làm mẫu số bằng 0 sẽ không thuộc tập xác định của hàm số.
Tại các giá trị này, đồ thị sẽ bị gián đoạn và thường xuất hiện các đường tiệm cận đứng.
Bậc của tử số và mẫu số cũng ảnh hưởng đến dạng tổng quát của đồ thị.
Nếu bậc của tử số nhỏ hơn bậc của mẫu số, đồ thị sẽ tiến dần về đường thẳng y = 0 khi x tiến đến ±∞.
Nếu bậc của tử số bằng bậc của mẫu số, đồ thị sẽ tiến dần về đường thẳng có tung độ bằng tỉ số giữa hai hệ số dẫn đầu.
Nếu bậc của tử số lớn hơn bậc của mẫu số, đồ thị có thể xuất hiện đường tiệm cận xiên hoặc các dạng tiệm cận khác tùy thuộc vào kết quả phép chia đa thức.
Hướng của đồ thị sẽ phụ thuộc vào tử số, mẫu số và các đường tiệm cận của hàm số. Khác với hàm đa thức, hàm phân thức không có một quy tắc chung để xác định hướng của đồ thị chỉ dựa vào bậc hay hệ số dẫn đầu.
Ví dụ: Xét hàm số f(x) = (x + 2)/(x^2 - 4)

Fig. 1. Function f(x) = (x + 2)/(x^2 - 4) on the Desmos Graphing Calculator. (Source [1])
Người học nhận thấy được:
Như đã giải ở trên, hàm số xác định khi x ≠ ±2 -> Đồ thị của hàm số bị gián đoạn tại x = ±2 (giá trị y tại điểm x = 2 bị ghi là undefined, tức là không xác định).
Do bậc của tử số nhỏ hơn bậc của mẫu số, khi x tiến dần đến ±∞, giá trị của hàm số tiến dần đến 0, nên đồ thị tiến gần đến đường thẳng y = 0.
Lý thuyết về sự biến đổi ngang của hàm phân thức
Trong các bài toán SAT Math, dạng bài biến đổi đồ thị hàm số phân thức xuất hiện rất phổ biến dưới dạng ngôn ngữ miêu tả hình học. Nhiệm vụ của người học là chuyển từ mô tả ngôn ngữ sang ký hiệu toán học.
Dạng bài này biến đổi hàm số theo chiều ngang, nên ta có (1) hàm số gốc f(x) là một hàm phân thức và (2) hàm số biến đổi g(x) = f(b.x), với b khác 0. Ta xét các trường hợp co/giãn và phản chiếu ngang như sau:
Co theo phương ngang (Horizontal compression): Khi |b| > 1. Đồ thị bị "ép" lại gần trục Oy, làm cho đường cong trở nên dốc hơn. Các điểm trên đồ thị có xu hướng tiến lại gần trục tung hơn so với đồ thị gốc. Các nghiệm (giao điểm với trục Ox) cũng bị co lại gần gốc tọa độ.
Giãn theo phương ngang (Horizontal stretch): Khi 0 < |b| < 1. Đồ thị bị kéo giãn ra xa trục Oy, làm cho đường cong trở nên thoải hơn. Các điểm trên đồ thị có xu hướng tiến ra xa trục tung hơn so với đồ thị gốc. Các nghiệm (giao điểm với trục Ox) cũng bị đẩy ra xa gốc tọa độ.
Phản chiếu qua trục tung (Reflection across the y-axis): Khi b = -1. Đồ thị bị lật ngược hoàn toàn qua trục Oy, các giá trị hoành độ đổi dấu trong khi tung độ y giữ nguyên.
Ví dụ: Xét hàm phân thức f(x) = 1 / (x-2)
(Có đường tiệm cận đứng tại x = 2, tiệm cận ngang y = 0, giao điểm với Oy tại y = -0.5)
Co theo phương ngang với hệ số b = 2 (|2| > 1) → g(x) = f(2x) = 1 / (2x-2). Đồ thị bị co lại 1/2 khoảng cách về phía trục Oy. Đường tiệm cận đứng mới là x = 1 (thay vì x = 2).
Giãn theo phương ngang với hệ số b = 0.5 (0 < |0.5| < 1) → h(x) = f(0.5x) = 1 / (0.5x - 2). Đồ thị bị kéo giãn ra xa trục Oy gấp 2 lần. Đường tiệm cận đứng mới là x = 4 (thay vì x = 2).
Phản chiếu qua trục tung (b = -1) → k(x) = f(-x) = 1 / (-x-2). Đồ thị bị lật qua trục Oy. Đường tiệm cận đứng mới là x = -2.

Fig. 2. Horizontal transformations of the rational functions on the Desmos Graphing Calculator (Source [2])
Tìm hàm phân thức trước/sau biến đổi ngang trong câu hỏi Digital SAT
Trong bài thi Digital SAT, các câu hỏi về tìm hàm phân thức trước/sau biến đổi ngang là rất đa dạng. Thí sinh có thể được hỏi về sự thay đổi của việc nhân một hằng số vào giá trị x, xác định biến đổi (giãn/nén/phản chiếu) của hàm số theo phương ngang, chọn mô tả đúng về mối quan hệ giữa hai đồ thị, hoặc tìm phương trình mới sau khi đồ thị được giãn/nén/phản chiếu theo chiều ngang.
Sample question 1 |
In the xy-plane, the graph of the function f(x) = 4/(2x-6) + 1 is transformed to form the graph of g(x). The graph of g(x) is obtained by horizontally compressing the graph of f(x) toward the y-axis by a factor of 2 and then reflecting it across the y-axis. Which equation defines function g(x)? A) g(x) = 4/(-x - 6) + 1 B) g(x) = 4/(-4x - 6) + 1 C) g(x) = 4/(-x - 6) - 1 D) g(x) = -4/(2x - 6) + 1 |
Giới thiệu máy tính khoa học DESMOS
DESMOS là một phần mềm máy tính khoa học được thiết kế bởi DESMOS Studio. Đây là phần mềm chính thức được tích hợp trong phần mềm Bluebook của bài thi Digital SAT nhằm hỗ trợ thí sinh giải quyết đa dạng các câu hỏi Toán học ở nhiều chuyên đề khác nhau.

Fig. 3. Official logo of Desmos Studio PBC. (Source: [3])
Các tính năng cơ bản của DESMOS
Với phần mềm DESMOS, người học và thí sinh sẽ cần làm quen với một số tính năng cơ bản, bao gồm:
Các phép cộng, trừ, nhân, chia cơ bản
Vẽ đồ thị phương trình từ bậc thấp đến cao
Sử dụng bảng biểu
Tính năng thanh trượt
Các phép tính thống kê cơ bản
Các phép tính lượng giác cơ bản
V.v.
Trên màn hình giao diện DESMOS, người học có thể nhận diện được các vùng cơ bản. Thứ nhất, vùng bên tay trái là nơi người học nhập phương trình (VD: 2x + y = 0). Thứ hai, vùng mặt phẳng toạ độ Oxy là nơi đồ thị của phương trình hiển thị. Cuối cùng, nút cài đặt (có biểu tượng hình cờ lê) bên góc phải là nơi người học điều chỉnh một số cài đặt để phù hợp nhu cầu (VD: chuyển đổi từ Degree sang Radian.)

Fig. 4. Interface of the Desmos Graphing Calculator. (Source: [4])
Lưu ý: Phần mềm DESMOS hiện tại mà người học có thể tìm trên mạng có thể được chia làm hai phiên bản: Nguyên bản (đen) và Khảo thí (testing - xanh lá). Phần mềm DESMOS nguyên bản sẽ có nhiều tính năng hơn bản khảo thí, bao gồm tính năng chia sẻ biểu đồ, thư mục, hoặc hình ảnh. Tuy vậy, các tính năng quan trọng dùng trong bài thi SAT vẫn có đầy đủ ở cả hai phiên bản.
Xem thêm:
Hướng dẫn sử dụng DESMOS để tìm hàm phân thức trước/sau biến đổi ngang
Để dùng DESMOS tìm hàm phân thức trước/sau biến đổi ngang, ta sử dụng tính năng vẽ đồ thị.
Bước 1: Người học nhập hàm số gốc f(x) vào ô nhập dữ liệu của Desmos. Phần mềm sẽ vẽ đồ thị tương ứng.
Bước 2: Người học dựa vào ngôn ngữ miêu tả (giãn/nén theo hệ số nào, có phản chiếu hay không) và xác định sự biến đổi ngang của hàm số g(x) theo đề bài. Sau đó, người học nhập biểu thức g(x) = f(b.x).
Bước 3: Người học lần lượt nhập 4 đáp án A, B, C, D vào ô nhập dữ liệu và đối chiếu với đồ thị g(x) đã được vẽ ở bước 2. Nếu hai đồ thị trùng khớp thì đáp án đó chính là đáp án của đề bài.
Lưu ý: Khi hai đường đồ thị trùng nhau, đường gõ sau sẽ đè hoàn toàn lên đường gõ trước khiến người học khó quan sát. Người học nên nhấn trực tiếp vào biểu tượng hình tròn màu ở đầu mỗi ô nhập liệu để bật/tắt (ẩn/hiện) từng đồ thị, từ đó kiểm tra xem hai nét vẽ có thực sự trùng khít với nhau hay không.
Ví dụ minh họa:
In the xy-plane, the graph of the function f(x) = 4/(2x-6) + 1 is transformed to form the graph of g(x). The graph of g(x) is obtained by horizontally compressing the graph of f(x) toward the y-axis by a factor of 2 and then reflecting it across the y-axis. Which equation defines function g(x)?
A) g(x) = 4/(-x - 6) + 1
B) g(x) = 4/(-4x - 6) + 1
C) g(x) = 4/(-x - 6) - 1
D) g(x) = -4/(2x - 6) + 1
Bước 1: Người học nhập hàm số f(x) vào ô nhập dữ liệu của Desmos.

Fig. 5. Rational function 4/(2x-6) + 1 on the Desmos Graphing Calculator (Source [5])
Bước 2: Người học xác định sự biến đổi ngang. Đề bài yêu cầu sự co ngang (horizontally compressing) 2 đơn vị
→ g(x) = f(2x)
và phản chiếu qua trục Oy ( reflecting across the y-axis)
→ g(x) = f(-2x)
Người học nhập hàm số g(x) = f(-2x) vào ô nhập dữ liệu

Fig. 6. Rational function f(x) and g(x) on the Desmos Graphing Calculator (Source [5])
Bước 3: Người học lần lượt nhập 4 đáp án A, B, C, và D vào ô nhập dữ liệu

Fig. 7. Rational function f(x) and g(x) on the Desmos Graphing Calculator (Source [5])
Dựa vào đồ thị, người học nhận thấy đồ thị màu cam trùng với đồ thị g(x) ở bước 2 ta đã vẽ. Vậy đáp án chính xác là đáp án B.
Lưu ý: DESMOS luôn hiển thị giá trị dưới dạng số thập phân. Do đó, DESMOS hữu dụng khi giá trị cần tìm là giá trị nguyên (1,2,3,...), giá trị thập phân hữu hạn (1.5, 2.5,...), giá trị thập phân vô hạn tuần hoàn (0.6666), hoặc giá trị thập phân không tuần hoàn thông dụng (3.141592). Nếu người học chưa quen nhận diện các giá trị này (VD: 10/3 có thể được biểu diễn là 3.33333), điều nên làm là luôn kiểm tra lại đáp án trước khi chọn.
Xem thêm: SAT 1450 – Đánh giá độ khó, lợi ích và lộ trình học từ 400 đến 1450
Bài tập vận dụng
Sau đây, bài viết sẽ giới thiệu đến người học một số câu hỏi Digital SAT có sử dụng DESMOS để tìm hàm phân thức trước/sau biến đổi ngang [6]. Người học hãy sử dụng tính năng DESMOS đã giới thiệu để giải các câu hỏi sau.
Question 1:
In the xy-plane, the graph of the function f(x) = 8/(2x - 10) + 3 is transformed to form the graph of g(x). The graph of g is obtained by horizontally compressing the graph of f toward the y-axis by a factor of 4, and then reflecting it across the y-axis. Which equation defines g?
A) g(x) = 8/(-2x - 10) + 3
B) g(x) = 8/(-8x - 10) + 3
C) g(x) = 8/(8x - 10) + 3
D) g(x) = 8/(-2x - 40) + 3
Answer: B
Question 2
The function f is defined by f(x) = (3x + 6)/(x - 8). The graph of g is obtained by reflecting the graph of f across the y-axis and then horizontally stretching the resulting graph by a factor of 3. Which of the following defines g?
A) g(x) = (-x + 6)/(-x/3 - 8)
B) g(x) = (-9x + 6)/(-3x - 8)
C) g(x) = (-x + 6)/(-x - 24)
D) g(x) = (-x + 6)/(-x/3 - 24)
Answer: A
Question 3
In the xy-plane, the graph of f(x) = 12/(x - 8) - 5 is transformed to form g(x). After the transformation, the graph of g has a vertical asymptote at x = -8 and a horizontal asymptote at y = -5. The graph of g is the reflection of the graph of f across the y-axis. Which equation could define g?
A) g(x) = 12/(x - 8) - 5
B) g(x) = 12/(-x - 8) - 5
C) g(x) = 12/(-2x - 8) - 5
D) g(x) = -12/(x + 8) + 5
Answer: B
Question 4
The function f is defined by f(x) = (4x - 5)/(2x + 6). The graph of g is obtained from the graph of f by the following transformations, in order:
horizontally compressing the graph by a factor of 3;
reflecting the resulting graph across the y-axis;
horizontally stretching the resulting graph by a factor of 2.
Which equation defines g(x)?
A) g(x) = (-6x - 5)/(-3x + 6)
B) g(x) = (-12x - 10)/(-6x + 36)
C) g(x) = (-6x - 5)/(-3x + 12)
D) g(x) = (-6x - 10)/(-3x + 18)
Answer: A
Question 5
In the xy-plane, the graph of f(x) = 6/(4x + 12) + 2 is transformed to form g(x). After the transformation, the graph of g has a vertical asymptote at x = -4, a horizontal asymptote at y = 2, and passes through the point (0, 5/2). Which equation could define g?
A) g(x) = 6/(4x + 16) + 2
B) g(x) = 6/(3x + 12) + 2
C) g(x) = 6/(-4x + 16) + 2
D) g(x) = 6/(8x + 16) + 2
Answer: B
Question 6
The function f is defined by f(x) = (3x + 12)/(2x - 4). The graph of g is obtained by horizontally stretching the graph of f by a factor of 2, followed by reflecting the graph across the y-axis. If the graph of g passes through the point (6, a), what is the value of a?
A) 3/10
B) -3/10
C) 1/3
D) -1/3
Answer: B
Question 7
In the xy-plane, the graph of f(x) = 15/(3x - 12) + 4 is transformed to form g(x). The transformation consists of:
a horizontal stretch by a factor of 4,
followed by a horizontal compression by a factor of 3,
followed by reflection across the y-axis.
Which equation represents g(x)?
A) g(x) = 15/(-9/4 x - 12) + 4
B) g(x) = 15/(-4/9 x - 12) + 4
C) g(x) = 15/(-3/4 x - 12) + 4
D) g(x) = 15/(-12x - 12) + 4
Answer: A
Question 8
The function f is defined by f(x) = (6x - 9)/(3x + 18). The graph of g is obtained by replacing x in f(x) with bx, where b ≠ 0. The graph of g has a vertical asymptote at x = -12 and passes through the point (4, 1/8). Which value of b satisfies these conditions?
A) -2
B) -1/2
C) 1/2
D) 3/2
Answer: C
Question 9
In the xy-plane, the graph of f(x) = 16/(x - 6) + 4 is transformed to form the graph of g(x). The graph of g has:
a vertical asymptote at x = -18;
a horizontal asymptote at y = 4;
an x-intercept at x = -14.
Which of the following could be the equation of g?
A) g(x) = 16/(x + 18) + 4
B) g(x) = 16/(-x - 18) + 4
C) g(x) = 16/(-3x - 18) + 4
D) g(x) = 16/(3x + 18) + 4
Answer: B
Question 10
A company models the relationship between the number x of advertising displays installed in a store and the expected increase R(x), in thousands of dollars, in monthly revenue by R(x) = 16/(x + 4) + 3. Because of a redesign of the stores, the effective number of displays represented by the model is changed. The new model G(x) is obtained by horizontally stretching the graph of R(x) by a factor of 3, followed by reflecting it across the y-axis. The company then adjusts its model so that the baseline revenue increase is 5 thousand dollars higher than the original baseline represented by R(x). Which equation represents the new model G(x)?
A) G(x) = 16/(-3x + 4) + 8
B) G(x) = 16/(-x/3 + 4) + 8
C) G(x) = 16/(-x/3 + 4) - 2
D) G(x) = 16/(-3x + 4) - 2
Answer: B
Như vậy, bài viết đã giới thiệu về phần mềm DESMOS và hướng dẫn chi tiết cách sử dụng phần mềm này trong bài thi Digital SAT để tìm hàm phân thức trước/sau biến đổi ngang. Việc vận dụng linh hoạt các tính năng vẽ đồ thị không chỉ giúp thí sinh trực quan hóa các phép biến đổi hình học mà còn là công cụ đắc lực để đối chiếu và xác định chính xác phương trình hàm số cần tìm.
Hy vọng người học có thể vận dụng các nội dung và quy trình thao tác trong bài viết để cải thiện hiệu suất ôn tập, đơn giản hóa các bước tính toán phức tạp và nâng cao hiệu quả làm bài của bản thân trong các kỳ thi sắp tới.
Tham khảo chương trình luyện thi SAT cam kết đầu ra tại ZIM Academy để được hướng dẫn chuyên sâu và bứt phá điểm số.
SAT® is a trademark registered by the College Board, which is not affiliated with, and does not endorse, this website.
- DESMOS
- Sử dụng DESMOS để tìm hàm số tuyến tính, biết một điểm và hệ số góc
- Sử dụng DESMOS để tìm nghiệm phương trình bậc nhất bằng tính năng bảng
- Sử dụng DESMOS để tìm số nghiệm của phương trình bậc nhất một ẩn
- Sử dụng DESMOS để tìm hệ số góc và tung/hoành độ gốc của phương trình tuyến tính
- Sử dụng DESMOS để thực hiện các tính toán về toạ độ trong bài thi SAT
- Sử dụng DESMOS để tìm phương trình tuyến tính qua toạ độ hai điểm
- Sử dụng DESMOS để tìm điểm thuộc nghiệm bất phương trình bậc nhất hai ẩn
- Sử dụng DESMOS để nhận diện bất phương trình bậc nhất hai ẩn bằng đồ thị
- Sử dụng DESMOS để tìm nghiệm bất phương trình bậc nhất trong bài toán thực tế
- Sử dụng DESMOS để xác định khoảng cách giữa hai điểm trên mặt phẳng Oxy
Nguồn tham khảo
“Function f(x) = (x + 2)/(x^2 - 4) on the Desmos Graphing Calculator.” Desmos, Inc., www.desmos.com/calculator. Accessed 22 September 2026.
“Horizontal transformations of the rational functions on the Desmos Graphing Calculator.” Desmos, Inc., https://www.desmos.com/calculator/uotnvi8exv. Accessed 22 September 2026.
“Official logo of Desmos Studio PBC.” Desmos, Inc., www.desmos.com/calculator. Accessed 15 December 2025.
“Interface of the Desmos Graphing Calculator.” Desmos, Inc., www.desmos.com/calculator. Accessed 15 December 2025.
“Rational functions f(x) and g(x) on the Desmos Graphing Calculator.” Desmos, Inc., https://www.desmos.com/calculator/c9ovuluxew. Accessed 22 September 2026.
“Finding the new rational function before/after the vertical transformation (stretch/ compress/ reflect).” OpenAI., https://chatgpt.com/share/6ab3958a-88fc-83ec-ab45-37a7ca20bcb9. Accessed 22 September 2026.

Bình luận - Hỏi đáp