Từ điển Việt - Anh: Từ đa nghĩa trong Tiếng Việt (Phần 13.2)

Trong tiếng Việt, một số từ có thể mang nhiều nghĩa khác nhau nên chúng được gọi là từ đa nghĩa. Một số hình thức đa nghĩa phổ biến bao gồm nghĩa ẩn dụ, hoán dụ hay từ đồng âm. Điều này có thể gây khó khăn cho người học trong quá trình tìm nghĩa tiếng Anh tương ứng với từ đó. Bài viết Từ điển Việt - Anh: Từ đa nghĩa trong tiếng Việt (Phần 13.2) sẽ giới thiệu đến người học 10 từ đa nghĩa trong tiếng Việt bắt đầu bằng ký tự T bao gồm tay, tắt, tập, thái, thành, thắng, thân, thấy, thơm, thứ kèm cách dịch tiếng Anh, ví dụ minh hoạ và bài tập.

T

Tay

Polysemy

1. (Danh từ) Phần cơ thể nối liền với vai, dùng để cầm nắm và thực hiện hành động (cánh tay hoặc bàn tay).

(Noun) Hand, arm (the upper limbs of animals).
Example:  Anh ấy giơ tay lên để phát biểu. (He raised his hand to speak.)

2. (Danh từ) Người thành thạo một kỹ năng nào đó.

(Noun) Expert or professional who knows or does something very well.
Type: Metonymic Polysemy
Example: Anh ấy là một tay chơi piano nổi tiếng. (He is a famous piano professional.) 

3. (Danh từ) Quyền sở hữu hoặc kiểm soát.

(Noun) Possession, control of somebody, a group of people, authority, nation.
Type: Metaphorical Polysemy
Example: Đừng để nhà vua rơi vào tay kẻ địch. (Don’t let the king be under the enemy’s control.)

4. (Danh từ) Sự hỗ trợ, giúp đỡ.

(Noun) Help, assistance, (idiom: give somebody a hand).
Type: Metaphorical Polysemy.
Example: Chúng ta cần một tay để hoàn thành dự án này đúng giờ. (We need help/a hand to complete this project on time.)

Exercise: Dịch các câu sau sang tiếng Anh. (Translate these sentences into English.)

1. Mẹ luôn nắm tay tôi thật chặt khi chúng tôi băng qua đường.
   ______________________________________________________.

2. Vị tướng giỏi nhất đã rơi vào tay kẻ xâm lược.
   ______________________________________________________.

3. Bạn có cần tôi giúp một tay không?
   ______________________________________________________.

4. Cô ấy là một tay nấu ăn cừ khôi, nổi tiếng với những món ăn sáng tạo.
   ______________________________________________________.

Tắt

Polysemy

1. (Động từ) Máy móc, thiết bị ngừng hoạt động.

(Verb) Turn off, switch off, shut down a device, machine so that it stops working.
Example: Tắt đèn đi, tôi muốn ngủ. (Turn off the light, please. I want to sleep.)

2. (Động từ) Làm cho ngọn lửa nhỏ dần, không còn cháy nữa.

    

(Verb) Extinguish, put out, blow out a fire, candle.
Example: Cơn gió mạnh làm tắt ngọn nến. (The strong wind extinguished the candle.)

3. (Tính từ) Mất đi, không còn nữa.

(Adjective) Disappear, fade away.
Type: Metonymic Polysemy.
Example: Nụ cười anh ấy tắt đi khi anh ấy nghe thấy tin tức đó. (His smile disappeared upon hearing the news.)

Others

1. (Động từ) Đi đường ngắn hơn để, không theo đường chính.

(Verb) Take a shortcut through something to reach a destination more quickly.
Type: Homonymy.
Example: Đi tắt qua khu rừng này giúp tiết kiệm thời gian hơn. (Taking a shortcut through this forest will save more time.)

Exercise: Phân tích nghĩa của các từ "tắt" trong các câu sau. Sau đó, dịch sang Tiếng Anh. (Analyze the meanings of the word “tắt” in the following sentence, then translate it into English.)

Cô ấy tắt (1) chiếc đèn trên bàn làm việc và tắt (2) ngọn nến bên khung cửa sổ. Cô ngồi một mình trong căn phòng tối, nụ cười tắt (3) đi khi nghĩ về những ngày tháng khó khăn trước đây.

_______________________________________________________________________________________________
_______________________________________________________________________________________________

Tập

Polysemy

1. (Danh từ) Xấp giấy.

(Noun) A sheaf (of paper).
Example: Đưa tôi tập giấy đằng kia với. (Give the the sheaf of paper over there.) 

2. (Danh từ) Vở viết bài của học sinh.

(Noun) A notebook where students write down their lessons.
Type: Metonymic Polysemy.
Example: Đừng quên mang tập toán vào ngày mai nhé. (Don’t forget to bring your Math notebook tomorrow.) 

3. (Danh từ) Cuốn sách, truyện, tài liệu trong một bộ có nhiều phần.

(Noun) A volume of a book series.
Type: Metonymic Polysemy.
Example: Bộ sách này có 3 tập. (This book series has 3 volumes.)

4. (Danh từ) Một phần ngắn của bộ phim.

(Noun) An episode of a movie series.
Type: Metonymic Polysemy.
Example: Bạn đã xem tập cuối của bô phim chúng ta yêu thích chưa? (Have you watched the last episode of our favourite movie?)

Others

1. (Động từ) Thực hiện một hoạt động lặp đi lặp lại để rèn luyện kỹ năng, thói quen.

(Verb) Practice, train to improve a skill.
Type: Homonymy.
Example: Tôi tập đàn piano mỗi ngày. (I practice the piano every day.)

Exercise: Nối từ "tập" với nghĩa đúng. (Match the word “tập” with its correct meaning.)

1. Cô giáo kiểm tra tập của học sinh để chấm bài.

2. Tập thứ hai của bộ truyện vừa ra mắt hôm qua.

3. Anh ấy mang một tập giấy lớn đến phòng họp.

4. Hãy cùng xem hết tập mới nhất của bộ phim nào.

5. Cô ấy tập yoga mỗi sáng để giữ sức khỏe.

a. practice
b. volume
c. notebook
d. episode
e. sheaf

Xem thêm: Hiện tượng từ đa nghĩa "Polysemy" trong tiếng Anh và cách giải quyết

Thái

Polysemy

1. (Động từ) Cắt thực phẩm thành từng miếng nhỏ.

(Verb) Cut, chop food into small pieces.
Example: First, you need to chop the vegetables and boil them. (Đầu tiên, bạn cần thái rau củ và luộc chúng.)

Others

1. (Danh từ) Cách gọi tắt của Thái Lan – một quốc gia ở Đông Nam Á, giáp với Cambodia, Laos, Malaysia, Myanmar.

(Noun) Abbreviation of Thailand – a Southeast Asian country that shares boundaries with Cambodia, Laos, Malaysia, and Myanmar.
Type: Capitonym.
Example: Tôi đi Thái hai lần mỗi năm. (I travel to Thailand twice a year.)

Exercise: Đặt câu sử dụng các từ cho sẵn sau. Sau đó dịch sang tiếng Anh. (Make sentences with the prompts below. Then, translate it into English.)

1. thái (chop)
   _________________________________________________________
   _________________________________________________________

2. Thái (Thailand)
   _________________________________________________________
   _________________________________________________________

Thành

Polysemy

1. (Danh từ) Công trình kiên cố bảo vệ một khu vực.

(Noun) Fortress or citadel, a large and strong building that can protect people within it.
Example: Thành cổ hiện nay là di tích lịch sử. (The old fortress is now regarded as a historic site.)

2. (Danh từ) Cách gọi tắt của thành phố.

(Noun) City, town.
Example: Ngày mai tôi phải đi công tác trong thành. (I’ll go on a business trip to the city tomorrow.)

3. (Danh từ) Phần bao kín các mặt bên của một vật chứa.

(Noun) The wall that forms the outer part of a hollow structure.
Example: Thành ruột được lót bởi lớp vi nhung mao. (The wall of our intestine is lined with microvilli.)

Others

1. (Động từ) Trở nên, trở thành.

(Verb) Become, turn into, change into something.
Type: Homonymy.
Example: Tôi muốn thành bác sĩ trong tương lai. (I want to become a doctor in the future.)

2. (Tính từ) Cách gọi tắt của thành công, đạt được một điều gì đó.

(Adjective) Successful in achieving something.
Type: Homonymy.
Example: Tôi mong mọi việc sẽ sớm thành. (I hope things will be successful soon.)

Exercise: Nối nghĩa đúng của các từ “thành”. (Match each word “thành” to its suitable English translation.)

• Đó là một thành (1) phố đẹp, nổi tiếng với bãi biển và các thành (2) cổ của triều đại trước.

• Anh ấy ước mơ trở thành (3) một doanh nhân thành (4) đạt.

1. become

2. fortress

3. city

4. successful

Thắng

Polysemy

1. (Động từ) Giành được phần hơn trong một cuộc thi hoặc đấu.

(Verb) Win or defeat opponent(s) in a fight or championship.
Example: Đội bóng đã thắng trận chung kết. (The team won the final match.)

2. (Danh từ) Thắng lợi, thành tựu, thành công.

(Noun) Victory, achievement, success.
Example: Chiến dịch đem lại thắng lớn cho công ty. (The campaign brought great success to the company.)

3. (Động từ) Vượt qua một giai đoạn, điều kiện, tình huống khó khăn.

(Verb) Overcome hard times or experience.
Example: Anh ấy đã thắng được nỗi sợ của mình. (He overcame his fear.)

Others

1. (Động từ) Giảm tốc độ phương tiện giao thông đột ngột.

(Verb) Brake, stop a vehicle.
Type: Homonymy.
Example: Tài xế phải thắng xe gấp để tránh tai nạn. (The driver had to brake suddenly to avoid an accident.)

2. (Động từ) Nấu đường đến khi chuyển sang dạng caramel màu nâu, nấu mỡ heo thành dạng rắn và giòn.

(Verb) Caramelize, render (fat)
Type: Homonymy.
Example: Cô ấy đang thắng đường để làm kẹo. (She is caramelizing the sugar to make candy.)

Exercise: Điền từ vào chỗ trống. (Fill in the blanks.)

1. Đội bóng đã thắng trận đấu đầu tiên và tiến vào vòng tiếp theo.
   The team __________ the first match and advanced to the next round.

2. Anh ấy đã thắng bệnh tật và giờ đã khỏe mạnh trở lại.
   He __________ illness and is now healthy again.

3. Khi gặp tình huống nguy hiểm, tài xế phải thắng nhanh chóng để tránh va chạm
   When facing a dangerous situation, the driver had to __________ quickly to avoid a collision.

4. Cô ấy đang thắng đường cho món tráng miệng.
   She is __________ the sugar for the dessert.

5. Chiến lược của công ty đã mang lại thắng lớn trong thị trường quốc tế.
   The company's strategy has brought them great __________ in the international market.

Thân

Polysemy

1. (Danh từ) Phần chính của cơ thể, giữa đầu và tay chân.

(Verb) Body, trunk part of the body.
Example: Anh ấy bị bỏng toàn thân trong đám cháy. (His whole trunk got burnt in the fire.)

2. (Danh từ) Thân cây, bộ phận của thực vật thường có hình trụ, nối giữa rễ và hoa, lá.

(Noun) Trunk or stem of a tree.
Example: Thân cây này rất to và vững chắc. (The trunk of this tree is large and sturdy.)

Others

1. (Tính từ) Thân mật, có mối quan hệ gần gũi.

(Adjective) Close, intimate relationship between people.
Type: Homonymy.
Example: Họ là những người bạn rất thân với tôi. (They are my very close friends.)

2. (Danh từ) Biểu tượng thứ 9 mang hình tượng con khỉ theo quan niệm tính thời gian của một số nước phương Đông (giờ Thân, năm Thân, tuổi Thân).

(Noun) A zodiac sign as the monkey or the ninth unit in the time measurement system of some Eastern countries.
Type: Capitonym.
Example: She was born in 1968, so her Chinese zodiac sign is the monkey. (Cô ấy sinh năm 1968 nên được tính là tuổi Thân.)

Exercise: Dịch câu tiếng Việt thành tiếng Anh. (Translate the Vietnamese sentences into English.)

1. Cây này có thân cao và nhiều lá xanh tươi.
   ____________________________________________________________________________.

2. Người tuổi Thân thường gặp nhiều may mắn trong cuộc sống.
   ____________________________________________________________________________.

3. Chúng tôi có một mối quan hệ rất thân thiết.
   ____________________________________________________________________________.

4. Sau tai nạn, anh ấy phải nằm viện trong suốt một tuần vì bị thương toàn thân.
   ____________________________________________________________________________.

Thấy

Polysemy

1. (Động từ) Nhìn thấy, quan sát bằng mắt.

(Verb) See, look at something, someone with one’s eyes.
Example: Bạn có thấy con chim trên cây không? (Can you see the bird on the tree?)

2. (Động từ) Cảm nhận, nhận ra bằng nhiều giác quan hoặc cảm xúc.

(Verb) Perceive something with multiple senses or emotionally feel it.
Type: Metonymic Polysemy
Example: Tôi thấy lạnh khi bước vào phòng. (I feel cold when I stepped into the room.) 

3. (Động từ) Nghĩ rằng, cho rằng, nhận định.

(Noun) Think, believe, suppose something.
Type: Metonymic Polysemy
Example: Tôi thấy việc này rất quan trọng. (I think this is very important.)

Exercise: Phân tích nghĩa của từ “thấy” và dịch câu sau sang tiếng Anh. (Analyze the meaning of each “thấy” and then translate the sentence into English.)

Tôi thấy (1) vui khi thấy (2) con mèo chơi đùa với cuộn len. Tôi thấy (3) đó là một khung cảnh thật đáng yêu.

____________________________________________________________________________________________
____________________________________________________________________________________________

Thơm

Polysemy

1. (Tính từ) Có mùi dễ chịu, mùi thơm, thơm ngon.

(Adjective) Fragrant, aromatic, tasty, delicious.
Example: Hoa nhài có mùi rất thơm. (Jasmine has a fragrant smell.)

2. (Tính từ) Có danh tiếng tốt, được nhiều người ca ngợi.

(Adjective) Popular, reputable, having a good reputation.
Type: Metaphorical Polysemy.
Example: Cô ấy có tiếng thơm trong làng. (She has a good reputation in the village.)

Others

1. (Danh từ) Quả dứa, trái thơm, một loại trái cây giống khóm.

(Noun) A type of fruit called pineapple.
Type: Homonymy.
Example: Tôi thích uống nước ép thơm. (I like drinking pineapple juice.)

2. (Động từ) Hôn, thường dùng đối với em bé.

(Verb) Kiss somebody, usually babies.
Type: Homonymy.
Example: She kissed her daughter as a goodbye. (Cô ấy thơm con gái như một lời tạm biệt.)

Exercise: Đặt câu với từ “thơm” mang các nghĩa sau, sau đó dịch sang tiếng Anh. (Make sentences with “thơm” with the following meanings, then translate them into English.)

1. (Hương) thơm
   ___________________________________________________________________.
   ___________________________________________________________________.

2. (Tiếng) thơm
   ___________________________________________________________________.
   ___________________________________________________________________.

3. (Trái) thơm
   ___________________________________________________________________.
   ___________________________________________________________________.

4. Thơm (hôn)
   ___________________________________________________________________.
   ___________________________________________________________________.

Thứ

Polysemy

1. (Danh từ) Chỉ đồ vật nói chung.

(Adjective) Thing, item.
Example: Tôi cần mua một số thứ cho bữa tiệc. (I need to buy some things for the party.)

2. (Danh từ) Loại, hạng, nhóm những đồ vật có cùng đặc điểm.

(Adjective) Type, kind, sort.
Example: Anh ấy sưu tầm nhiều thứ sách quý. (He collects many types of rare books.)

Others

1. (Danh từ) Thứ tự, vị trí trong một nhóm, chuỗi.

(Noun) Order, rank, position of something in a group or array.
Type: Homonymy.
Example: Cậu ấy đứng thứ ba trong cuộc thi. (He got the third rank in the competition.)

2. (Tính từ) Chỉ người con được sinh ra thứ 2 trong gia đình.

(Noun) Indicating the second child in a family.
Type: Homonymy.
Example: Sarah is the second child of the Browns. (Sarah là con thứ trong gia đình ông Brown.)

Exercise: Nối nghĩa đúng của các từ “thứ”. (Match each word “thứ” to its suitable English translation.)

Người con thứ (1) của John đứng thứ (2) nhất trong kỳ thi hội hoạ, vì vậy ông ấy dự định mua vài thứ (3) để tổ chức một bữa tiệc ăn mừng. 

a. second

b. rank

c. thing

Xem thêm: Giới thiệu từ đa nghĩa trong tiếng Anh – Một số từ đa nghĩa phổ biến

Bài tập

Exercise 26

Phân tích nghĩa của các từ in đậm dưới đây, và dịch chúng thành tiếng Anh sao cho phù hợp với ngữ cảnh. (Analyze the meanings of the bold words below, and translate them into English in a way that fits the context.)

Một người bạn thân (1) ghé nhà khi tôi đang nấu bữa tối nên cô ấy giúp tôi một tay (2). Chúng tôi thái (3) rau củ để làm món salad, thắng (4) đường làm món tráng miệng và mua vài thứ (5) trái cây. Bếp điện đột ngột tắt (6) ngay khi chúng tôi vừa nấu xong. Sau khi ăn tối, chúng tôi biến phòng khách thành (7) rạp phim thu nhỏ, cùng xem tập (8) mới nhất của bộ phim yêu thích và uống nước ép thơm (9). Tôi thấy (10) buổi tối hôm đó rất vui. 
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________
_____________________________________________________________________________________________

Answer key

Tay

1. My mother always holds my hand tightly when crossing the streets.

2. The greatest general has fallen under the control of the invaders.

3. Do you need a helping hand?

4. She is an expert in cooking, she’s famous for her unique dishes.

Tắt

• Tắt (1): turn off

• Tắt (2): put out

• Tắt (3): fade away

She turned off the lamp on her desk and put out the candle by the window. Sitting alone in the dark room, her smile faded away as she thought about the hard days before.

Dịch nghĩa: Cô tắt đèn trên bàn làm việc và tắt ngọn nến bên cửa sổ. Ngồi một mình trong căn phòng tối, nụ cười của cô tắt đi khi cô nghĩ về những ngày tháng khó khăn trước đây.

Tập

1. c

2. b

3. e

4. d

5. a

Thái

1. Mẹ tôi dạy tôi cách thái hành tây mà không bị cay mắt.
   My mom taught me how to chop onions without tearing up.

2. Chúng tôi dự định đi Thái vào mùa hè để khám phá văn hóa và ẩm thực.
   We plan to travel to Thailand in the summer to explore its culture and cuisine.

Thành

1. c

2. b

3. a

4. d

Thắng

1. won

2. overcame

3. brake

4. caramelizing

5. success

Thân

1. This tree has a tall trunk and lush green leaves.

2. People born in the year of the monkey often have a good fortune.

3. We have a very close relationship.

4. After the accident, he had to stay in the hospital for a whole week due to injuries to his body.

Thấy

• thấy (1): feel

• thấy (2): see

• thấy (3): think

I feel happy to see the cat playing with the ball of yarn. I think it is such a lovely sight.

Dịch nghĩa: Tôi thấy vui khi thấy con mèo chơi với quả bóng len. Tôi thấy đó là một cảnh tượng rất đáng yêu.

Thơm

1. Mùi bánh mì nướng thật thơm.
   The toasted bread smells so delicious.

2. Cô ấy là một ca sĩ có tiếng thơm.
   She’s a reputable singer. 

3. Trái thơm chín mọng, ngọt và đầy nước.
   The pineapple is ripe, sweet and juicy.

4. Người mẹ thơm lên trán đứa bé trước khi đi làm.
   The mother kissed her child’s forehead before leaving for work.

Thứ

1. a

2. b

3. c

Exercise 26

1. thân

(Tính từ) Thân mật, có mối quan hệ gần gũi.
(Adjective) Close, intimate relationship between people.

2. tay

(Danh từ) Sự hỗ trợ, giúp đỡ.
(Noun) Help, assistance, (give somebody a hand).

3. thái

(Động từ) Cắt thực phẩm thành từng miếng nhỏ.
(Verb) Cut, chop food into small pieces.

4. thắng

(Động từ) Nấu đường đến khi nó chuyển sang dạng caramel màu nâu.
(Verb) Caramelize.

5. thứ

(Danh từ) Loại, hạng, nhóm những đồ vật có cùng đặc điểm.
(Adjective) Type, kind, sort.

6. tắt

(Động từ) Máy móc, thiết bị ngừng hoạt động.
(Verb) Turn off, switch off, shut down a device, machine so that it stops working.

7. thành

(Động từ) Trở nên, trở thành.
(Verb) Become, turn into, change into something.

8. tập

(Danh từ) Một phần ngắn của bộ phim.
(Noun) An episode of a movie series.

9. thơm

(Danh từ) Quả dứa, trái thơm, một loại trái cây giống khóm.
(Noun) A type of fruit called pineapple.

10. thấy

(Động từ) Cảm nhận, nhận ra bằng nhiều giác quan hoặc cảm xúc.
(Verb) Perceive something with multiple senses or emotionally feel it.

One of my close friends dropped by while I was cooking dinner so she gave me a hand. We chopped vegetables for a salad, caramelized sugar for dessert and bought some types of fruit. The electric stove suddenly switched off just as we finished cooking. After dinner, we turned the living room into a cinema, watched the latest episode of our favourite series and drank pineapple juice. I felt very happy that evening.

Dịch nghĩa: Một người bạn thân của tôi ghé qua khi tôi đang nấu bữa tối nên cô ấy đã giúp tôi một tay. Chúng tôi thái rau để làm salad, thắng đường caramen để tráng miệng và mua một số thứ trái cây. Bếp điện đột nhiên tắt ngay khi chúng tôi nấu xong. Sau bữa tối, chúng tôi biến phòng khách thành rạp chiếu phim, xem tập mới nhất của bộ phim truyền hình yêu thích của chúng tôi và uống nước ép thơm. Tôi thấy rất vui vào tối hôm đó.

Tổng kết

Bài viết Từ điển Việt - Anh: Từ đa nghĩa trong tiếng Việt (Phần 13.2) đã phân tích tính đa nghĩa, kèm cách dịch tiếng Anh, ví dụ minh hoạ và bài tập cho 10 từ trong tiếng Việt bắt đầu bằng các ký tự T bao gồm tay, tắt, tập, thái, thành, thắng, thân, thấy, thơm, thứ. Người học cần thường xuyên luyện tập để nắm vững kiến thức và ứng dụng hiệu quả. Trong quá trình học tập, người học có thể tham gia đặt câu hỏi trên diễn đàn ZIM Helper để được hỗ trợ giải đáp từ đội ngũ giáo viên của ZIM.