Phương pháp dạy trẻ mất tập trung giảm chú ý khi học tiếng Anh

Trong môi trường hiện nay, do ảnh hưởng của việc tiếp xúc sớm với internet, trẻ em ngày càng dễ bị mất tập trung và xao nhãng. Điều này có tác động không nhỏ đến việc học tiếng Anh, nơi trẻ cần tập trung lắng nghe, ghi nhớ và thực hành. Trong bối cảnh đó, việc tìm ra cách dạy trẻ mất tập trung giảm chú ý không chỉ là câu chuyện của phụ huynh mà còn là một kỹ năng sư phạm quan trọng đối với giáo viên.

Bài viết này hướng tới việc giải thích đặc điểm của trẻ dễ mất tập trung và đề xuất các phương pháp giảng dạy tiếng Anh phù hợp, kết hợp giữa kiến thức ngôn ngữ và kỹ năng sư phạm, nhằm hỗ trợ giáo viên và sinh viên sư phạm nâng cao hiệu quả học tập trong thực tiễn giảng dạy và quản lý lớp học tiếng Anh.

Đặc điểm trẻ dễ mất tập trung

Trẻ dễ mất tập trung không nhất thiết đều mắc hội chứng ADHD (hội chứng rối loạn tăng động giảm chú ý) nhưng trẻ sẽ có một số biểu hiện chung như [3]:

• Không duy trì ánh mắt lâu khi giáo viên nói, hay nhìn ra ngoài cửa sổ, nhìn bạn, nghịch đồ.

• Hay xao nhãng trước kích thích nhỏ: tiếng động, ánh sáng, một bức tranh trên tường, vật dụng trên bàn,

• Dễ bỏ dở hoạt động: mới làm bài được vài phút đã quay sang chuyện khác, vẽ bậy, nói chuyện

Trong giờ tiếng Anh, điều này dẫn đến hạn chế về tiếp thu: trẻ bỏ lỡ chỉ dẫn, nghe không trọn câu, dễ nhầm lẫn từ vựng, khó hoàn thành nhiệm vụ dài như nghe - chép, đọc đoạn văn dài, làm phiếu bài tập nhiều câu và gặp khó khăn trong việc theo kịp tiến độ.

Vì vậy, thay vì chỉ nhắc nhở trẻ phải tập trung một cách chung chung, hay phạt trẻ khi mắc lỗi, giáo viên cần có cách dạy trẻ phù hợp và thiết kế môi trường học, hoạt động và giao tiếp sư phạm để thu hút sự chú ý và giúp trẻ tập trung hơn vào bài giảng và hoạt động.

Nguyên tắc cần nắm trong cách dạy trẻ mất tập trung giảm chú ý [4]

• Hướng dẫn lớp có hệ thống

Trẻ dễ mất tập trung hay bị xao nhãng trong môi trường lớp học ít quy củ, vì vậy điều quan trọng để giúp trẻ tập trung là tạo một môi trường học có hệ thống, bài giảng với tất cả các bước đều được hệ thống rõ ràng, thống nhất, duy trì liên tục, nhằm giảm quá tải cho trẻ.

• Hoạt động trực quan hơn với TPR, đồ vật, trò chơi, hình ảnh

Trẻ dễ mất tập trung thường phản ứng tốt hơn với kênh thị giác, xúc giác hay vận động cơ thể thay vì nghe giảng và làm bài theo hướng dẫn theo cách giáo dục truyền thống. Giáo viên vì thế có thể chuyển sang áp dụng việc truyền đạt thông tin qua các cách dạy và học trực quan để thu hút trẻ một cách tốt nhất.

Một số hoạt động giáo viên có thể dùng flashcards, đồ vật thật, tranh, đồ chơi để dạy trẻ. Phương pháp Total Physical Response (TPR) dùng ngôn ngữ cơ thể để thể hiện những hành động tương ứng với từ vựng tiếng Anh đã học cũng giúp trẻ học thông qua vận động và không cảm thấy nhàm chán.

• Feedback rõ ràng, liên tục

Trẻ dễ xao nhãng thường hay bị nhắc lỗi, dễ giảm tự tin, vì vậy giáo viên cần đưa ra feedback rõ ràng, khen chê có hệ thống để tạo động lực học cho trẻ.

Giáo viên cần khen cụ thể khi trẻ tập trung tốt và không bị xao nhãng, ví dụ nói : “Good job listening!”, “Nice eyes on the board!”. Hạn chế mắng mỏ công khai, tránh gắn nhãn trẻ là trẻ hư hay lười biếng.

Bên cạnh việc đưa ra lời khen, giáo viên còn có thể dùng sticker, điểm sao, hay những phần thưởng nhỏ để củng cố và tạo liên kết tích cực với việc tập trung học trong mắt trẻ.

Tham khảo thêm: Cá nhân hóa việc học tiếng Anh cho người học mắc ADHD: Giải pháp duy trì sự tập trung

Kỹ thuật dạy trẻ mất tập trung giảm chú ý trong lớp tiếng Anh

Sử dụng trò chơi ngôn ngữ

Trò chơi ngôn ngữ giúp trẻ có mục tiêu rõ ràng, luật chơi ngắn gọn, và cảm giác thích thú từ việc được chơi trò chơi, từ đó dễ tập trung hơn.

Một số ví dụ về trò chơi ngôn ngữ:

• Flashcard slap: giáo viên đọc một từ và 2-3 học sinh chia theo nhóm chạy lên đập vào thẻ đúng.

• Word relay: lớp được chia thành 2 nhóm, các nhóm xếp hàng và các thành viên lần lượt chạy lên để viết hay ghép từ trên bảng.

Chia nhỏ bài tập hay nhiệm vụ học tập (Chunking)

Khi hướng dẫn bài tập ví dụ tại lớp, giáo viên có thể chia nhỏ bài tập thành các “chunk” (phần nhỏ hơn) để phù hợp hơn với trẻ có khả năng tập trung thấp và dễ bị xao nhãng.

Ví dụ: Thay vì cho trẻ viết 8 câu dựa trên ngữ pháp đã học, giáo viên có thể làm mẫu 2-3 câu, để học sinh viết theo mẫu 2-3 câu, rồi trẻ có thể đổi qua cho bạn để kiểm tra và sửa, và cứ thể lặp lại tới khi trẻ viết đủ 8 câu. Mỗi “chunk” chỉ kéo dài 3-5 phút nên trẻ không bị quá tải như khi phải làm bài tập dài.

Ứng dụng công nghệ vào các hoạt động [3]

Áp dụng video ngắn, hình ảnh sinh động trực quan hay các trò chơi trực tuyến (Kahoot, Quizizz,…) có thể thu hút sự chú ý của trẻ và tạo cảm giác giống như vừa học vừa chơi, giúp trẻ tăng động lực để tập trung chú ý tới việc học.

Ví dụ: Nếu trẻ được cho xem video, giáo viên nên chọn những video ngắn 1-3 phút, có phụ đề đơn giản. Sau khi xem video sẽ là các hoạt động, hay bài tập rõ ràng cho trẻ, như trả lời câu hỏi, bắt chước câu thoại, hay nhắc lại từ vựng từ video.

Tuy nhiên, người đọc cũng cần lưu ý rằng trẻ em cần sự dẫn dắt trực tiếp của giáo viên, và công nghệ chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ trong lớp học, chứ không thể thay thế hoàn toàn tương tác trực tiếp giữa giáo viên và học sinh.

Tương tác nhóm nhỏ

Trong lớp đông, một số trẻ có thể bị mất tập trung nhưng giáo viên khó nắm được để quan tâm tới trẻ. Giáo viên có thể sử dụng các hoạt động chia nhóm nhỏ như theo cặp hay nhóm 3-4 trẻ. Điều này giúp tăng cơ hội trẻ được nói, được hỏi, được hỗ trợ, và giáo viên dễ đi từng nhóm nhắc nhở, hướng dẫn riêng cho trẻ khi thấy trẻ không theo kịp.

Ví dụ: Lớp có thể có những hoạt động như luyện tập đối thoại "What's your favourite colour?" theo cặp.

Giáo viên có thể chia lớp thành các cặp học sinh. Trong mỗi cặp:

• Học sinh A sẽ hỏi câu "What's your favourite colour?" cho học sinh B.

• Học sinh B sẽ trả lời câu hỏi và mô tả lí do tại sao mình thích màu đó.

Sau khi hoàn thành, học sinh chuyển đổi vai trò cho nhau, và giáo viên có thể đi quan sát từng cặp và hướng dẫn riêng nếu có trẻ gặp khó khăn.

Hỏi - đáp nhanh

Giáo viên có thể đặt câu hỏi ngắn, yêu cầu phản ứng nhanh, và để học sinh trả lời bằng từ đơn hay cụm từ ngắn, hoặc giơ thẻ màu hay giơ số. Giáo viên không chỉ chờ học sinh giơ tay mà có thể gọi bất kỳ học sinh nào. Việc ở trong tình huống phải suy nghĩ và trả lời trong thời gian ngắn giúp trẻ không bị xao nhãng mà phải tập trung để duy trì mức độ “sẵn sàng trả lời”.

Ví dụ: Giáo viên có thể cho lớp xem một số bức hình liên quan tới bài học và hỏi câu hỏi đơn giản như “What’s this?”, “What colour is it?”, “How many cats?” và yêu cầu trẻ trả lời thật nhanh.

Ví dụ về hoạt động trong lớp cho trẻ

Hoạt động 1: “Simon Says” với từ vựng cơ bản

Mục tiêu: Ôn động từ chỉ hành động (jump, clap, touch, sit, stand…) và giúp trẻ giải tỏa năng lượng dư thừa và quay lại trạng thái sẵn sàng học tập.

Các bước:

• Giáo viên giới thiệu và ôn lại các động từ bằng hành động.

• Giáo viên nói 1 hoạt động, ví dụ “Simon says: jump.” thì cả lớp phải nhảy.

• Nếu giáo viên chỉ nói “Jump” (không có “Simon says”) mà em nào vẫn làm thì bị loại tạm thời hoặc mất 1 điểm.

Tác dụng:

• Hoạt động giúp tăng sự tập trung của trẻ vì trẻ phải tập trung nghe. Hoạt động này đặc biệt hiệu quả với trẻ dễ mất tập trung, vì hoạt động yêu cầu trẻ cần lắng nghe một cách có chọn lọc để phân biệt tín hiệu đúng/sai và phản ứng ngay lập tức.

Hoạt động 2: Vòng quay hình ảnh (picture wheel)

Mục tiêu: Luyện từ vựng chủ đề (animals, food, school things…) qua kênh thị giác và vận động nhẹ. Giáo viên cần chuẩn bị 1 “vòng quay” có hình ảnh cho các từ vựng, có thể là bằng giấy hoặc qua ứng dụng online, để hiển thị hình ảnh.

Các bước:

• Học sinh ngồi thành vòng tròn.

• Giáo viên hay 1 học sinh quay vòng, hình nào dừng lại thì cả lớp

  cùng nói tên từ vựng hay đặt 1 câu ngắn, như “It’s a cat.” hay “I like apples.” Thay vì cả lớp cùng làm, thì lớp cũng có thể được chia thành 2 đội, trả lời đúng ghi điểm.

Tác dụng:

• Hoạt động ngắn, luật rõ, có yếu tố bất ngờ, giúp trẻ tập trung vào màn hình hay vòng quay thay vì xao nhãng xung quanh.

• Yếu tố bất ngờ từ việc hình ảnh dừng một cách ngẫu nhiên giúp duy trì sự chú ý của trẻ trong thời gian ngắn, đồng thời cũng giảm thiểu tình trạng trẻ xao nhãng do trẻ không đoán trước được lượt tiếp theo.

Hoạt động 3: Mini role-play theo cặp

Mục tiêu: Luyện mẫu câu hội thoại ngắn (greeting, buying, asking abou…) trong nhóm nhỏ, phù hợp với trẻ rụt rè và ít được chú ý đến trong lớp.

Cách làm:

• Giáo viên cho mẫu hội thoại 2-3 câu, ví dụ:

A: “What’s your favourite colour?”

B: “My favourite colour is blue.”

• Học sinh luyện theo cặp trong 2-3 phút.

• Sau đó, một vài cặp diễn trước lớp (không bắt buộc tất cả).

Tác dụng:

• Hoạt động này giúp tăng thời gian nói của từng em, ít bị xao nhãng hơn so với hoạt động cả lớp.

• Giáo viên có thể dễ đi từng cặp, giúp trẻ quay lại nhiệm vụ học tập một cách trực tiếp nhưng nhẹ nhàng.

• Hoạt động hội thoại theo cặp bên cạnh việc giúp trẻ tập trung cũng giúp giảm áp lực tâm lý của trẻ với việc nói trước lớp, đặc biệt phù hợp với trẻ dễ mất tập trung hoặc thiếu tự tin khi giao tiếp bằng tiếng Anh.

Tham khảo thêm: Các phương pháp giám sát hoạt động học để cải thiện chất lượng các hoạt động học tập

Chú ý ngôn ngữ trong cách dạy trẻ mất tập trung giảm chú ý

Trong lớp học tiếng Anh, với trẻ dễ mất tập trung, ngôn ngữ sư phạm mà giáo viên sử dụng trong quá trình giảng dạy đóng vai trò quyết định trong việc duy trì sự tập trung của trẻ. Giáo viên không chỉ nên dạy đúng nội dung chương trình mà còn cần chọn cách giao tiếp một cáchphù hợp để duy trì sự chú ý và tạo điều kiện để trẻ có thể thực hiện nhiệm vụ học tập một cách hiệu quả.

Mẫu câu chỉ dẫn ngắn gọn

Giáo viên cần chú ý dùng câu mệnh lệnh ngắn - rõ - một hành động mỗi lần, và tránh câu quá dài, ghép nhiều yêu cầu trong một lượt nói.

Ví dụ:

• “Open your book.”

• “Circle the word.”

• “Listen and repeat.”

Từ khóa lặp lại để thu hút chú ý

Chọn 1-2 từ khóa cố định, lặp lại nhiều lần. Giao viên có thể kết hợp từ với động tác để gây ấn tượng và thú hút sự chú ý của trẻ.

Ví dụ:

• “Look.” - (chỉ vào mắt mình/bảng)

• “Listen.” - (chạm tai)

• “Ready?” - học sinh trả lời “Yes!”

Ngữ điệu và giọng nói sinh động

Thay vì nói giọng đều đều và bằng phẳng, giáo viên có thể hướng đến:

• Thay đổi âm lượng, tốc độ, cao độ khi nhấn từ khóa.

• Dùng ngữ điệu vui vẻ cho khen ngợi, nhấn mạnh khi ra luật chơi.

• Thỉnh thoảng “thì thầm” để học sinh phải lắng nghe.

Ngôn ngữ khích lệ đa dạng

Giáo viên có thể đa dạng hóa lời khen để khích lệ trẻ, không chỉ giới hạn trong những lời khen chung như “Very good!”.

Ví dụ:

• “Well done!”

• “Nice try.”

• “I like the way you’re listening.”

• “Thank you for focusing.”

• “That’s good, let’s try again.”

Lỗi thường gặp và cách khắc phục

Lỗi 1: Hướng dẫn quá dài, thiếu cấu trúc

Giáo viên dễ nói: “Các con mở sách ra, làm bài 3, 4, 5, rồi nhớ tô màu, sau đó đổi vở cho bạn kiểm tra nhé…” nhưng với trẻ dễ bị mất tập trung, trẻ sẽ không thể giữ được toàn bộ chuỗi thông tin dài nãy.

Giải pháp:

Giáo viên cần chia thành bước rõ ràng, như “Open your book. Page 10.” → “Do exercise 3. Only exercise 3.” Khi nào trẻ gần hoàn thành xong thì mới thêm bước tiếp theo.

Lỗi 2: Quá nhiều hoạt động cùng lúc

Giáo viên có thể bị lỗi vừa cho làm phiếu bài tập, vừa mở video, vừa yêu cầu chép từ mới khiến trẻ không biết nên ưu tiên việc nào trước, dễ cảm thấy nản và bỏ cuộc.

Giải pháp:

Giáo viên chỉ giao một nhiệm vụ chính tại một thời điểm. Khi giao nhiệm vụ, giáo viên có thể ghi lên bảng 3 bước, ví dụ như Watch - Answer - Write, để trẻ hiểu và làm lần lượt các bước như trên bảng.

Lỗi 3: Thiếu phần thưởng và quy tắc rõ ràng

Nếu giáo viên chỉ nhắc “Tập trung đi!” nhưng không có hệ thống khen thưởng hoặc hậu quả cụ thể, trẻ không biết vì sao mình phải cố gắng.

Giải pháp:

Giáo viên nên xác lập và đặt ra 3-5 quy tắc đơn giản như eyes on teacher, ears listening, hands still…Từ đó, giáo viên thiết lập phần thưởng nhỏ như sao, sticker, điểm nhóm, hay danh hiệu “Student of the day”. Khi trẻ tập trung tốt trong lớp, trẻ sẽ được khen và thưởng ngay lập tức để củng cố.

Nhìn chung, phần lớn những khó khăn khi dạy trẻ mất tập trung giảm chú ý không đến từ năng lực của trẻ, mà từ cách tổ chức hoạt động và giao tiếp của người giáo viên đứng lớp. Khi giáo viên có thể linh hoạt điều chỉnh đúng phương pháp giáo dục phù hợp, trẻ được học trong một môi trường phù hợp với cách học của bản thân và có thể tiến bộ một cách rõ rệt trong quá trình tiếp thu ngoại ngữ.

Tham khảo thêm:

• Cách tăng sự tập trung tuyệt đối để học hiệu quả hơn

• Dạy bé học tiếng Anh - Lợi ích, cách dạy và lộ trình học hiệu quả

Tổng kết

Bài viết đã phân tích đặc điểm của trẻ dễ mất tập trung và làm rõ một số nguyên tắc, kỹ thuật dạy học tiếng Anh phù hợp nhằm hỗ trợ giáo viên quản lý lớp học và giúp trẻ học tập hiệu quả hơn. Trong thực tế, không có một phương pháp duy nhất cho mọi lớp học. Các cách dạy trẻ mất tập trung giảm chú ý khác nhau sẽ mang lại hiệu quả khác nhau tùy từng nhóm trẻ. Vì vậy, giáo viên cần quan sát và điều chỉnh linh hoạt các hoạt động học tập để tạo môi trường tích cực, giúp trẻ phát huy tốt khả năng của mình trong lớp tiếng Anh.

Giải đáp thắc mắc về kiến thức tiếng Anh là nhu cầu thiết yếu của nhiều học viên trong quá trình học tập và ôn thi. ZIM Helper là diễn đàn trực tuyến chuyên nghiệp cung cấp giải đáp về kiến thức tiếng Anh cho người học đang luyện thi IELTS, TOEIC, luyện thi Đại học và các kỳ thi tiếng Anh khác. Diễn đàn được vận hành bởi đội ngũ High Achievers - những người đã đạt thành tích cao trong các kỳ thi, đảm bảo chất lượng thông tin và hướng dẫn chính xác cho người học. Liên hệ Hotline 1900-2833 (nhánh số 1) để được tư vấn chi tiết.