Key takeaways
Nhiều học sinh gặp tình trạng mất gốc tiếng Anh do nhiều nguyên nhân: chương trình học, phương pháp giảng dạy, cách rèn luyện, thực hành
Để khắc phục, người học cần:
Kiểm tra, xác định trình độ, kiến thức cần bổ sung
Xây dựng lộ trình kiến thức kết hợp thực hành
Lựa chọn tài liệu uy tín, phương pháp đúng đắn
Phân bổ thời gian thực hiện theo lộ trình, theo dõi
Trong quá trình học tiếng Anh, một số học sinh có thể gặp tình trạng mất gốc, cảm thấy kiến thức đã học rất rời rạc, nhiều kiến thức chưa được học hoặc không hiểu rõ kéo theo việc không biết vận dụng nên không theo kịp nhịp độ của chương trình học tại trường. Một số học sinh có thể gặp khó khăn với một số kỹ năng nhất định nên khó tiếp thu kiến thức mới và không thực hành thường xuyên dẫn đến chán nản, e ngại khi học tập. Để khắc phục tình trạng này, bài viết sẽ làm rõ các nguyên nhân, sau đó đề xuất phương hướng giúp học sinh xây dựng lộ trình bổ sung kiến thức và luyện tập một cách có hệ thống, hiệu quả.
Một số học sinh không trau dồi vốn từ vựng từ các lớp dưới dẫn đến vốn từ bị hạn hẹp, thiếu từ ngữ sử dụng cho các kỹ năng nghe, nói, đọc and viết. Tình trạng thiếu vốn từ vựng từ giai đoạn căn bản sẽ ảnh hưởng rất lớn đến khả năng tiếp thu các kiến thức ở các giai đoạn sau.
Bên cạnh đó, nếu người học không học kĩ và luyện tập với các điểm ngữ pháp cơ bản như các từ loại, các thì động từ ở giai đoạn đầu sẽ dễ gây ra tình trạng mất gốc ngữ pháp vì các kiến thức ngữ pháp kết nối với nhau rất chặt chẽ.
Đôi khi người học có thể nhớ về điểm ngữ pháp cơ bản nhưng không hiểu đúng bản chất, nhớ không chính xác sẽ dễ hiểu sai các kiến thức ngữ pháp có liên hệ mới học sau này. Nhìn chung, thiếu từ vựng và ngữ pháp căn bản là gốc rễ của mọi kiến thức tiếng Anh và quyết định đến khả năng phát triển các kỹ năng ngôn ngữ.
Nhiều học sinh thường chỉ tiếp thu kiến thức tại lớp và làm bài tập trong giáo trình thay vì áp dụng chúng vào thực tế. Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến kỹ năng ngôn ngữ, kéo theo việc học trước quên sau vì không chủ động gợi nhớ lại kiến thức.
Với những kiến thức nền tảng, nếu không được luyện tập, vận dụng thường xuyên, học sinh rất dễ quên, ảnh hưởng đến việc tiếp thu các kiến thức sau này.
Chẳng hạn như việc học về các loại mệnh đề sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến việc học viết câu ghép, câu phức, câu ghép phức. Nếu học sinh không nhớ về phân loại mệnh đề, họ sẽ dễ nhầm lẫn giữa mệnh đề chính và mệnh đề phụ trong câu, khiến diễn đạt câu văn lan man, sai ngữ pháp dấu câu.
Nhiều học sinh có tâm lý e ngại giao tiếp tiếng Anh, sợ phát âm sai, quê mùa, dẫn đến tình trạng không luyện tập nói trong thời gian dài. Việc này khiến học sinh không biết phát âm đúng do không được giáo viên chỉnh sửa.
Ngoài ra, khi không thực hành nói thường xuyên, học sinh sẽ thiếu phản xạ ngôn ngữ nên thường nghe không hiểu nội dung và nói không tự nhiên.
Dù một số học sinh được gọi là “mất gốc” nhưng họ cũng đã có thời gian tiếp xúc và học tiếng Anh. Tuy nhiên, một số học sinh bị hổng kiến thức quá nhiều nên không tự xác định được trình độ cá nhân hay nhận định được bản thân cần học bổ sung nội dung gì.
Để xác định đúng trình độ giúp tìm ra phần kiến thức còn yếu hoặc chưa được học trước khi tiến hành học bổ sung lại, học sinh có thể chọn một trong các cách sau:
Thực hiện bài kiểm tra trình độ trực tuyến tại các trang web chính thống như Cambridge, Oxford
Thực hiện bài kiểm tra đầu vào tại các trung tâm tiếng Anh uy tín
Xem lại các bài tập, bài kiểm tra đã từng làm tại lớp, tại trung tâm từng theo học
Về ngữ pháp tiếng Anh, học sinh có thể rà soát lại kiến thức theo từng cấp độ từ thành phần đơn giản đến thành phần phức tạp (kết hợp nhiều thành phần đơn giản):
Hệ thống khái niệm và chức năng các từ loại, cụm từ
Các thì động từ
Bị động (passive voice)
Các biến thể của động từ (gerund, to infinitive, bare infinitive)
Phân từ (participle)
Cấu trúc so sánh
Các loại mệnh đề, phân loại chính - phụ
Dấu câu
Các quy tắc kết hợp (kết hợp từ loại, kết hợp thì động từ, kết hợp chủ ngữ - động từ)
Các quy tắc sử dụng từ loại nhất định (mạo từ, lượng từ, đại từ, liên từ,…)
Các loại câu (phân loại theo chức năng, phân loại theo cấu tạo)
Các hình thức giả định (if, wish, if only, otherwise,…)
Các hình thức biến đổi cấu trúc (câu chẻ, dạng nhấn mạnh, đảo ngữ,…)
Cách dùng các yếu tố ngữ pháp đặc biệt (others, one, either,…)
Ngoài các điểm ngữ pháp chính đã nêu trên, học sinh có thể vào trang web của Cambridge: https://dictionary.cambridge.org/vi/grammar/british-grammar/ để xem toàn bộ các điểm ngữ pháp và ghi chú lại những phần bản thân chưa biết hoặc chưa nắm rõ.
Bên cạnh đó, học sinh cần phân loại mức độ “mất gốc” theo từng kỹ năng Nghe - Nói - Đọc - Viết để xác định đúng nội dung kiến thức cần bổ sung và xây dựng kế hoạch học phù hợp với bản thân. Đồng thời, người học nên kiểm tra vốn từ vựng và ngữ pháp của bản thân để bổ sung, từ đó cải thiện được trình độ tại toàn bộ kỹ năng.
Để xây dựng lại một nền tảng kiến thức và kỹ năng vững chắc, học sinh cần bổ sung một lượng lớn kiến thức và luyện tập thường xuyên từ những nội dung cơ bản nhất. Vì vậy, việc chia nhỏ mục tiêu học tập, phân chia giai đoạn để tập trung xây dựng từng khối kiến thức một cách chi tiết, có hệ thống sẽ giúp học sinh không bị áp lực, chán nản, dần dần cải thiện năng lực.
Ôn bảng chữ cái, bảng phiên âm IPA, các từ loại cơ bản và từ vựng chủ đề quen thuộc
Bảng chữ cái tiếng Anh là thành phần quan trọng tạo nên mọi thành phần khác trong tiếng Anh nên việc nắm rõ cách phát âm từng chữ cái là điều đầu tiên cần nắm chắc.
Sau bảng chữ cái, thành phần cơ bản tiếp theo trong tiếng Anh cần nắm vững là bảng phiên âm IPA. Trong bảng phiên âm IPA, học sinh cần học về nguyên âm, phụ âm và các âm đôi, sau đó kết hợp luyện tập đọc phiên âm của các từ vựng trong từ điển, phân biệt các âm dễ nhầm lẫn, luyện tập nói có âm cuối (final sound).
Sau khi học chữ cái và phát âm, học sinh nên tìm hiểu về hệ thống từ loại gồm: danh từ, động từ, tính từ, trạng từ, đại từ, lượng từ, giới từ, liên từ, mạo từ và các phân loại chi tiết của từng tự loại. Các loại từ này sẽ liên kết với mọi điểm ngữ pháp trong tiếng Anh. Việc nhận biết được từ loại và nắm được chức năng của từng loại sẽ rất hữu ích khi học tiếp về các thành phần ngữ pháp phức tạp hơn như mệnh đề và câu.
Để thực hành và ghi nhớ những kiến thức trên, người học nên học một số từ vựng chủ đề quen thuộc, liên quan đến cuộc sống hằng ngày để luyện phát âm, tập phân biệt từ loại, đồng thời bổ sung vốn từ giúp tạo tiền đề phát triển các kỹ năng Nghe - Nói - Đọc - Viết cơ bản.
Học lại các kiến thức ngữ pháp trọng tâm và thực hành với từ vựng theo chủ đề rộng hơn
Khi đã trang bị kiến thức về các yếu tố đơn giản như phát âm, từ loại, từ vựng cơ bản, học sinh sẽ tiến đến giai đoạn kết hợp học các kiến thức ngữ pháp trọng tâm được cấu thành từ các yếu tố đã học như:
Thì động từ
Biến thể động từ
Các cấu trúc cơ bản: so sánh, bị động
Các loại mệnh đề
Các loại câu phân loại theo cấu tạo: câu đơn, câu ghép, câu phức, câu ghép phức
Các loại câu phân loại theo chức năng: câu trần thuật, câu tường thuật, câu cảm thán, câu nghi vấn
Đây là giai đoạn tiếp thu nhiều kiến thức nhất và cần nhiều sự tập trung để hiểu rõ từng mục kiến thức này, phục vụ cho việc rèn luyện, thực hành các kỹ năng sau này. Với mỗi phần kiến thức, người học nên luyện tập sử dụng với vốn từ đang có để dùng trong cuộc sống hằng ngày, giúp tăng sự tiếp xúc với tiếng Anh, tăng phản xạ ngôn ngữ.
Song song với ngữ pháp, người học nên tìm hiểu các chủ đề từ vựng rộng hơn để mở rộng vốn từ, đồng thời bổ trợ cho quá trình luyện tập vận dụng các điểm ngữ pháp.
Xem thêm: Ngữ pháp tiếng Anh lớp 7
Vận dụng kiến thức và vốn từ vào toàn bộ kỹ năng, thực hành kết hợp các kỹ năng
Sau khi đã tiếp thu lượng kiến thức nền tảng đầy đủ, thực hành kết hợp là giai đoạn quan trọng để bước ra khỏi tình trạng mất gốc vì nó sẽ phát triển kiến thức thành kỹ năng cá nhân, nâng cao tư duy sử dụng ngôn ngữ.
Với từng kỹ năng, học sinh đều cần kết hợp vốn từ vựng và ngữ pháp vào một tình huống, ngữ cảnh cụ thể để luyện tập, có thể bắt đầu từ các dạng bài tập từ giáo trình, sau đó đến áp dụng vào tình huống đời sống, học tập.
Với kỹ năng Nghe, người học có thể làm bài tập nghe, sau đó đến nghe nhạc, podcast bằng tiếng Anh để làm quen với tốc độ nói. Học sinh có thể tăng dần độ khó của việc luyện tập bằng các nội dung nghe dài hơn, chủ đề mới hơn hoặc nghe kết hợp ghi chú tóm tắt để kích thích khả năng nghe chủ động.
Với kỹ năng Nói, người học nên vận dụng toàn bộ vốn kiến thức của mình để tự diễn đạt từng ý nghĩ, từng câu nói quen thuộc rồi dần dần tăng cường bằng việc giao tiếp với bạn bè bằng tiếng Anh càng nhiều càng tốt.
Với kỹ năng Đọc và kỹ năng Viết, học sinh có thể luyện tập bằng bài tập đọc hiểu, điền từ như trong sách giáo khoa, các trang web trực tuyến phù hợp với trình độ từ vựng của bản thân để luyện tập.
Để nâng cao kỹ năng lên, người học có thể tập xem video và đọc truyện ngắn bằng tiếng Anh để tăng cường tốc độ dịch và hiểu nội dung theo ngữ cảnh. Từ đó, học sinh có thể luyện viết tóm tắt video, truyện hay viết nhật ký bằng tiếng Anh để luyện tập viết từng câu, từng đoạn.
Xem thêm: Bài tập tiếng Anh lớp 7
Để học tốt từ vựng, người học nên sử dụng phương pháp học theo chủ đề để dễ dàng kết nối các từ vựng và nắm rõ cách dùng theo ngữ cảnh. Người học có thể áp dụng phương pháp này theo quy trình sau:
Lựa chọn các chủ đề, ưu tiên chủ đề quen thuộc trong cuộc sống
Nêu các từ, cụm từ liên quan đến chủ đề mà bản thân thường sử dụng trong tiếng Việt
Tìm các từ, cụm từ tiếng Anh có nghĩa tương ứng
Tìm hiểu word family (các từ loại khác thuộc cùng gốc từ) và các từ, cụm từ đồng nghĩa, trái nghĩa
Tự đặt câu với các từ vựng mới trong đúng ngữ cảnh của chủ đề đã chọn
Sau khi đã thực hiện quy trình trên, người học cần kiên trì ôn tập các từ vựng đều đặn mỗi ngày bằng cách tăng cường sử dụng các từ vựng vừa học trong các kỹ năng như trò chuyện về chủ đề bằng tiếng Anh, xem video chủ đề bằng tiếng Anh. Người học cũng có thể ôn tập từ vựng bằng flashcard và quiz để dễ dàng ôn tập mọi lúc.
Bên cạnh kiến thức, nguồn từ điển và tài liệu ngữ pháp đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện năng lực tiếng Anh cho người mất gốc. Trong thời đại số, nguồn tài liệu học tập vô cùng phong phú và được chia sẻ rộng rãi nhưng không phải tài liệu học nào cũng chính xác và phù hợp cho người mất gốc. Với người mất gốc, nguồn học liệu cần được xây dựng có hệ thống rõ ràng, bao gồm đa dạng thông tin và đảm bảo tính chính xác.
Với việc học từ vựng, từ điển là một công cụ vô cùng cần thiết nên người học cần lựa chọn các từ điển chính thống, uy tín và đầy đủ các thông tin quan trọng như phiên âm, từ đồng nghĩa, từ trái nghĩa, ngữ cảnh sử dụng và câu ví dụ. Một số từ điển Anh-Anh được khuyên dùng bao gồm từ điển Cambridge, Oxford, Longman và Merriam-Webster. Với từ điển Anh-Việt, người học có thể tham khảo từ điển ZIM Dictionary.
Ngoài ra, người học có thể tham khảo thêm các từ điển Anh-Việt trong bài viết sau: Review 10 từ điển Anh Việt phù hợp với mọi trình độ
Với tài liệu ngữ pháp, nội dung cần trình bày chính xác, đúng bản chất và được phân loại theo trình độ, sắp xếp từ dễ đến khó kết hợp bài tập áp dụng tương ứng. Chính vì vậy, gười học nên ưu tiên chọn các tài liệu đến từ nhà phát hành uy tín, có chuyên môn về tiếng Anh, đặc biệt là các đơn vị giáo dục chính thống.
Người học có thể tham khảo mục Grammar của từ điển Cambridge cùng các bộ sách từ nhà xuất bản Cambridge University Press và Oxford University Press.
Một số hệ thống giáo trình uy tín được công nhận bao gồm: bộ giáo trình theo chương trình tiếng Anh chuẩn Cambridge (Starters - Movers - Flyers, KET, PET), chương trình tiếng Anh theo Khung tham chiếu trình độ ngôn ngữ chung của Châu Âu (CEFR), …
Đối với nhiều học sinh, việc học ngữ pháp rất phức tạp và chỉ xoay quanh lý thuyết khô khan. Tuy nhiên, mỗi điểm ngữ pháp đều có tính ứng dụng cụ thể vào các hình thức diễn đạt bằng tiếng Anh.
Chính vì vậy, khi học một điểm ngữ pháp, thay vì chỉ chú ý đến công thức để làm bài tập, người học nên tìm hiểu những ngữ cảnh sử dụng của điểm ngữ pháp đó để tự đặt câu sử dụng ngữ pháp đang học trong ngữ cảnh đó.
Với ngữ pháp, người học nên luyện tập sử dụng thường xuyên thông qua các bài tập mang tính vận dụng như dịch và làm bài tập đọc hiểu đoạn văn chứa điểm ngữ pháp; viết lại câu, viết đoạn kết hợp các ngữ pháp,…
Để cải thiện năng lực một cách toàn diện, người học cần bồi dưỡng song song 4 kỹ năng. Để rèn luyện song song, người học cần lưu ý một số chiến lược sau:
Nắm chắc phát âm trước, cải thiện kỹ năng Nghe - Nói sau:
Phát âm là nền tảng cho kỹ năng nghe và kỹ năng nói nên người học cần nắm vững bảng phiên âm quốc tế IPA, luyện tập khẩu hình, ghi nhớ quy tắc dấu nhắn và thực hành trước gương để tự điều chỉnh và cải thiện sự trôi chảy.
Luyện tập qua các hoạt động thường ngày với nội dung đơn giản:
Học sinh nên luyện kỹ năng nghe, nói qua thao tác nhại lại, nói theo các đoạn phim, podcast hoặc sử dụng tiếng Anh trong các tình huống giao tiếp hằng ngày có nội dung đơn giản.
Luyện dạng bài tập đòi hỏi sự tập trung, hiểu sâu về kiến thức:
Người học có thể luyện đọc hiểu và viết câu, đoạn văn ngắn theo các chủ đề gần gũi để củng cố từ vựng và ngữ pháp, đồng thời kích thích não bộ tìm cách vận dụng kiến thức một cách chủ động, có tư duy.
Để tối ưu hóa quá trình học tập và rèn luyện toàn bộ kỹ năng, việc kết hợp các kỹ năng có liên kết chặt chẽ sẽ giúp học sinh tiết kiệm thời gian, công sức và dễ gợi nhớ, áp dụng kiến thức một cách dễ dàng vào các kỹ năng. Sau đây là gợi ý cách luyện tập kỹ năng theo cặp:
Hai kỹ năng Nghe và Nói có sự liên hệ mật thiết với nhau vì trong giao tiếp, mỗi người vừa đóng vai trò người nói vừa đóng vai trò người nghe. Hơn nữa, hai kỹ năng này có một điểm chung quan trọng là cách phát âm.
Việc phát âm đúng sẽ giúp việc nghe tiếng Anh trở nên dễ dàng và tự nhiên hơn. Vì vậy, học sinh có thể luyện nghe một chủ đề rồi tự tóm tắt nội dung trong lúc nghe, sau đó tự dùng vốn từ của bản thân kết hợp với phần ghi chú để tự thuật lại nội dung hoặc kể lại cho bạn bè bằng tiếng Anh để cải thiện kỹ năng nói một cách tự nhiên nhất.
Việc rèn luyện kỹ năng đọc hiểu sẽ giúp người học làm quen với văn phong tiếng Anh, cách diễn đạt ý nghĩ thành lời văn của người bản xứ, từ đó áp dụng vào việc luyện tập viết.
Người học đang mất gốc có thể tìm đọc những mẩu truyện ngắn đời thường hoặc truyện cổ tích mà bản thân đã từng đọc bản tiếng Việt để tìm hiểu cách diễn đạt, sau đó tự viết tóm tắt truyện hoặc viết nhật ký về cuộc sống hằng ngày để nâng cao kỹ năng viết dần dần.
Với những học sinh đang mất gốc, việc học lại từ căn bản sẽ nặng nề và áp lực lúc ban đầu nên sự đồng hành động viên và theo dõi tiến độ của phụ huynh là yếu tố vô cùng quan trọng. Phụ huynh nên tạo điều kiện để con dần dần tìm ra điểm yếu và khắc phục thay vì hối thúc, áp đặt mục tiêu quá cao cho con.
Quá trình học tiếng Anh chứa đựng một lượng kiến thức lớn và cần thời gian để tiếp thu và tiến đến sử dụng một cách thành thạo. Trong quá trình lấy lại gốc tiếng Anh, phụ huynh nên cùng con lên kế hoạch học tập chi tiết, hỗ trợ con phân bổ thời gian hợp lý giữa học tập và nghỉ ngơi. Đồng thời, phụ huynh có thể tạo môi trường tiếng Anh trong gia đình như cùng nhau nghe nhạc, xem phim nước ngoài, trò chuyện cùng con bằng tiếng Anh ngoài giờ học để giúp con luyện tập một cách thoải mái.
Bên cạnh đó, phụ huynh nên theo dõi tiến độ học tập của con để nhắc nhở, hỗ trợ con ngay khi con gặp khó khăn và tạo điều kiện thuận lợi để con tiếp cận đến nguồn tài liệu, cơ sở giáo dục uy tín. Đồng thời, việc động viên con khi chinh phục một kiến thức mới, ghi nhận sự tiến bộ sẽ giúp con có thểm nhiều động lực và cố gắng hơn trong các giai đoạn nâng cao hơn sau này.
Với người học mất gốc, việc xây dựng lại nền tảng tiếng Anh một cách hệ thống cần được thực hiện một cách nghiêm túc và thực sự tập trung, cố gắng chinh phục từng phần kiến thức bị hổng. Trên hành trình này, người học cần xác định được nguyên nhân mất gốc, sau đó xác định trình độ hiện tại để đề ra một lộ trình phù hợp nhất với bản thân. Sau đó, bổ sung kiến thức từ mức cơ bản nhất từ nguồn học liệu chất lượng và kết hợp luyện tập đúng phương pháp, vận dụng vào tất cả kỹ năng sẽ tạo nên một nền tảng vững chắc. Từ đó, học sinh sẽ vượt qua tình trạng mất gốc và có khả năng bứt phá năng lực. Song song với nỗ lực từ bản thân học sinh, phụ huynh cũng nên theo dõi tiến bộ của con trẻ và động viên, tạo điều kiện để con nâng cao năng lực tiếng Anh.
Nguồn tham khảo
“Khám phá ngữ pháp tiếng Anh.” Cambridge Dictionary, https://dictionary.cambridge.org/vi/grammar/british-grammar/. Accessed 19 July 2026.
Đánh giá
(0)Gửi đánh giá
Bình luận - Hỏi đáp