Phân loại các sub-skills phù hợp trong Reading dựa trên trình độ người học

Giới thiệu

Kỹ năng Reading (Đọc) đóng vai trò quan trọng trong quá trình tiếp thu và xử lý ngôn ngữ, đặc biệt là trong môi trường học thuật. Tuy nhiên, kỹ năng này không chỉ đơn thuần là hiểu các câu từ được viết ở một ngôn ngữ khác mà đây là một quá trình phức tạp được cấu thành từ nhiều kỹ năng thành phần (sub-skills). 

Do đó, bài viết sau đây của ZIM sẽ đi vào xác định và phân loại các sub-skills phù hợp trong Reading dựa trên trình độ người học theo khung trình độ CEFR và gợi ý cách ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn giảng dạy tiếng Anh nhằm tối ưu hóa quá trình dạy và học Reading ở các trình độ khác nhau.

Cơ sở lý thuyết

Kỹ năng Reading và các kỹ năng thành phần (sub-skills)

Theo Urquhart và Weir (1998), kỹ năng Reading được hiểu là khả năng nhận thức mà một người có thể sử dụng khi tương tác với văn bản viết [1]. Nói cách khác, kỹ năng này thể hiện qua khả năng một người nhận diện, xử lý và hiểu các thông tin từ văn bản viết. 

Bên cạnh đó, hai nhà nghiên cứu trên cũng đã chỉ ra có thể phân tách kỹ năng Reading thành các kỹ năng thành phần (sub-skills) theo các trình độ khác nhau [1]. Nhiều chuyên gia ngôn ngữ khác cũng cho rằng Reading không phải là một kỹ năng độc lập mà bao gồm nhiều kỹ năng thành phần khác nhau [2].

Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa có một bảng tổng hợp thống nhất hay hệ thống phân cấp rõ ràng cho các sub-skills trong Reading vì các nhà nghiên cứu tiêu biểu như Davis (1968), Munby (1978) hay Lunzer et al. (1979) đều có các cách phân loại khác nhau. Một số sub-skills thường được nhắc đến trong tài liệu giảng dạy và nghiên cứu gồm [2] [3]:

• Hiểu ý chính và các thông tin chung

• Hiểu các sự kiện, chi tiết và thông tin cụ thể

• Hiểu các thông tin trừu tượng

• Hiểu thái độ và mục đích của người viết 

• Suy luận nghĩa của một từ chưa biết từ ngữ cảnh

• Suy luận thông tin gián tiếp từ ngữ cảnh

• Tóm tắt một thông điệp hoặc thông tin

• Nhận biết mối quan hệ logic giữa các thông tin

• Hiểu chức năng của từ hoặc cụm từ trong ngữ cảnh

• Đọc lướt tìm nội dung chính (skimming)

• Đọc kỹ tìm thông tin cụ thể (scanning)

• Phân biệt nội dung chính và chi tiết

Mặt khác, cần lưu ý rằng có các ý kiến cho rằng không thể xác minh sự tồn tại riêng lẻ của các kỹ năng này và việc sở hữu một kỹ năng thành phần không thể giúp người học hoàn thành một bài tập Reading [1]. Tuy nhiên, các kỹ năng thành phần này vẫn được xem là một công cụ hữu ích cho việc thiết kế các tài liệu học tập và xây dựng bài kiểm tra năng lực của người học.

Đọc thêm: Kỹ năng thành phần trong Reading: Giới thiệu vai trò và cách ứng dụng

Khung tham chiếu trình độ ngôn ngữ chung của Châu Âu (CEFR)

Khung CEFR (Common European Framework of Reference for Languages) [4] là bộ tiêu chuẩn quốc tế được phát triển bởi Hội đồng châu Âu (Council of Europe) và công bố chính thức vào năm 2001 nhằm mô tả năng lực ngôn ngữ của người học trên thang 6 bậc, từ A1 (sơ cấp) đến C2 (thành thạo). 

Khung CEFR đóng vai trò trọng tâm trong các chính sách ngôn ngữ và giáo dục trên toàn cầu và được dùng như một thước đo chung khi đánh giá, diễn giải và so sánh các chứng chỉ ngôn ngữ khác nhau.

Khung tham chiếu này không chỉ giúp xác định năng lực ngôn ngữ mà còn là cơ sở để thiết kế chương trình giảng dạy và giáo trình phù hợp với từng trình độ [5]. Do đó, nó có thể được sử dụng để định hướng việc phân loại các sub-skills trong Reading dựa trên trình độ.

Trong kỹ năng Reading, khung CEFR mô tả khả năng của người học theo từng trình độ dựa trên độ phức tạp của văn bản và cách xử lý thông tin. Thông qua việc phân tích các “Can Do” statements (những điều có thể làm được) của CEFR, có thể suy ra được các sub-skills cần thiết ở mỗi trình độ.

Ví dụ: Ở trình độ C1, người đọc “có thể hiểu các văn bản dài và phức tạp, phân biệt được các phong cách và giọng điệu khác nhau”. Qua đó, có thể thấy rằng trình độ này yêu cầu các sub-skills như phân tích, đánh giá, và hiểu hàm ý của tác giả.

Phân loại các sub-skills phù hợp trong Reading dựa trên trình độ người học

Dựa vào mô tả của CEFR và các nghiên cứu về quá trình đọc, có thể phân loại các sub-skills theo trình độ như sau:

Trình độ A1 – A2 (Beginner – Elementary): Sơ cấp

Mô tả trình độ A1: Người học có thể hiểu những tên gọi quen thuộc, từ ngữ và câu cơ bản trong ngữ cảnh đời sống thường ngày, chẳng hạn như bảng thông báo hay áp phích [6] [7]. 

Mô tả trình độ A2: Người học có thể đọc các văn bản ngắn và đơn giản, nhận biết được thông tin cụ thể trong các tài liệu hằng ngày như quảng cáo, tờ rơi, thực đơn và hiểu được thư từ cá nhân ở mức cơ bản [6] [7].

Qua đó, có thể thấy rằng người học ở trình độ này thường có vốn từ hạn chế và ngữ pháp cơ bản. Họ có thể gặp khó khăn khi đọc các câu phức tạp hoặc văn bản dài, thường có xu hướng giải mã từng từ một. Do đó, các sub-skills phù hợp ở trình độ này là:

• Nhận biết từ vựng và cấu trúc ngữ pháp đơn giản.

• Hiểu ý chính và thông tin cơ bản được đề cập.

• Xác định được thông tin cụ thể như tên, thời gian, địa điểm, hành động.

Giáo viên và người học có thể ứng dụng vào thực tiễn giảng dạy và học tập thông qua các hoạt động sau để phát triển các sub-skills phù hợp ở trình độ này: 

• Đọc hiểu các biển báo, bưu thiếp, thông báo, tin nhắn ngắn và đơn giản.

• Tìm số điện thoại trong danh bạ, tìm giờ chiếu phim trong áp phích quảng cáo, tìm giá món ăn trên menu. 

• Đọc các câu mô tả về đồ vật hoặc người và chọn đáp án đúng hoặc trả lời câu hỏi true/false.

• Nối từ vựng hoặc câu đơn với hình ảnh tương ứng.

• Trả lời các câu hỏi “Wh-questions” đơn giản dựa trên thông tin từ văn bản.

Trình độ B1 – B2 (Intermediate – Upper-Intermediate): Trung cấp - Trung cấp cao

Mô tả trình độ B1: Người học có thể hiểu được các văn bản dùng ngôn ngữ thông dụng trong đời sống hằng ngày hoặc liên quan đến công việc và các văn bản mô tả sự kiện quen thuộc, cảm xúc và mong muốn trong thư từ cá nhân [6] [7]. 

Mô tả trình độ B2: Người học có thể đọc các bài văn xuôi, bài báo và báo cáo liên quan đến các vấn đề đương thời như giáo dục, môi trường và khoa học xã hội, trong đó, các tác giả thể hiện thái độ hoặc quan điểm cụ thể [6] [7].

Qua đó, có thể thấy rằng người học ở trình độ này đã có vốn từ vựng và ngữ pháp rộng hơn, có thể xử lý các cấu trúc câu phức tạp hơn. Họ có khả năng đọc các văn bản dài hơn, đa dạng chủ đề hơn và bắt đầu chuyển từ giải mã từ ngữ sang hiểu ý nghĩa cơ bản mà tác giả muốn truyền đạt. Do đó, các sub-skills phù hợp ở trình độ này là:

• Đọc lướt lấy ý chính và nắm bắt ý chính, chủ đề chung.

• Đọc kỹ lấy thông tin chi tiết và hiểu rõ các ý cụ thể.

• Nhận diện cấu trúc văn bản gồm ý chính và các ý phụ/ chi tiết hỗ trợ. 

• Sử dụng ngữ cảnh để đoán nghĩa từ mới.

• Suy luận đơn giản để rút ra kết luận hoặc ngụ ý đơn giản của tác giả.

• Hiểu các mối quan hệ logic trong văn bản thông qua từ nối, cấu trúc câu.

Giáo viên và người học có thể ứng dụng vào thực tiễn giảng dạy và học tập thông qua các hoạt động sau để phát triển các sub-skills phù hợp ở trình độ này: 

• Đọc báo, blog, bài viết theo sở thích hoặc để phục vụ nhu cầu cá nhân như học tập, công việc, đời sống hằng ngày.

• Viết đoạn văn tóm tắt văn bản đã đọc.

• Trả lời câu hỏi chi tiết về nội dung bài đọc, điền vào chỗ trống, sắp xếp các sự kiện theo đúng thứ tự.

• Xác định từ/cụm từ mà đại từ đang tham chiếu, điền từ nối phù hợp vào chỗ trống, sắp xếp các câu để tạo thành đoạn văn mạch lạc.

• Luyện tập các dạng câu hỏi “Why do you think…”, “What can be inferred from…”, “What does the writer imply…”.

• Vẽ mindmap cho nội dung văn bản gồm ý chính ở trung tâm và các ý phụ ở xung quanh.

Trình độ C1 – C2 (Advanced – Proficient): Cao cấp - Thành thạo

Mô tả trình độ C1: Người học có thể hiểu các văn bản học thuật hoặc chuyên ngành dài và phức tạp ngay cả khi nằm ngoài lĩnh vực của bản thân, đồng thời có khả năng phân tích, đánh giá và suy luận thông tin [6] [7].

Mô tả trình độ C2: Người học có thể đọc hầu hết mọi hình thức ngôn ngữ viết một cách dễ dàng như một người bản ngữ có học thức, bao gồm các văn bản trừu tượng, phức tạp, đa chiều như tác phẩm văn học [6] [7]. 

Qua đó, có thể thấy rằng người học ở trình độ này có vốn từ vựng phong phú, nắm vững ngữ pháp phức tạp. Họ đọc không chỉ để biết thêm thông tin mà còn để phân tích, đánh giá, tổng hợp và so sánh đa chiều. Do đó, các sub-skills phù hợp ở trình độ này là:

• Nhận biết lập luận và mục đích tác giả.

• Nhận biết hàm ý, thái độ, giọng điệu và kỹ thuật tu từ của tác giả.

• Phân tích cấu trúc tổng thể của văn bản.

• Phân tích và đánh giá cách lập luận của tác giả.

• Tổng hợp và so sánh thông tin từ nhiều nguồn.

• Đánh giá mức độ đáng tin cậy của thông tin.

Giáo viên và người học có thể ứng dụng vào thực tiễn giảng dạy và học tập thông qua các hoạt động sau để phát triển các sub-skills phù hợp ở trình độ này: 

• Viết Reading Journal để ghi chú lại những phần khó hiểu, đặt câu hỏi cho bản thân trong khi đọc và tự đánh giá mức độ hiểu sau khi đọc.

• Phân tích cấu trúc hoặc cách lập luận của tác giả trong một bài báo khoa học hoặc bài viết học thuật. 

• Tóm tắt một chương sách chuyên ngành.

• Viết luận nghiên cứu và thuyết trình.

• Viết bài phản biện hoặc đồng tình với lập luận của tác giả.

• So sánh quan điểm trong các văn bản khác nhau.

• Trích dẫn và diễn giải thông tin học thuật.

• Phân tích ý nghĩa của các thành ngữ, tục ngữ.

Đọc thêm:

• Độ dài bài đọc theo trình độ và chiến lược chọn bài hiệu quả

• Kỹ năng thành phần trong Reading | Giới thiệu vai trò và cách ứng dụng

• Dạy đọc phân hóa: Phù hợp với nhu cầu học tập đa dạng trong lớp học ESL

Thảo luận về ý nghĩa và gợi ý cách áp dụng hiệu quả vào giảng dạy

Ý nghĩa của phương pháp sub-skills

Trên thực tế, một trong những thách thức lớn mà giáo viên gặp phải khi dạy kỹ năng Reading là sự chênh lệch về trình độ ngôn ngữ và năng lực đọc hiểu của người học [8] trong khi các hoạt động đọc thường được thiết kế đồng nhất trong một lớp. Cách tiếp cận này có thể dẫn đến hai hệ quả:

• Người học trình độ thấp dễ nản chí và cảm thấy quá tải vì không theo kịp yêu cầu bài đọc quá khó, có nhiều kỹ năng chưa phù hợp với họ (ví dụ: suy luận, đánh giá).

• Người học trình độ cao bị hạn chế cơ hội phát triển kỹ năng tư duy bậc cao do tài liệu và hoạt động học quá đơn giản, thiếu chiều sâu khiến họ không thể phát huy tối đa khả năng đọc hiểu của mình (ví dụ: tìm thông tin cơ bản, tìm từ đồng nghĩa).

Pan (2004) [9] đã nhấn mạnh rằng việc hướng dẫn kỹ năng Reading thông qua các sub-skills chính là một phương pháp giảng dạy, và phương pháp này mang lại lợi ích trong việc phát triển năng lực đọc và năng lực ngôn ngữ nói chung của người học, cụ thể:

• Giúp người học hiểu rõ các kỹ năng cần thiết để cải thiện khả năng đọc hiểu.

• Giúp người học xây dựng nền tảng kỹ năng vững chắc thông qua luyện tập có ý thức từng kỹ năng nhỏ.

Bên cạnh đó, phương pháp này cũng cung cấp nền tảng để giáo viên có thể cảm thấy “an tâm” hơn vì họ có thể biết chính xác mình cần phải dạy những gì trong lớp học [9]. Do đó, có thể thấy rằng việc phân loại và dạy các kỹ năng sub-skills trong Reading phù hợp với từng trình độ có thể giúp giáo viên:

• Lựa chọn tài liệu đọc hợp lý, phù hợp về độ dài, độ phức tạp và mục tiêu kỹ năng.

• Thiết kế bài tập tương ứng với năng lực người học nhằm tăng tương tác, khả năng hiểu bài và kỹ năng tự điều chỉnh tiến trình học.

• Xây dựng lộ trình phát triển kỹ năng đọc rõ ràng theo từng trình độ CEFR.

Gợi ý các cách áp dụng phương pháp sub-skills vào giảng dạy

Dựa trên phân loại các sub-skills theo từng trình độ đã trình bày chi tiết ở phần trước, giáo viên và người thiết kế, phát triển chương trình học có thể áp dụng các gợi ý sau để tối ưu hóa việc dạy và học kỹ năng Reading.

Dạy theo từng nhóm kỹ năng cụ thể

Thay vì tiếp cận việc đọc một cách chung chung hay dàn trải, mỗi bài học nên tập trung phát triển từ một đến hai sub-skills cốt lõi. Điều này giúp người học tập trung, nắm vững từng kỹ năng cơ bản trước khi chuyển sang các kỹ năng phức tạp hơn.

Giáo viên có thể chọn các bài đọc có nội dung phù hợp để làm nền tảng cho việc luyện tập các sub-skills.

Ví dụ:

• Trình độ A1 - Dạy sub-skill “Xác định được thông tin cụ thể”: Giáo viên có thể sử dụng các tư liệu thực tế như thời khóa biểu, menu nhà hàng, hoặc danh bạ điện thoại. Hoạt động có thể là “Tìm giờ mở cửa của cửa hàng X” hoặc “Tìm số điện thoại của bác sĩ Y”.

• Trình độ B2 - Dạy sub-skill “Sử dụng ngữ cảnh để đoán nghĩa từ mới”: Giáo viên có thể chọn một bài báo ngắn về một chủ đề quen thuộc và làm nổi bật một số từ mới. Người học sẽ được khuyến khích đoán nghĩa của những từ mới dựa vào các từ xung quanh trong câu hoặc đoạn văn, sau đó mới kiểm tra lại bằng từ điển.

• Trình độ C2 - Dạy sub-skill “Phân tích cách lập luận của tác giả”: Giáo viên cung cấp một bài viết học thuật. Người học được yêu cầu phân tích cách lập luận của tác giả bằng cách xác định đâu là luận điểm chính, đâu là các minh chứng, và đánh giá liệu các minh chứng đó có thuyết phục và cách lập luận có logic hay không.

Xây dựng chuỗi bài học tăng dần theo độ khó kỹ năng

Giáo viên nên thiết kế một chuỗi bài học hoặc hoạt động linh hoạt theo độ khó kỹ năng, từ cơ bản đến nâng cao. Điều này giúp người học xây dựng nền tảng vững chắc và phát triển kỹ năng một cách hiệu quả liên tục.

Lộ trình này thường tương ứng với các trình độ đọc hiểu, bắt đầu từ khả năng hiểu nghĩa cơ bản (literal comprehension), tiến tới kỹ năng suy luận và kết nối thông tin (inferential comprehension), sau đó đến kỹ năng phân tích, tổng hợp và đánh giá (critical comprehension), và kết thúc bằng khả năng tương tác sáng tạo dựa trên nội dung đọc (creative comprehension) [10].

Ví dụ chuỗi bài đọc chủ đề “Education” dành cho người học ở trình độ B2:

• Bài 1 - Tập trung vào sub-skill “Xác định được thông tin cụ thể”: Người học đọc bài báo hoặc tài liệu giới thiệu về hệ thống giáo dục ở một vài quốc gia khác nhau (ví dụ: “Education Systems Around the World”). Mục tiêu là tìm kiếm và ghi lại các thông tin cụ thể như độ tuổi đi học, số năm học bắt buộc, hoặc các cấp học chính.

• Bài 2 - Tập trung vào sub-skills “Nắm bắt ý chính” và “Suy luận”: Người học đọc bài luận hoặc blog thảo luận về xu hướng giáo dục hiện đại như “online education”. Hoạt động hướng đến xác định ý chính của tác giả và suy luận thái độ, quan điểm đối với giáo dục trực tuyến.

• Bài 3 - Tập trung vào sub-skills “Tổng hợp thông tin” và “Phân tích và đánh giá cách lập luận của tác giả”: Người học được cung cấp hai bài báo có quan điểm trái chiều về cùng một vấn đề giáo dục (ví dụ: “Pros and Cons of Technology in Education”). Sau khi đọc, người học sẽ so sánh cách lập luận, đánh giá tính thuyết phục và nêu quan điểm cá nhân.

Lồng ghép dạy sub-skills vào bối cảnh thực hành

Việc giảng dạy các sub-skills cần được đặt trong ngữ cảnh sử dụng thực tế thay vì dạy rời rạc hoặc chỉ mang tính lý thuyết. Giáo viên nên thiết kế hoạt động đọc hiểu có mục đích để mỗi kỹ năng thành phần được kích hoạt hợp lý, giúp người học nhận thức rõ vai trò của từng sub-skill trong quá trình đọc.

Một số cách thức lồng ghép hiệu quả bao gồm:

• Sử dụng câu hỏi định hướng theo giai đoạn đọc: Đặt câu hỏi gợi ý trước, trong, và sau khi đọc để kích hoạt và củng cố sub-skills, ví dụ: “Trước khi đọc toàn bài, hãy đọc lướt tiêu đề chính và phụ, sau đó cho biết chủ đề bài viết là gì?”, “Khi gặp từ mới, thử đoán nghĩa dựa vào ngữ cảnh”, “Sau khi đọc, hãy cho biết tác giả nhấn mạnh điều gì trong đoạn cuối?”.

• Thiết kế bài tập đa dạng, tích hợp kỹ năng: Không chỉ trả lời câu hỏi đọc hiểu, giáo viên có thể yêu cầu người học kết hợp kỹ năng vẽ sơ đồ tư duy, viết đoạn văn ngắn trình bày ý kiến cá nhân về nội dung bài đọc.

• Thảo luận nhóm có định hướng: Tổ chức hoạt động chia sẻ ý kiến, giải thích từ khó, hoặc tranh luận về quan điểm của tác giả, giúp luyện kỹ năng suy luận, củng cố Reading qua tương tác và phát triển kỹ năng giao tiếp học thuật.

Cách làm này giúp chuyển dạy sub-skills từ lý thuyết sang thực hành, từ riêng lẻ sang tích hợp, từ cá nhân sang tương tác. Khi được đặt trong ngữ cảnh cụ thể với mục tiêu rõ ràng, người học dễ lĩnh hội và vận dụng hiệu quả hơn trong các tình huống đọc thực tế.

Một số lưu ý quan trọng khi áp dụng phương pháp sub-skills vào thực tế giảng dạy

Dù phân loại các sub-skills dựa trên trình độ người học là công cụ hữu ích, giáo viên cần linh hoạt và dựa trên bối cảnh lớp học vì:

• Trình độ người học không luôn trùng khít mô tả CEFR, cần quan sát để điều chỉnh phù hợp.

• Người học có điểm mạnh và điểm yếu riêng, ví dụ học viên A2 quen đọc lướt thông tin quen thuộc nhưng khó đoán nghĩa từ ngữ cảnh.

• Dạy sub-skills bậc cao cho người học thấp vẫn có thể thành công nếu có hỗ trợ ngữ cảnh, từ vựng và hướng dẫn chặt chẽ.

• Lạm dụng dạy kỹ năng từng phần có thể khiến đọc hiểu mất tự nhiên, không giống cách người bản ngữ tiếp nhận văn bản.

Ngoài ra, Pan (2004) nhấn mạnh sự lấn át của phương pháp sub-skills có thể cản trở các cách tiếp cận toàn diện và lâu dài như “extensive reading” (đọc mở rộng) - quan trọng trong phát triển kỹ năng Reading song song với vốn từ, kiến thức nền, sở thích đọc và tinh thần tự học [9].

Vì vậy, phương pháp sub-skills dù giúp cải thiện kỹ năng Reading và hệ thống hóa thiết kế bài học, không nên là phương pháp duy nhất. Giáo viên và người học cần chú trọng phát triển thói quen đọc và động lực đọc để phát triển kỹ năng Reading bền vững hơn.

Đọc thêm:

• Các kỹ thuật Reading Comprehension theo từng trình độ ngôn ngữ

• Vai trò của giáo viên trong việc khuyến khích Intensive Reading cho người học

Tổng kết

Việc phân loại các sub-skills trong Reading theo các trình độ không chỉ là một không chỉ là một cách tiếp cận mang tính lý thuyết mà còn có giá trị cao trong thực tiễn giảng dạy tiếng Anh. Bằng cách hiểu rõ những kỹ năng thành phần cần thiết ở mỗi trình độ, người học có thể tự tin hơn trong hành trình chinh phục kỹ năng đọc hiểu của mình và giáo viên có thể có cái nhìn sâu rộng hơn về việc thiết kế tài liệu và bài tập Reading.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc phân loại các sub-skills phù hợp trong Reading dựa trên trình độ người học không phải là một khuôn mẫu cứng nhắc. Việc áp dụng cần linh hoạt tùy theo đối tượng người học cụ thể, mục tiêu học tập và bối cảnh lớp học nhằm đạt được tối ưu hóa quá trình dạy và học tiếng Anh và phát huy được năng lực đọc thực tế của người học.

Việc chinh phục IELTS đòi hỏi một phương pháp học tập hiệu quả và lộ trình phù hợp. Hệ thống giáo dục ZIM cung cấp các khóa học IELTS chuyên sâu, giúp học viên phát triển toàn diện cả bốn kỹ năng với phương pháp giảng dạy hiện đại. Cùng với đội ngũ giảng viên giàu kinh nghiệm và tài liệu được thiết kế khoa học, người học có thể tối ưu hóa thời gian ôn luyện và cải thiện điểm số. Để được tư vấn chi tiết, liên hệ hotline 1900-2833 (nhánh số 1) hoặc truy cập Khóa học IELTS.

Tác giả: Lê Ngọc Tú