Banner background

Khối lượng mol là gì? Công thức, đơn vị và cách tính chi tiết

Khối lượng mol là gì? Tìm hiểu ký hiệu M, đơn vị g/mol, công thức M = m/n, cách tính khối lượng mol của Na (23 g/mol), phân tử và bài tập có lời giải.
khoi luong mol la gi cong thuc don vi va cach tinh chi tiet

Key takeaways

  • Khối lượng mol (M) là khối lượng của 1 mol chất, đơn vị g/mol.

  • Tính M bằng cách cộng khối lượng các nguyên tử trong công thức hóa học.

  • Ghi nhớ ba công thức: M = m/n, m = n × M, n = m/M.

  • Phân biệt các khái niệm liên quan

Khối lượng mol của một chất là khối lượng của 1 mol nguyên tử, phân tử hoặc thực thể hóa học xác định, kí hiệu là M, có đơn vị g/mol (gam trên mol). Khối lượng mol được xác định từ công thức hóa học hoặc tính theo công thức M = m/n, trong đó m là khối lượng chất và n là số mol.

Bài viết trình bày khái niệm khối lượng mol, cách tính khối lượng mol nguyên tử và phân tử, mối liên hệ giữa m, n và M, cùng ví dụ khối lượng mol của Na (23 g/mol), H₂O và CO₂. Đồng thời, học sinh được hướng dẫn vận dụng công thức tính khối lượng mol qua các bài tập có lời giải.

Khối lượng mol là gì? Kí hiệu M và đơn vị

Khối lượng mol của một chất là khối lượng ứng với 1 mol các thực thể hóa học xác định, chẳng hạn nguyên tử, phân tử hoặc đơn vị công thức. Đại lượng này được kí hiệu là M, có đơn vị thường dùng là gam trên mol (g/mol) [1].

Phân biệt kí hiệu: Mol là đơn vị đo lượng chất, kí hiệu mol; đại lượng lượng chất được kí hiệu là n. Khối lượng mol kí hiệu M, có đơn vị g/mol (gam trên mol), cho biết số gam tương ứng với 1 mol chất.

Khối lượng mol là gì? Kí hiệu M và đơn vị
Khối lượng mol (kí hiệu là M) là khối lượng tính bằng gam của 1 mol nguyên tử hoặc phân tử chất đó

Ví dụ: 1 mol nguyên tử carbon có khối lượng 12 g, vì vậy khối lượng của 1 mol nguyên tử carbon là 12 g/mol. Tương tự, 1 mol phân tử nước (H₂O) có khối lượng 18 g, nên khối lượng của 1 mol phân tử nước là 18 g/mol.

Khối lượng mol của Na: Sodium (Na) có khối lượng nguyên tử xấp xỉ 23 amu, nên khối lượng mol của Na là 23 g/mol. Điều này có nghĩa 1 mol nguyên tử Na có khối lượng khoảng 23 g.

Để hiểu đúng khái niệm, học sinh cần phân biệt ba đại lượng sau:

Đại lượng

Ý nghĩa

Đơn vị

Khối lượng mol (M)

Khối lượng ứng với 1 mol thực thể hóa học

g/mol

Khối lượng chất (m)

Khối lượng của lượng chất đang xét

g

Lượng chất (n)

Số mol chất

mol

Khối lượng nguyên tử/phân tử

Khối lượng của một nguyên tử hoặc phân tử

amu

Với các giá trị nguyên tử khối, phân tử khối thường dùng ở lớp 8, khối lượng mol (g/mol) có cùng trị số với khối lượng nguyên tử hoặc phân tử (amu), nhưng hai đơn vị biểu thị những đại lượng khác nhau.

Chẳng hạn:

  • Một nguyên tử oxygen có khối lượng nguyên tử là 16 amu.

  • Một mol nguyên tử oxygen có khối lượng là 16 g, nên khối lượng mol của oxygen là 16 g/mol.

  • Một phân tử nước có khối lượng phân tử là 18 amu.

  • Một mol phân tử nước có khối lượng là 18 g, nên khối lượng mol của nước là 18 g/mol.

Vì vậy, không được đồng nhất khối lượng của một phân tử với khối lượng của 1 mol phân tử. Hai giá trị chỉ bằng nhau về trị số khi dùng đúng các đơn vị tương ứng (amu và g/mol).

Ghi nhớ: Khi xác định M, cần xác định đúng loại thực thể hóa học đang xét, chẳng hạn nguyên tử, phân tử hoặc đơn vị công thức của hợp chất.

Cách tính khối lượng mol từ công thức hóa học

Để tính khối lượng mol từ công thức hóa học, học sinh dựa vào nguyên tử khối của các nguyên tố và số nguyên tử của từng nguyên tố trong công thức.

Nguyên tắc chung là cộng khối lượng mol nguyên tử của tất cả các nguyên tử có trong công thức hóa học, có tính đến số lượng nguyên tử của từng nguyên tố.

Công thức không có ngoặc

Với những công thức hóa học đơn giản, cần nhân nguyên tử khối của từng nguyên tố với số nguyên tử tương ứng rồi cộng các kết quả [1].

Ví dụ 1: Tính khối lượng mol của CO₂.

Biết:

  • C = 12.

  • O = 16.

Phân tử CO₂ gồm 1 nguyên tử carbon và 2 nguyên tử oxygen.

Ta có:

M(CO₂) = 12 + 2 × 16 = 44 g/mol.

Ví dụ 2: Tính khối lượng mol của NH₃.

Biết:

  • N = 14.

  • H = 1.

Phân tử NH₃ gồm 1 nguyên tử nitrogen và 3 nguyên tử hydrogen.

Khi đó:

M(NH₃) = 14 + 3 × 1 = 17 g/mol.

Công thức có ngoặc hoặc nước kết tinh

Đối với công thức hóa học có dấu ngoặc, cần nhân số nguyên tử bên trong ngoặc với chỉ số đứng bên ngoài ngoặc [1].

Ví dụ 1: Tính khối lượng mol của Al₂(SO₄)₃.

Biết:

  • Al = 27.

  • S = 32.

  • O = 16.

Phân tích công thức:

  • Có 2 nguyên tử Al.

  • Có 3 nguyên tử S.

  • Có 12 nguyên tử O vì 4 × 3 = 12.

Khi đó:

M(Al₂(SO₄)₃) = 2 × 27 + 3 × 32 + 12 × 16

= 54 + 96 + 192 = 342 g/mol.

Ví dụ 2: Tính khối lượng mol của CuSO₄·5H₂O.

Đây là hợp chất có nước kết tinh. Khi tính khối lượng mol, cần tính cả phần nước được ghi sau dấu chấm.

Biết:

  • Cu = 64.

  • S = 32.

  • O = 16.

  • H = 1.

Khi đó:

M(CuSO₄·5H₂O) = 64 + 32 + 4 × 16 + 5 × (2 × 1 + 16)

= 64 + 32 + 64 + 90

= 250 g/mol.

Lưu ý: Số 5 trong công thức CuSO₄·5H₂O cho biết có 5 phân tử nước kết tinh đi kèm một đơn vị công thức CuSO₄. Không được bỏ qua phần nước khi tính khối lượng mol.

Công thức liên hệ khối lượng, số mol và khối lượng mol

Công thức liên hệ giữa khối lượng, số mol và khối lượng mol
Sơ đồ liên hệ giữa khối lượng m, lượng chất n và khối lượng mol M.

Khối lượng mol có mối liên hệ trực tiếp với khối lượng chất và số mol. Đây là kiến thức quan trọng giúp học sinh giải quyết các bài toán chuyển đổi giữa khối lượng và lượng chất [1].

Công thức tính khối lượng mol:

\(M=\frac{m}{n}\)

Trong đó:

  • M: Khối lượng mol (g/mol).

  • m: Khối lượng chất (g).

  • n: Số mol chất (mol), với n khác 0.

Từ công thức trên, ta có thể suy ra hai công thức:

\(m=n\times M\)

\(n=\frac{m}{M}\)

Ba công thức có thể được ghi nhớ thông qua sơ đồ:

  • Muốn tính M: Lấy m chia cho n.

  • Muốn tính m: Lấy n nhân với M.

  • Muốn tính n: Lấy m chia cho M.

Ví dụ 1: Một lượng chất X có khối lượng 36 g và số mol là 0,5 mol. Tính M của X.

Bài giải:

Áp dụng công thức:

\(M=\frac{m}{n}\)

Thay số:

\(M=\frac{36}{0,5}=72\) g/mol

Vậy khối lượng mol của chất X là 72 g/mol.

Ví dụ 2: Tính khối lượng của 0,25 mol khí oxygen (O₂).

Ta có:

M(O₂) = 2 × 16 = 32 g/mol.

Áp dụng công thức:

m = n × M

Thay số:

m = 0,25 × 32 = 8 g.

Vậy khối lượng của 0,25 mol oxygen là 8 g.

Chú ý: Số mol cho biết lượng chất đang xét, còn khối lượng mol cho biết khối lượng của mỗi mol chất đó. Không được nhầm M với m khi thay số vào công thức.

Mối liên hệ giữa m, n và M còn được sử dụng để chuyển đổi dữ kiện khi giải các bài tính theo phương trình hóa học.

Bài tập có lời giải

Sáu bài tập sau giúp học sinh luyện tính khối lượng mol từ công thức hóa học, áp dụng M = m/n và kiểm tra đơn vị khi giải toán.

Bài tập

Bài 1. Tính M của các chất sau:
a) H₂SO₄.
b) Na₂CO₃.

Cho biết: H = 1; S = 32; O = 16; Na = 23; C = 12.

Bài 2. Một học sinh tính M của SO₃ như sau:

M(SO₃) = 32 + 16 = 48 g/mol.

Hãy chỉ ra lỗi sai và tính lại kết quả chính xác.

Bài 3. Tính M của hợp chất Ca₃(PO₄)₂.

Cho biết: Ca = 40; P = 31; O = 16.

Bài 4. Một mẫu chất X có khối lượng 24 g và lượng chất là 0,5 mol. Hãy tính M của X.

Bài 5. Một hợp chất có công thức hóa học là MgCl₂. Hãy tính M của hợp chất này.

Cho biết: Mg = 24; Cl = 35,5.

Bài 6 (vận dụng). Một hỗn hợp gồm 0,5 mol khí oxygen (O₂) và 1,5 mol khí nitrogen (N₂). Biết O = 16; N = 14.

Tính M trung bình của hỗn hợp khí.

Đáp án và lời giải

Bài 1.

a) M(H₂SO₄) = 2 × 1 + 32 + 4 × 16 = 98 g/mol.

b) M(Na₂CO₃) = 2 × 23 + 12 + 3 × 16 = 106 g/mol.

Bài 2.

Lỗi sai: Chưa nhân nguyên tử khối oxygen với chỉ số 3 trong công thức SO₃.

Kết quả đúng:

M(SO₃) = 32 + 3 × 16 = 80 g/mol.

Bài 3.

M(Ca₃(PO₄)₂) = 3 × 40 + 2 × (31 + 4 × 16)

= 120 + 190 = 310 g/mol.

Bài 4.

Áp dụng công thức:

M = m/n = 24/0,5 = 48 g/mol.

Vậy M của X là 48 g/mol.

Bài 5.

M(MgCl₂) = 24 + 2 × 35,5 = 95 g/mol.

Bài 6.

Trước hết, tính M của từng khí:

M(O₂) = 2 × 16 = 32 g/mol.

M(N₂) = 2 × 14 = 28 g/mol.

Tính tổng khối lượng hỗn hợp:

m = 0,5 × 32 + 1,5 × 28 = 58 g.

Tổng số mol:

n = 0,5 + 1,5 = 2 mol.

M trung bình:

M trung bình = Tổng khối lượng/Tổng số mol

= \(\frac{58}{2}\) = 29 g/mol.

Vậy M trung bình của hỗn hợp khí là 29 g/mol.

Lưu ý khi tính toán: Khối lượng mol trung bình của hỗn hợp không phải lúc nào cũng bằng trung bình cộng đơn giản khối lượng mol của các chất. Cần lấy tổng khối lượng hỗn hợp chia cho tổng số mol.

Tổng kết

Khối lượng mol là khối lượng của 1 mol chất, kí hiệu là M và có đơn vị thường dùng là g/mol. Để tính khối lượng mol, học sinh có thể dựa vào công thức hóa học và khối lượng mol nguyên tử của các nguyên tố hoặc áp dụng công thức M = m/n khi biết khối lượng chất (m) và số mol (n). Khi giải bài tập, cần phân biệt khối lượng mol với khối lượng nguyên tử, phân tử, đồng thời chú ý chỉ số nguyên tử, dấu ngoặc và nước kết tinh trong công thức hóa học.

Để củng cố kiến thức về mol, khối lượng mol và luyện tập các dạng bài tính toán liên quan, học sinh có thể tham khảo thêm các bài học trong chuyên mục Khoa học tự nhiên 8 tại ZIM Academy.

Nguồn tham khảo

Đánh giá

(0)

Gửi đánh giá

0

Bình luận - Hỏi đáp

Bạn cần để có thể bình luận và đánh giá.
Đang tải bình luận...
Bài viết tương tự
Công ty cổ phần Eduvator Giấy chứng nhận số: 0107346642
Ngày cấp phép: 07/03/2016.Nơi cấp: Sở KHĐT Hà Nội.

Giấy phép hoạt động Trung tâm chuyên luyện thi IELTS số 4478 /GCN-SGDĐT Hà Nội.

DMCA.com Protection StatusĐã đăng ký Bộ Công Thương giấy phép hoạt động kinh doanh