Góc vuông là gì? Bao nhiêu độ, cách nhận biết và vẽ

Góc vuông là góc có số đo bằng 90°, thường gặp trong các hình học cơ bản và đời sống. Bài viết giải thích góc vuông là gì, góc vuông bao nhiêu độ, cách nhận biết, gọi tên và vẽ góc vuông bằng ê ke.

Đồng thời, học sinh sẽ tìm hiểu hai đường thẳng vuông góc, số đo các góc trong hình vuông và luyện tập qua ví dụ, bài tập minh họa.

Góc vuông là gì? Góc vuông bao nhiêu độ?

Góc vuông là góc có số đo bằng 90°. Góc được tạo bởi hai tia chung gốc; khi góc giữa hai tia có số đo 90°, đó là góc vuông. Có thể dùng ê ke hoặc thước đo góc để nhận biết chính xác.

Trong chương trình Toán lớp 3, học sinh làm quen với góc vuông và góc không vuông qua hình minh họa, cách gọi tên góc và hoạt động sử dụng ê ke theo Bài 18 của sách Kết nối tri thức với cuộc sống. [1]

Quan sát các hình minh họa, học sinh có thể xác định:

• Góc số (1) là một góc vuông đỉnh O; hai cạnh là OA, OB.

• Góc số (2) là một góc không vuông đỉnh P; hai cạnh là PM, PN.

• Góc số (3) là một góc không vuông đỉnh E; hai cạnh là EC, ED. [1]

Một số hình ảnh góc vuông trong đời sống gồm góc viên gạch hình chữ nhật, góc khung cửa sổ, góc quyển vở, góc bàn học và góc giữa hai kim đồng hồ lúc 3 giờ hoặc 9 giờ.

Trên hình vẽ, góc vuông thường được đánh dấu bằng một ô vuông nhỏ ở gần đỉnh góc, nằm giữa hai cạnh của góc.

Hình vuông có bao nhiêu độ? Hai đường thẳng vuông góc

Hình vuông có bao nhiêu góc vuông?

Hình vuông có 4 góc vuông, mỗi góc bằng 90°. Vì vậy, tổng số đo bốn góc của hình vuông là 360°. Khi hỏi “hình vuông bao nhiêu độ”, cần phân biệt số đo một góc (90°) với tổng bốn góc (360°).

Hai đường thẳng vuông góc tạo góc bao nhiêu độ?

Hai đường thẳng vuông góc cắt nhau và tạo thành 4 góc vuông tại giao điểm, mỗi góc bằng 90°. Đây cũng là cách hiểu về câu hỏi “vuông góc là bao nhiêu độ”.

Cách gọi tên, xác định đỉnh và cạnh của góc vuông

Để gọi tên một góc vuông trong chương trình Toán tiểu học, học sinh cần xác định đỉnh và hai cạnh của góc, thường được ký hiệu bằng chữ cái in hoa.

• Cạnh của góc: Hai tia chung gốc tạo thành góc. Ví dụ, hai cạnh của góc AOB là tia OA và tia OB.

• Đỉnh của góc: Gốc chung của hai tia. Với góc AOB, đỉnh là điểm O.

Trong cách đọc góc ở Toán lớp 3, có thể gọi:

Góc vuông đỉnh O, hai cạnh OA và OB (hoặc góc AOB, với chữ O ở giữa).

Khi viết tên hai cạnh OA và OB, chữ chỉ đỉnh O được viết trước. Xét góc vuông đỉnh O trong hình minh họa phía trên:

Có thể nhận thấy:

• Hai cạnh của góc vuông là tia OA và tia OB.

• Hai tia OA và OB có gốc chung tại O, do đó O là đỉnh của góc.

Vì vậy, có thể gọi đây là góc vuông đỉnh O, hai cạnh OA và OB, hoặc góc AOB.

Cách nhận biết và vẽ góc vuông bằng ê ke

Cách nhận biết góc vuông bằng ê ke

Ê ke thường có dạng tam giác vuông, trong đó có một góc bằng 90°. Nhờ góc vuông này, học sinh có thể kiểm tra xem một góc cho trước có phải là góc vuông hay không.

Để xác định một góc có phải góc vuông hay không, học sinh cần thực hiện các bước sau:

• Bước 1: Đặt đỉnh góc vuông của ê ke trùng với đỉnh của góc cần kiểm tra.

• Bước 2: Căn chỉnh sao cho một cạnh góc vuông của ê ke trùng với cạnh của góc cần kiểm tra.

• Bước 3: Quan sát xem cạnh còn lại của góc có trùng với cạnh góc vuông còn lại của ê ke không. Nếu có, góc cần kiểm tra chính là một góc vuông.

SGK cũng đã minh họa cách xác định góc HIK có phải là một góc vuông không bằng cách sử dụng ê ke như sau: [1]

Khi hai cạnh của góc đỉnh I này trùng với hai cạnh góc vuông ê ke, ta nói đây là một góc vuông tại I.

Bài tập 1: Xác định xem góc ở hình sau có phải là góc vuông hay không, bằng cách sử dụng ê ke:

Hướng dẫn giải:

Phân tích đề bài: Hai cạnh của góc không nằm theo phương ngang hoặc phương dọc của tờ giấy. Tuy nhiên, có thể xoay ê ke để kiểm tra góc như hướng dẫn.

Giải:

• Bước 1: Đặt ê ke sao cho đỉnh của ê ke trùng với đỉnh A của góc.

• Bước 2: Căn chỉnh ê ke sao cho cạnh góc vuông của ê ke trùng với một cạnh của góc (giả sử trùng với cạnh AB).

• Bước 3: Kết luận. Có thể thấy sau khi căn chỉnh ở bước 2, cạnh góc vuông còn lại của ê ke không trùng với cạnh AC, do đó góc đỉnh A này là góc không vuông.

Bài tập 2: Xác định xem góc ở hình sau có phải là góc vuông hay không, bằng cách sử dụng ê ke:

Hướng dẫn giải:

Giống như ở ví dụ 1, ta sẽ có các bước giải như sau:

• Bước 1: Đặt ê ke sao cho đỉnh của ê ke trùng với đỉnh A của góc.

• Bước 2: Căn chỉnh ê ke sao cho cạnh góc vuông của ê ke trùng với một cạnh của góc (giả sử trùng với cạnh AB).

• Bước 3: Kết luận. Có thể thấy sau khi căn chỉnh ở bước 2, cạnh góc vuông còn lại của ê ke trùng với cạnh AC, do đó góc đỉnh A này là góc vuông.

Cách vẽ góc vuông bằng ê ke

Bước 1: Chọn điểm O làm đỉnh và vẽ tia OA.

Bước 2: Đặt đỉnh góc vuông của ê ke tại O, một cạnh góc vuông của ê ke trùng với tia OA.

Bước 3: Kẻ tia OB theo cạnh góc vuông còn lại của ê ke. Khi đó, góc AOB là góc vuông có số đo 90°.

Cách tạo góc vuông bằng cách gấp giấy

Gấp giấy giúp học sinh quan sát trực tiếp hai nếp gấp vuông góc và tự tạo ra một góc vuông.

Để tạo ra một góc vuông bằng phương pháp gấp giấy, học sinh có thể làm như sau:

Bước 1: Chuẩn bị một tờ giấy phẳng.

Bước 2: Gấp đôi tờ giấy, miết để tạo nếp gấp thứ nhất rồi mở giấy ra.

Bước 3: Gấp giấy lần nữa sao cho hai nửa của nếp gấp thứ nhất chồng khít lên nhau; miết nếp gấp mới rồi mở giấy ra.

Bước 4: Quan sát hai nếp gấp cắt nhau tạo thành bốn góc vuông, mỗi góc có số đo 90°.

Bài tập về góc vuông lớp 3 có lời giải

Bài tập 1: Dựa vào hình được cho bên dưới, hãy điền vào chỗ trống để hoàn thành cách gọi tên của các góc sau:

a. Góc … đỉnh …, hai cạnh …, …

b. Góc … đỉnh …, hai cạnh …, …

c. Góc … đỉnh …, hai cạnh …, …

Hướng dẫn giải:

Phân tích đề bài: Đề bài yêu cầu ghi đúng tên của mỗi góc trên hình. Học sinh cần xác định chính xác góc được cho trong đề bài là góc vuông hay không vuông, và ghi nhớ cách gọi tên của góc, góc vuông để điền chính xác thông tin còn thiếu.

Giải: Căn cứ vào hình được cho, nội dung còn thiếu là:

a. Góc không vuông đỉnh M, hai cạnh MN, MP

b. Góc không vuông đỉnh Q, hai cạnh QX, QY

c. Góc vuông đỉnh K, hai cạnh KH, KL

Bài tập 2: Dùng ê ke, tìm những góc vuông, góc không vuông trong các hình dưới đây:

Hướng dẫn giải:

Phân tích đề bài: Trong hình là 6 góc được đánh số từ 1 - 6. Do đề bài yêu cầu sử dụng ê ke, học sinh cần ghi nhớ các bước sử dụng ê ke để căn chỉnh, quan sát và tìm ra góc vuông.

Giải: Để tìm góc vuông, góc không vuông bằng ê ke, học sinh cần làm những bước sau:

• Bước 1: Đặt ê ke sao cho đỉnh của góc vuông trong ê ke trùng với đỉnh của góc cần xét.

• Bước 2: Căn chỉnh sao cho một cạnh góc vuông của ê ke trùng với một cạnh của góc cần xét.

• Bước 3: Quan sát cạnh góc vuông còn lại của ê ke và cạnh còn lại của góc cần xét. Nếu hai cạnh này trùng nhau thì góc cần xét là góc vuông.

Dựa vào cách đặt ê ke như trên, có thể thấy:

• Góc số (1), (5) là các góc vuông.

• Góc số (2), (3), (4), (6) là các góc không vuông.

Bài tập 3: Đếm số góc vuông trong từng hình sau:

Hướng dẫn giải:

Phân tích đề bài: Các hình được đánh số từ (1) đến (5). Học sinh có thể quan sát dấu hiệu góc vuông và sử dụng ê ke để kiểm tra từng góc trước khi đếm.

Giải:

• Hình (1) có 1 góc vuông.

• Hình (2) có 4 góc vuông.

• Hình (3) không có góc vuông.

• Hình (4) có 3 góc vuông.

• Hình (5) có 8 góc vuông.

Bài 4: Cho một số chữ cái in hoa sau: A, E, M, L, H, V. Hãy xếp những chữ cái này vào hai nhóm sau:

• Nhóm 1: Các chữ cái có chứa góc vuông

• Nhóm 2: Các chữ cái không chứa góc vuông.

Hướng dẫn giải:

Phân tích đề bài: Các chữ cái được cho được viết in hoa, do đó học sinh cần viết những chữ cái in hoa này thật chính xác để tìm những chữ cái chứa góc vuông.

Giải:

• Nhóm các chữ cái có góc vuông: E, H, L

• Nhóm các chữ cái không có góc vuông: A, M, V

Tóm lại, góc vuông là góc có số đo bằng 90°. Để nhận biết và xác định góc vuông chính xác, học sinh cần nắm vững cách gọi tên, cách đo và vẽ góc vuông bằng ê ke, đồng thời hiểu tính chất hai đường thẳng vuông góc và các góc trong hình vuông.

Việc luyện tập các bài tập nhận biết góc vuông sẽ giúp học sinh củng cố kiến thức hình học cơ bản. Học sinh có thể tìm hiểu thêm tại chuyên đề Toán 3 tại ZIM Academy.