Banner background

Sử dụng DESMOS để tìm số nghiệm của hệ phương trình phân thức - tuyến tính

Bài viết sau sẽ hướng dẫn người học sử dụng DESMOS để Tìm số nghiệm của hệ phương trình phân thức - tuyến tính trong các câu hỏi SAT Math.
su dung desmos de tim so nghiem cua he phuong trinh phan thuc tuyen tinh

Key takeaways

  • DESMOS là công cụ máy tính khoa học dùng trong các kỳ thi chuẩn hóa.

  • Để dùng DESMOS xác định số nghiệm của hệ phương trình phân thức - tuyến tính,người học cần vận dụng tính năng vẽ đồ thị của DESMOS để biểu diễn hai phương trình trên cùng một hệ trục tọa độ, qua đó xác định số điểm giao nhau

Trong các bài thi chuẩn hóa quốc tế về năng lực toán, chẳng hạn như Digital SAT, thí sinh có thể sẽ được cung cấp phần mềm DESMOS, phần mềm máy tính khoa học giúp giải quyết các vấn đề liên quan đến đồ thị, thống kê và các phép tính cơ bản. Nắm được các tính năng của DESMOS cũng như thao tác sử dụng sẽ giúp thí sinh tăng tốc độ làm bài, đơn giản hóa các bước tính toán, từ đó nâng cao hiệu quả bài thi. Trong phạm vi bài viết này, tác giả sẽ hướng dẫn người học tìm số nghiệm của hệ phương trình phân thức - tuyến tính


Lý thuyết chung về phương trình tuyến tính

Phương trình tuyến tính là phương trình bậc nhất có đồ thị biểu diễn là một đường thẳng. Dạng tổng quát của phương trình tuyến tính là 

Ax + By  = C

Với A,B,C là các hằng số, x,y là biến số

Hoặc được viết dưới dạng slope-intercept như sau:

y = ax + b

Với a là hệ số góc, b là tung độ gốc, x,y là biến số.

Ví dụ: 10x + y = 15 là phương trình tuyến tính, có thể viết dưới dạng slope-intercept như sau:

y= -10x +15

Với hệ số góc là -10 và tung độ gốc là 15

Lý thuyết chung về hàm đa thức

Hàm đa thức có dạng tổng quát là:

P(x) = aₙxⁿ + aₙ₋₁xⁿ⁻¹ + ··· + a₁x + a₀

Trong đó: 

  • x là biến số độc lập

  • aₙ, aₙ₋₁, a₁… là các hằng số thực (an khác 0)

  • an là hệ số dẫn đầu (leading coefficient)

  • n là số mũ của x và là bậc của hàm số

Ví dụ: Hàm số y = 4x^4 - 3x là một hàm đa thức. Trong trường hợp này:

  • aₙ = 4

  • n = 4

Lý thuyết chung về hàm phân thức

Hàm phân thức đơn thuần là một hàm số có f(x) bằng thương của hai đa thức. Như vậy, hàm phân thức sẽ có dạng như sau:

P(x) = A/B

Trong đó:

  • A và B đại diện cho các đa thức

  • B phải khác 0 (vì không thể chia cho 0).

  • Lưu ý, hai đa thức cấu tạo nên một hàm phân thức không nhất thiết là phải cùng bậc.

Do B ≠ 0, nên tập xác định của hàm phân thức là {x ∈ R | B ≠ 0}. 

Với một phân thức có dạng A/B, ta luôn có B phải khác 0. Do đó, ta có:

  • Điều kiện để phân thức xác định: B ≠ 0

  • Điều kiện để phân thức không xác định: B = 0

Các bước tìm giá trị để phân thức xác định:

  • Thiết lập điều kiện cho mẫu của phân thức khác 0

  • Giải phương trình để tìm các giá trị khiến mẫu bằng 0

  • Tập hợp các giá trị khiến phân thức xác định là tất cả các số thực, loại trừ các giá trị vừa tìm được.

Ví dụ: xét hàm phân thức f(x) = (2x+3)/(x^2 - 16)

  • Điều kiện xác định: x^2 - 16 ≠ 0

  • Ta giải phương trình x^2 - 16 = 0 -> x = 4 hoặc x = -4

  • Tập hợp các giá trị khiến phân thức xác định là tất cả các giá trị x ngoại trừ x = 4 hoặc x = -4 -> Phân thức xác định khi x ≠ ±4

Lý thuyết chung về hệ phương trình phân thức - tuyến tính

Hệ phương trình phân thức - tuyến tính là hệ phương trình bao gồm một hàm phân thức và một phương trình tuyến tính. Hệ có dạng tổng quát như sau:

y = ax + b

y = A/B

Trong đó:

  • a là hệ số góc, b là tung độ gốc

  • A và B đại diện cho các đa thức (B phải khác 0)

Điều kiện để hệ phương trình phân thức - tuyến tính  xác định là  B ≠ 0. Nghiệm của hệ phương trình phân thức - tuyến tính là điểm giao nhau giữa đường thẳng của phương trình tuyến tính và đồ thị của phương trình phân thức

Ví dụ: Hệ phương trình phân thức - tuyến tính 

y = 2x+(3/2)

y = (x^2 - 9)/(x-4)

có đồ thị như sau và có nghiệm là (6,13.5) và (0.5,2.5)

 Fig.1. y = 2x+(3/2) and y=(x^2-9)/(x-4) on the Desmos Graphing Calculator     (Source [1])
 Fig.1. y = 2x+(3/2) and y=(x^2-9)/(x-4) on the Desmos Graphing Calculator     (Source [1])

 Fig.1. y = 2x+(3/2) and y=(x^2-9)/(x-4) on the Desmos Graphing Calculator     (Source [1])

Cách tìm số nghiệm hệ phương trình phân thức - tuyến tính

Để xác định số nghiệm của hệ phương trình phân thức – tuyến tính, người học cần tiếp cận theo một quy trình rõ ràng như sau:

Trước hết, hệ phương trình cần được viết dưới dạng

y = mx + b

y = P(x) / Q(x)

Trong đó y = mx + b là phương trình tuyến tính, còn y = P(x) / Q(x) là phương trình phân thức.

Bước 1: Xác định điều kiện xác định của phương trình phân thức. Cụ thể, người học thiết lập điều kiện sao cho mẫu của phân thức khác 0 ( Q(x) ≠ 0 ). Những giá trị của x làm cho Q(x) = 0 không thuộc tập xác định và không được xem là nghiệm của hệ. 

Bước 2: Loại ẩn y để đưa hệ về một phương trình theo x.

Do hai phương trình cùng bằng y, người học cho hai biểu thức của y bằng nhau:

mx + b = P(x) / Q(x)

Sau đó nhân hai vế với Q(x) để khử mẫu để thu được một phương trình chỉ chứa ẩn x

(mx + b)Q(x) = P(x)

Bước 3: Xác định số nghiệm của phương trình theo x và kết luận số nghiệm của hệ phương trình phân thức - tuyến tính

Người học giải phương trình vừa thu được, đồng thời đối chiếu với điều kiện xác định ở bước 1 để loại các nghiệm không hợp lệ. Mỗi giá trị x hợp lệ tương ứng với duy nhất một giá trị y được xác định từ phương trình tuyến tính y = mx + b. Vì vậy, số nghiệm hợp lệ của phương trình theo x chính là số nghiệm của hệ phương trình ban đầu. 

Lưu ý: Người học cần kiểm tra các nghiệm vừa tìm được với điều kiện xác định ở bước 1. Nếu giá trị nghiệm thỏa mãn điều kiện xác định, nghiệm này là hợp lệ. Ngược lại, nếu giá trị nghiệm không thỏa mãn điều kiện xác định, người học tiến hành loại nghiệm này.

Ví dụ:

y= (x^2 + 5)/ (x - 10)

5x - y = - 2

How many solutions (x, y) are there to the system of equations above?

A) Zero

B) Exactly one

C) Exactly two

D) Infinitely many

Hướng dẫn làm bài:

Hệ phương trình được đưa về dạng

y= (x^2 + 5)/ (x - 10)

y = 5x + 2

Bước 1: Xác định điều kiện xác định của phương trình phân thức.

Điều kiện xác định: x - 10 ≠ 0 ⇔ x ≠ 10

Bước 2: Loại ẩn y để đưa hệ về một phương trình theo x.

(x^2 + 5)/ (x - 10) = 5x + 2

⇔ x^2 + 5 = (5x + 2) ( x - 10)

Bước 3: Xác định số nghiệm của phương trình theo x và kết luận số nghiệm của hệ phương trình phân thức - tuyến tính

x^2 + 5 = (5x + 2) ( x - 10)

⇔ x^2 + 5 = 5x^2 - 50x + 2x - 20

⇔ 4x^2 - 48x - 25 = 0

⇔ x = 12.5 và x = -0.5 (thỏa mãn)

Vì vậy, hệ phương trình có hai nghiệm là x = 12.5 và x = - 0.5 => Chọn đáp án C

Tìm số nghiệm của hệ phương trình phân thức - tuyến tính trong câu hỏi Digital SAT

Trong bài thi Digital SAT, các câu hỏi về hệ phương trình phân thức - tuyến tính là rất đa dạng. Thí sinh có thể được hỏi về giải hệ phương trình phân thức  - tuyến tính, đồ thị của hệ phương trình phân thức - tuyến tính, hay tìm số nghiệm của hệ phương trình phân thức, tuyến tính

Sample question 1

y= (x^2 + 5)/ (x - 10)

5x - y = - 2

How many solutions (x, y) are there to the system of equations above?

A) Zero

B) Exactly one

C) Exactly two

D) Infinitely many

Giới thiệu máy tính khoa học DESMOS

DESMOS là một phần mềm máy tính khoa học được thiết kế bởi DESMOS Studio. Đây là phần mềm chính thức được tích hợp trong phần mềm Bluebook của bài thi Digital SAT nhằm hỗ trợ thí sinh giải quyết đa dạng các câu hỏi Toán học ở nhiều chuyên đề khác nhau.

Fig. 2. Official logo of Desmos Studio PBC. (Source: [2])
Fig. 2. Official logo of Desmos Studio PBC. (Source: [2])


Fig. 2. Official logo of Desmos Studio PBC. (Source: [2])

Các tính năng cơ bản của DESMOS

Với phần mềm DESMOS, người học và thí sinh sẽ cần làm quen với một số tính năng cơ bản, bao gồm:

  • Các phép cộng, trừ, nhân, chia cơ bản

  • Vẽ đồ thị phương trình từ bậc thấp đến cao

  • Sử dụng bảng biểu

  • Tính năng thanh trượt

  • Các phép tính thống kê cơ bản

  • Các phép tính lượng giác cơ bản

  • V.v.

Trên màn hình giao diện DESMOS, người học có thể nhận diện được các vùng cơ bản. Thứ nhất, vùng bên tay trái là nơi người học nhập phương trình (VD: 2x + y = 0). Thứ hai, vùng mặt phẳng toạ độ Oxy là nơi đồ thị của phương trình hiển thị. Cuối cùng, nút cài đặt (có biểu tượng hình cờ lê) bên góc phải là nơi người học điều chỉnh một số cài đặt để phù hợp nhu cầu (VD: chuyển đổi từ Degree sang Radian.)

Fig. 3. Interface of the Desmos Graphing Calculator. (Source: [3])
Fig. 3. Interface of the Desmos Graphing Calculator. (Source: [3])


Fig. 3. Interface of the Desmos Graphing Calculator. (Source: [3])

Lưu ý: Phần mềm DESMOS hiện tại mà người học có thể tìm trên mạng có thể được chia làm hai phiên bản: Nguyên bản (đen) và Khảo thí (testing - xanh lá). Phần mềm DESMOS nguyên bản sẽ có nhiều tính năng hơn bản khảo thí, bao gồm tính năng chia sẻ biểu đồ, thư mục, hoặc hình ảnh. Tuy vậy, các tính năng quan trọng dùng trong bài thi SAT vẫn có đầy đủ ở cả hai phiên bản.

Hướng dẫn sử dụng DESMOS để tìm số nghiệm của hệ phương trình phân thức - tuyến tính

Để xác định số nghiệm của hệ phương trình phân thức - tuyến tính bằng DESMOS, người học cần vận dụng tính năng vẽ đồ thị của DESMOS để biểu diễn hai phương trình trên cùng một hệ trục tọa độ. Số giao điểm hợp lệ giữa đường thẳng của phương trình tuyến tính và đồ thị của phương trình phân thức chính là số nghiệm của hệ.

Bước 1: Đọc kĩ đề bài để xác định hệ phương trình cần biểu diễn.
Người học cần xác định phương trình tuyến tính và phương trình phân thức trong hệ. Đồng thời, cần chú ý đến điều kiện xác định của phương trình phân thức, vì những giá trị làm mẫu số bằng 0 không được tính là nghiệm của hệ.

Bước 2: Nhập từng phương trình vào DESMOS.
Người học lần lượt nhập phương trình tuyến tính và phương trình phân thức vào hai dòng riêng biệt trên DESMOS Graphing Calculator. Lưu ý rằng không cần đưa các phương trình về dạng chuẩn trước khi nhập vào DESMOS mà có thể nhập trực tiếp phương trình theo đúng dạng được cho trong đề bài.  DESMOS sẽ tự động biểu diễn hai đồ thị trên cùng một hệ trục tọa độ. Nếu cần nhập phân thức hoặc số mũ, người học có thể sử dụng bàn phím toán học của DESMOS để nhập chính xác biểu thức.

Bước 3: Quan sát và xác định các giao điểm hợp lệ. Từ đó, xác định số nghiệm của hệ phương trình phân thức - tuyến tính
Người học quan sát vị trí tương đối giữa đường thẳng và đồ thị phân thức để xác định số giao điểm. Khi cần kiểm tra chính xác, người học có thể nhấp vào giao điểm hoặc sử dụng tính năng Zoom In/Zoom Out. Người học dựa vào số giao điểm để kết luận số nghiệm của hệ. Nếu hai đồ thị không có giao điểm hợp lệ thì hệ vô nghiệm. Nếu có một, hai hoặc nhiều giao điểm hợp lệ thì hệ lần lượt có một, hai hoặc nhiều nghiệm.

Ví dụ:

y= (x^2 + 5)/ (x - 10)

5x - y = - 2

How many solutions (x, y) are there to the system of equations above?

A) Zero

B) Exactly one

C) Exactly two

D) Infinitely many

Bước 1: Đọc kĩ đề bài để xác định hệ phương trình cần biểu diễn.
Từ đề bài, người học xác định được hệ phương trình phân thức - tuyến tính là

y= (x^2 + 5)/ (x - 10)

5x - y = - 2

Bước 2: Nhập từng phương trình vào DESMOS.

 Fig.4. y = (x^2+5)/(x-10) and y=5x+2 on the Desmos Graphing Calculator     (Source [4])
 Fig.4. y = (x^2+5)/(x-10) and y=5x+2 on the Desmos Graphing Calculator     (Source [4])

 Fig.4. y = (x^2+5)/(x-10) and y=5x+2 on the Desmos Graphing Calculator     (Source [4])

Từ hình ảnh đồ thị, người học có thể thấy được đường thẳng 5x - y = -2 và đồ thị của phương trình y = (x^2+5)/(x-10) cắt nhau ở 2 điểm (12.5, 64.5) và (-0.5,-0.5). Do đó, hệ phương trình đã cho có 2 nghiệm, người học chọn đáp án C

Lưu ý: DESMOS luôn hiển thị giá trị dưới dạng số thập phân. Do đó, DESMOS hữu dụng khi giá trị cần tìm là giá trị nguyên (1,2,3,...), giá trị thập phân hữu hạn (1.5, 2.5,...), giá trị thập phân vô hạn tuần hoàn (0.6666), hoặc giá trị thập phân không tuần hoàn thông dụng (3.141592). Nếu người học chưa quen nhận diện các giá trị này (VD: 10/3 có thể được biểu diễn là 3.33333), điều nên làm là luôn kiểm tra lại đáp án trước khi chọn.

Xem thêm:

Bài tập vận dụng

Sau đây, bài viết sẽ giới thiệu đến người học một số câu hỏi Digital SAT có sử dụng DESMOS để tìm số nghiệm của hệ phương trình phân thức - tuyến tính. Người học hãy sử dụng tính năng DESMOS đã giới thiệu để giải các câu hỏi sau.

Question 1:

y= (x^2 - 4)/ (x + 3)

y = 2x - 1

How many solutions (x, y) are there to the system of equations above?

A. Zero

B. Exactly one

C. Exactly two

D. Infinitely many

Answer: C

Question 2:

y= (x^2 +7x - 8)/ (x+1)

y = 4x - 3

How many solutions (x, y) are there to the system of equations above?

A. Zero

B. Exactly one

C. Exactly two

D. Infinitely many

Answer: A

Question 3:

y= (x^2-5x + 4)/ (x - 3)

y = 2x + 5

How many solutions (x, y) are there to the system of equations above?

A. Zero

B. Exactly one

C. Exactly two

D. Infinitely many

Answer: C

Question 4:

y= (x^2 - 2x +15)/ (x + 2)

y = x - 2

How many solutions (x, y) are there to the system of equations above?

A. Zero

B. Exactly one

C. Exactly two

D. Infinitely many

Answer: B

Question 5:

y= (x^2 - 6x +5)/ (x + 4)

y = -x + 2

How many solutions (x, y) are there to the system of equations above?

A. Zero

B. Exactly one

C. Exactly two

D. Infinitely many

Answer: C

Question 6:

y= (x-6)(x+5)/ (5x - 2)

7x - y = 8

How many solutions (x, y) are there to the system of equations above?

A. Zero

B. Exactly one

C. Exactly two

D. Infinitely many

Answer: A

Question 7:

y= x(x+5)/ (10x-9)

6x+8y=0

How many solutions (x, y) are there to the system of equations above?

A. Zero

B. Exactly one

C. Exactly two

D. Infinitely many

Answer: C

Question 8:

y= x^2 + [(10+x)/x]

8x+5y=20

How many solutions (x, y) are there to the system of equations above?

A. Zero

B. Exactly one

C. Exactly two

D. Infinitely many

Answer: B

Question 9:

y= (2x+1)/(x^2-4)

(1/2)x -5y = 2

How many solutions (x, y) are there to the system of equations above?

A. Zero

B. Exactly one

C. Exactly two

D.  Exactly three

Answer: D

Question 10:

y= x^2 + (10/x) + (5/x)

9x - 2y = -3

How many solutions (x, y) are there to the system of equations above?

A. Zero

B. Exactly one

C. Exactly two

D.  Exactly three

Answer: D

Như vậy, bài viết đã giới thiệu về phần mềm DESMOS và hướng dẫn chi tiết cách sử dụng phần mềm này trong bài thi Digital SAT để tìm số nghiệm của hệ phương trình phân thức - tuyến tính. Việc vận dụng linh hoạt các tính năng vẽ đồ thị không chỉ giúp thí sinh trực quan hóa các phép biến đổi hình học mà còn là công cụ đắc lực để đối chiếu và xác định chính xác phương trình hàm số cần tìm.

Hy vọng người học có thể vận dụng các nội dung và quy trình thao tác trong bài viết để cải thiện hiệu suất ôn tập, đơn giản hóa các bước tính toán phức tạp và nâng cao hiệu quả làm bài của bản thân trong các kỳ thi sắp tới.

Tham khảo chương trình luyện thi SAT cam kết đầu ra tại ZIM Academy để được hướng dẫn chuyên sâu và bứt phá điểm số.


SAT® is a trademark registered by the College Board, which is not affiliated with, and does not endorse, this website.

Tham vấn chuyên môn
Học là hành trình tích lũy kiến thức lâu dài và bền bỉ. Điều quan trọng là tìm thấy động lực và niềm vui từ việc học. Phương pháp giảng dạy tâm đắc: Lấy người học làm trung tâm, đi từ nhận diện vấn đề đến định hướng người học tìm hiểu và tự giải quyết vấn đề.

Nguồn tham khảo

Đánh giá

(0)

Gửi đánh giá

0

Bình luận - Hỏi đáp

Bạn cần để có thể bình luận và đánh giá.
Đang tải bình luận...
Bài viết tương tự
Công ty cổ phần Eduvator Giấy chứng nhận số: 0107346642
Ngày cấp phép: 07/03/2016.Nơi cấp: Sở KHĐT Hà Nội.

Giấy phép hoạt động Trung tâm chuyên luyện thi IELTS số 4478 /GCN-SGDĐT Hà Nội.

DMCA.com Protection StatusĐã đăng ký Bộ Công Thương giấy phép hoạt động kinh doanh