Banner background

Sử dụng DESMOS để tìm dạng nhân tử của phương trình đa thức

Bài viết này sẽ hướng dẫn người học sử dụng DESMOS để tìm dạng nhân tử của phương trình đa thức trong các câu hỏi SAT Math.
su dung desmos de tim dang nhan tu cua phuong trinh da thuc

Key takeaways

  • DESMOS là công cụ máy tính khoa học dùng trong các kỳ thi chuẩn hóa.

  • Để dùng DESMOS tìm dạng nhân tử của phương trình đa thức, người học dùng tính năng hiển thị/ẩn đồ thị để so sánh tập nghiệm của từng phương trình với tập nghiệm của phương trình trong đề bài. 

Trong các bài thi chuẩn hóa quốc tế về năng lực toán, chẳng hạn như Digital SAT, thí sinh có thể sẽ được cung cấp phần mềm DESMOS, phần mềm máy tính khoa học giúp giải quyết các vấn đề liên quan đến đồ thị, thống kê và các phép tính cơ bản. Nắm được các tính năng của DESMOS cũng như thao tác sử dụng sẽ giúp thí sinh tăng tốc độ làm bài, đơn giản hóa các bước tính toán, từ đó nâng cao hiệu quả bài thi. Trong phạm vi bài viết này, tác giả sẽ hướng dẫn người học tìm dạng nhân tử của phương trình đa thức trong kì thi Digital SAT.

Lý thuyết chung về đa thức

Đa thức là một tổng của những đơn thức. Mỗi đơn thức trong tổng gọi là một hạng tử của đa thức đó. Đa thức \(9a^2 - 5; -10x^7 + 3xy^3- 2y - 2;\) 0 đều là ví dụ của một đa thức.

Một đa thức thường gồm các thành phần sau:

  • Hạng tử: Là mỗi phần tử trong đa thức

  • Biến số: Là thành phần đại diện cho giá trị chưa biết (x, y, a,…)

  • Bậc của hạng tử: Là số mũ của biến đó. 

  • Bậc của đa thức: Là bậc lớn nhất của các hạng tử.

  • Hệ số: Số đứng trước biến. Trong hạng tử 7x, hệ số là 7.

  • Hệ số tự do: Hạng tử không chứa biến (biến bậc 0).

Lưu ý: Mọi đa thức phải được xác định. Ví dụ: đa thức f(x) = √(A) - (A)  có chứa biểu thức căn √(A) thì cần điều kiện A ≥ 0 để xác định.

Hai đa thức được gọi là tương đương khi chúng nhận cùng một giá trị với mọi giá trị của biến và thường xuất hiện thông qua các phép biến đổi tương đương. Ví dụ:

\(x^2+3x+2\) = (x+2)(x+1)

Một số hằng đẳng thức đáng nhớ với đa thức:

\((a + b)^2 = a^2 + 2ab + b^2\)

\((a - b)^2 = a^2 - 2ab + b^2\)

\(a^2 - b^2 = (a + b)(a - b)\)

\((a + b)^3 = a^3 + 3(a^2)b + 3a(b^2) + b^3\)

\((a - b)^3 = a^3 - 3(a^2)b + 3a(b^2) - b^3\)

\(a^3 + b^3 = (a + b)(a^2 - ab + b^2)\)

\(a^3 - b^3 = (a - b)(a^2 + ab + b^2)\)

Lý thuyết về dạng nhân tử của phương trình đa thức

Một đa thức có thể được biểu diễn dưới nhiều hình thức khác nhau, ví dụ như dạng khai triển hoặc dạng nhân tử. Dạng nhân tử của một đa thức là cách biểu diễn đa thức dưới dạng tích của hai hay nhiều đa thức hoặc đơn thức bậc thấp hơn. Quá trình chuyển một đa thức từ dạng khai triển sang dạng nhân tử được gọi là phân tích đa thức thành nhân tử.

Một phương trình đa thức có thể được biểu diễn dưới nhiều dạng khác nhau. Trong đó, dạng nhân tử là cách viết đa thức ở vế trái dưới dạng tích của hai hay nhiều nhân tử. Quá trình chuyển từ dạng khai triển sang dạng nhân tử được gọi là phân tích đa thức thành nhân tử. 

Việc phân tích đa thức thành nhân tử chỉ làm thay đổi cách biểu diễn của phương trình mà không làm thay đổi tập nghiệm. Vì vậy, phương trình trước và sau khi phân tích thành nhân tử là hai phương trình tương đương, nghĩa là chúng có cùng tập nghiệm.

Trong mặt phẳng Oxy, khi biểu diễn các phương trình này, đồ thị hiển thị sẽ biểu diễn tập nghiệm của phương trình. Do hai phương trình tương đương có cùng tập nghiệm nên các nghiệm được hiển thị trên đồ thị cũng trùng nhau.

Ví dụ:

\(2x^3 − x^2 − 8x + 4 = 0\) 

\( \Leftrightarrow \) (2x−1)(x−2)(x+2) = 0 

Trong đó, (2x−1), (x−2) và (x + 2) là các nhân tử của đa thức \(2x^3-x^2-8x+4\). Khi biểu diễn trên Oxy, hai phương trình tương đương này sẽ hiển thị có chung các nghiệm trên đồ thị. 

Fig. 1. Polynomial equation 2x^3 − x^2 − 8x + 4 = 0 on DESMOS Graphing Calculator. (Source: [1])

Fig. 2. Polynomial equation 2x^3 − x^2 − 8x + 4 = 0 on DESMOS Graphing Calculator. (Source: [1])

Các phương pháp phân tích đa thức thành nhân tử

Có một số phương pháp để phân tích đa thức thành nhân tử. Tùy vào đặc điểm của từng biểu thức, người học có thể lựa chọn phương pháp phù hợp để rút gọn quá trình biến đổi.

Đặt nhân tử chung và nhóm hạng tử

Nếu các hạng tử của đa thức có cùng một nhân tử, người học có thể đưa nhân tử đó ra ngoài.

Ví dụ:

\(3x^2 - 6x\) = 3x(x - 2)

Khi đa thức có thể chia thành các nhóm có nhân tử chung, người học nhóm các hạng tử rồi tiếp tục đặt nhân tử chung.

Ví dụ:

\(x^3 + 2x^2 - 3x - 6\)

= \(x^2(x + 2) - 3(x + 2)\)

= \((x + 2)(x^2 - 3)\)

Sử dụng hằng đẳng thức đáng nhớ

Một số đa thức có thể được phân tích nhanh bằng các hằng đẳng thức quen thuộc.

Ví dụ:

\(x^2 + 6x + 9\)

= \((x + 3)^2\)

Hoàn thành bình phương (Completing the Square)

Đối với một số tam thức bậc hai, người học có thể đưa biểu thức về dạng bình phương hoàn chỉnh rồi tiếp tục phân tích thành nhân tử.

Ví dụ:

\(x^2 + 6x + 5\)

= \((x^2 + 6x + 9) - 4\)

= \((x + 3)^2 - 2^2\)

= (x + 1)(x + 5)


Bài toán tìm dạng nhân tử của phương trình đa thức trong câu hỏi Digital SAT

Trong bài thi Digital SAT, dạng bài tìm dạng nhân tử của phương trình đa thức thường xuất hiện dưới hình thức câu hỏi trắc nghiệm. Đề bài sẽ cung cấp một phương trình đa thức ở dạng khai triển và bốn phương án trả lời, trong đó chỉ có một phương án là dạng nhân tử tương đương với phương trình đã cho. 

Sample question 

Which of the following is equivalent to the equation \(x^3-7x^2+10x=0\)?

A. x(x - 5)(x - 2) = 0

B. x(x + 5)(x + 2) = 0

C. (x - 5)(x - 2) = 0

D. x(x - 10)(x - 1) = 0

Giới thiệu máy tính khoa học DESMOS

DESMOS là một phần mềm máy tính khoa học được thiết kế bởi DESMOS Studio. Đây là phần mềm chính thức được tích hợp trong phần mềm Bluebook của bài thi Digital SAT nhằm hỗ trợ thí sinh giải quyết đa dạng các câu hỏi Toán học ở nhiều chuyên đề khác nhau.

Fig. 3. Official logo of Desmos Studio PBC. (Source: [2])

Các tính năng cơ bản của DESMOS

Với phần mềm DESMOS, người học và thí sinh sẽ cần làm quen với một số tính năng cơ bản, bao gồm:

  • Các phép cộng, trừ, nhân, chia cơ bản

  • Vẽ đồ thị phương trình từ bậc thấp đến cao

  • Sử dụng bảng biểu

  • Tính năng thanh trượt

  • Các phép tính thống kê cơ bản

  • Các phép tính lượng giác cơ bản

  • V.v.

Trên màn hình giao diện DESMOS, người học có thể nhận diện được các vùng cơ bản. Thứ nhất, vùng bên tay trái là nơi người học nhập phương trình (VD: 2x + y = 0). Thứ hai, vùng mặt phẳng toạ độ Oxy là nơi đồ thị của phương trình hiển thị. Cuối cùng, nút cài đặt (có biểu tượng hình cờ lê) bên góc phải là nơi người học điều chỉnh một số cài đặt để phù hợp nhu cầu (VD: chuyển đổi từ Degree sang Radian.)

Fig. 4. Interface of the Desmos Graphing Calculator. (Source: [3])

Lưu ý: Phần mềm DESMOS hiện tại mà người học có thể tìm trên mạng có thể được chia làm hai phiên bản: Nguyên bản (đen) và Khảo thí (testing - xanh lá). Phần mềm DESMOS nguyên bản sẽ có nhiều tính năng hơn bản khảo thí, bao gồm tính năng chia sẻ biểu đồ, thư mục, hoặc hình ảnh. Tuy vậy, các tính năng quan trọng dùng trong bài thi SAT vẫn có đầy đủ ở cả hai phiên bản.

Hướng dẫn sử dụng DESMOS để tìm dạng nhân tử của phương trình đa thức

Để sử dụng DESMOS tìm dạng nhân tử của phương trình đa thức một cách nhanh chóng và chính xác, người học cần khai thác tính năng hiển thị/ẩn đồ thị của từng phương trình để so sánh tập nghiệm của phương trình đã cho với các đáp án. Dưới đây là hướng dẫn chi tiết từng bước:

Bước 1: Nhập dữ kiện được cung cấp từ đề bài vào ô nhập dữ liệu của DESMOS.

Nhập phương trình trong đề bài và bốn phương trình tương ứng với các đáp án A, B, C và D vào từng dòng trong ô dữ liệu của DESMOS. 

Bước 2. Sử dụng tính năng hiển thị/ẩn đồ thị
Người học nhấn vào biểu tượng hình tròn màu ở bên trái mỗi hàm số để ẩn hoặc hiển thị tập nghiệm của phương trình tương ứng. Người học nên ẩn tất cả các đáp án trước, sau đó lần lượt bật từng đáp án để việc so sánh với phương trình trong đề bài được rõ ràng hơn. 

Bước 3. So sánh tập nghiệm hiển thị trên đồ thị

Người học quan sát các nghiệm được biểu diễn trên đồ thị của phương trình trong đề bài và lần lượt đối chiếu với các nghiệm được biểu diễn trên đồ thị của từng đáp án. Nếu hai phương trình tương đương thì tập nghiệm hiển thị trên đồ thị sẽ trùng khớp với nhau. 

Bước 4. Kiểm tra lại các nghiệm bội (nếu cần)

Trong một số trường hợp, DESMOS chỉ giúp xác định các nghiệm của phương trình mà không phản ánh bội của từng nghiệm. Vì vậy, sau khi xác định được phương án có cùng tập nghiệm với phương trình đã cho, người học cần quan sát lại các nhân tử để kiểm tra xem có nhân tử nào xuất hiện với số mũ lớn hơn 1 hay không (ví dụ: \((x-a)^2\), \((x-b)^3\)). Đồng thời, người học nên đối chiếu tổng bậc của các nhân tử với bậc của đa thức ban đầu nhằm đảm bảo không bỏ sót các nhân tử lặp. 

Bước 5. Kết luận


Ví dụ minh hoạ:

Câu hỏi: Which of the following is equivalent to the equation \(x^3-7x+6=0\)? 

A. (x - 1)(x - 2)(x - 3) = 0 

B. (x - 1)(x - 2)(x + 3) = 0 

C. (x + 1)(x + 2)(x - 3) = 0 

D. (x - 1)(x + 2)(x + 3) = 0 

Hướng dẫn giải bằng DESMOS

Bước 1: Nhập dữ kiện được cung cấp từ đề bài vào ô nhập dữ liệu của DESMOS.

Fig. 5. Polynomial equation x^3 − 7x + 6 = 0 on the Desmos Graphing Calculator. (Source: [4])

Bước 2. Sử dụng tính năng hiển thị/ẩn đồ thị

Nhấn vào biểu tượng hình tròn màu ở bên trái mỗi phương trình đa thức trong đáp án để ẩn tất cả các đồ thị. Sau đó, lần lượt nhấn nút hiển thị để đối chiếu.

Fig. 6. Polynomial equation x^3 − 7x + 6 = 0 on the Desmos Graphing Calculator. (Source: [4])

Fig. 7. Polynomial equation x^3 − 7x + 6 = 0 on the Desmos Graphing Calculator. (Source: [4])

Fig. 8. Polynomial equation x^3 − 7x + 6 = 0 on the Desmos Graphing Calculator. (Source: [4])

Fig. 9. Polynomial equation x^3 − 7x + 6 = 0 on the Desmos Graphing Calculator. (Source: [4])

Bước 3. So sánh tập nghiệm hiển thị trên đồ thị

Qua quá trình đối chiếu ở Bước 2, người học sẽ thấy chỉ có tập nghiệm của đáp án B hiển thị trùng với tập nghiệm của phương trình trong đề bài.

Fig. 10. Polynomial equation x^3 − 7x + 6 = 0 on the Desmos Graphing Calculator. (Source: [4])

Fig. 11. Polynomial equation x^3 − 7x + 6 = 0 on the Desmos Graphing Calculator. (Source: [4])

Bước 4. Kết luận

Từ các bước phân tích trên, suy ra đáp án B là dạng nhân tử của phương trình đa thức đã cho. 


Lưu ý: DESMOS luôn hiển thị giá trị dưới dạng số thập phân. Do đó, DESMOS hữu dụng khi giá trị cần tìm là giá trị nguyên (1,2,3,...), giá trị thập phân hữu hạn (1.5, 2.5,...), giá trị thập phân vô hạn tuần hoàn (0.6666), hoặc giá trị thập phân không tuần hoàn thông dụng (3.141592). Nếu người học chưa quen nhận diện các giá trị này (VD: 10/3 có thể được biểu diễn là 3.33333), điều nên làm là luôn kiểm tra lại đáp án trước khi chọn.

Xem thêm:

Bài tập vận dụng

Sau đây, bài viết sẽ giới thiệu đến người học một số câu hỏi Digital SAT có sử dụng DESMOS để tìm dạng nhân tử của phương trình đa thức. Người học hãy sử dụng tính năng DESMOS đã giới thiệu để giải các câu hỏi sau.

Question 1: Which of the following is equivalent to the equation x³ - 9x² + 20x = 0?

A. x(x−5)(x−4) = 0

B. x(x+5)(x−4) = 0

C. (x−5)(x−4) = 0

D. x(x−10)(x−2) = 0

Answer: A


Question 2: Which of the following is equivalent to the equation x³ - 3x² + 4 = 0?

A. (x - 2)²(x + 1) = 0

B. (x + 2)²(x - 1) = 0

C. (x - 1)²(x + 4) = 0

D. (x - 2)(x + 2)(x - 1) = 0

Answer: A


Question 3: Which of the following is equivalent to the equation 3x³ + 2x² - 12x - 8 = 0?

A. (3x - 2)(x + 4)(x - 1) = 0

B. (3x + 2)(x - 2)(x + 2) = 0

C. (3x - 2)(x - 2)(x + 2) = 0

D. (3x + 2)(x - 4)(x + 1) = 0

Answer: B


Question 4: Which of the following expressions is a factor of the equation (x + 1)³ - 2(x + 1)² - 5(x + 1) + 6 = 0?

I. x - 2

II. x + 3

A. I only

B. II only

C. I and II

D. Neither I nor II

Answer: C


Question 5: Which of the following is equivalent to the equation 3x⁴ - 11x² - 4 = 0?

A. (x - 2)(x + 2)(3x² - 1) = 0

B. (x - 2)(x + 2)(3x² + 1) = 0

C. (x - 4)(x + 4)(3x² + 1) = 0

D. (x² - 2)(x² + 2)(3x² - 1) = 0

Answer: B


Question 6: Which of the following is equivalent to the equation 2x⁴ - 5x³ - x² + 8x - 4 = 0?

A. (2x + 1)(x - 2)(x - 1) = 0

B. (2x - 1)(x - 2)(x - 1)² = 0

C. (2x - 1)(x + 2)(x - 1)² = 0

D. (x - 1)(x - 2)(2x² + x - 2) = 0

Answer: D


Question 7: Which of the following is equivalent to the equation x⁴ - 5x³ + 5x² + 5x - 6 = 0?

A. (x - 1)(x + 1)(x + 2)(x - 3) = 0

B. (x - 1)(x + 1)(x - 2)(x - 3) = 0

C. (x - 1)(x - 1)(x - 2)(x + 3) = 0

D. (x + 1)(x + 1)(x + 2)(x + 3) = 0

Answer: B


Question 8: Which of the following equations has a factor of x + 3b, where b is a positive integer constant?

A. x³ - 3bx² + 2b²x = 0

B. x³ + 7b²x - 6b³ = 0

C. x³ - 7b²x + 6b³ = 0

D. x³ + 3bx² - 4b²x = 0

Answer: C


Question 9: Which of the following expressions is a factor of the polynomial equation \(x^3-x^2y-4x+4y=0\)?

A. x + y

B. x - y

C. x - 4

D. x + 2y

Answer: B

Question 10: In the equation \(2x^3+bx^2+cx+d=0\), b, c, and d are constants. If the equation has roots at x = -2, x = 1, and x = 4, which of the following is equivalent to the equation?

A. (x - 1)(x - 4)(2x + 4) = 0

B. (x - 1)(x - 2)(2x + 8) = 0

C. (x + 1)(x + 4)(2x - 2) = 0

D. (x + 2)(x - 1)(2x - 4) = 0

Answer: A

Như vậy, bài viết đã giới thiệu về phần mềm DESMOS và hướng dẫn chi tiết cách sử dụng phần mềm này trong bài thi Digital SAT để tìm dạng nhân tử của phương trình đa thức. Việc vận dụng linh hoạt các tính năng vẽ đồ thị không chỉ giúp thí sinh trực quan hóa các phép biến đổi hình học mà còn là công cụ đắc lực để đối chiếu và xác định chính xác phương trình hàm số cần tìm.

Hy vọng người học có thể vận dụng các nội dung và quy trình thao tác trong bài viết để cải thiện hiệu suất ôn tập, đơn giản hóa các bước tính toán phức tạp và nâng cao hiệu quả làm bài của bản thân trong các kỳ thi sắp tới.

Tham khảo chương trình luyện thi SAT cam kết đầu ra tại ZIM Academy để được hướng dẫn chuyên sâu và bứt phá điểm số.


SAT® is a trademark registered by the College Board, which is not affiliated with, and does not endorse, this website.

Tham vấn chuyên môn
Học là hành trình tích lũy kiến thức lâu dài và bền bỉ. Điều quan trọng là tìm thấy động lực và niềm vui từ việc học. Phương pháp giảng dạy tâm đắc: Lấy người học làm trung tâm, đi từ nhận diện vấn đề đến định hướng người học tìm hiểu và tự giải quyết vấn đề.

Nguồn tham khảo

Đánh giá

(0)

Gửi đánh giá

0

Bình luận - Hỏi đáp

Bạn cần để có thể bình luận và đánh giá.
Đang tải bình luận...
Bài viết tương tự
Công ty cổ phần Eduvator Giấy chứng nhận số: 0107346642
Ngày cấp phép: 07/03/2016.Nơi cấp: Sở KHĐT Hà Nội.

Giấy phép hoạt động Trung tâm chuyên luyện thi IELTS số 4478 /GCN-SGDĐT Hà Nội.

DMCA.com Protection StatusĐã đăng ký Bộ Công Thương giấy phép hoạt động kinh doanh